ناوەندی هەواڵ

 

ژنان تووشی گۆڕانی هۆرمۆنی یەک لە دوای یەک دەبن کە هاوسەنگی و کارەکانی جەستە لە قاڵب دەدەنەوە، مێشک بەهۆی ئەوەی هەستیارترین ئەندامە، بە تایبەتی کاریگەری لەسەر دەبێت، لە تەمەنی هەرزەکارییەوە تا دووگیانی و پاشان وەستانی سوڕی مانگانە، پێکهاتە دەمارییەکان و باری دەروونی و تواناکانی زانست و زانیاری لە چوارچێوەی پرۆسەیەکی بایۆلۆژی بەردەوامدا دەگۆڕدرێن.

 

توێژینەوەیەکی نوێ کە گۆڕانکارییەکانی مێشکی ژنان لە ماوەی سێ قۆناغی سەرەکیی هۆرمۆنیدا دەکۆڵێتەوە، ئاشکرایکردووە، کە تەمەنی هەرزەکاری و دووگیانی پەیوەندییان بە کەمبوونەوەی بەرچاوی قەبارەی ماددە خۆڵەمێشیەکانی مێشکەوە هەیە، لەکاتێکدا هیچ کەمبوونەوەیەکی هاوشێوە لە کاتی گواستنەوە بۆ وەستانی سوڕی مانگانەدا بەدی نەکراوە.

 

توێژینەوەکە لە گۆڤاری Nature Communications بڵاوکراوەتەوە، داتای MRI ی ١٠٨٥ ژنی پشکنیوە و گۆڕانکارییە پێکهاتەییەکانی مێشکی لە کاتی هەرزەکاری و دووگیانی و وەستانی سوڕی مانگانەدا بەراورد کردووە بە بەکارهێنانی ڕێگەیەکی شیکاری هاوشێوە.

 

توێژەران بۆیان دەرکەوتووە کە ئەو ژنانەی پێش وەستانی سوڕی مانگانە دەستیان بە سوڕی مانگانە کردووە، قەبارەی ماددە خۆڵەمێشیەکانیان کەمبووەتەوە، لەگەڵیدا، ئەو ژنانەی لە کاتی دووگیانی یەکەم و دووەمیاندا قەبارەی ماددە خۆڵەمێشیەکان بە شێوەیەکی بەرفراوان لە مێشکدا کەمبوونەتەوە، لەگەڵ گۆڕانکاری لە بەشێکی پێشەوە بەدی دەکرێت.

 

بەڵام شێوازی وەستانی سوڕی مانگانە جیاواز بوو، ئەو ژنانەی کە لە ماوەی توێژینەوەکەدا لە دەوروبەری وەستانی سوڕی مانگانەوە بۆ دوای وەستانی سوڕی مانگانە، کەمبوونەوەی بەرچاویان لە کۆی قەبارەی ماددەی خۆڵەمێشی یان قەبارەی ماددەی خۆڵەمێش نیشان نەداوە، سەرەڕای ئەوەش، کەمبوونەوەی قەبارەی ماددە خۆڵەمێشیەکان لەو ژنانەدا بەدیکرا کە لە دەوروبەری وەستانی سوڕی مانگانە یان دوای وەستانی سوڕی مانگانە بە درێژایی توێژینەوەکە مانەوە.

 

توێژەران پێیان وایە ئەم دۆزینەوە ڕەنگە بەو واتایە بێت کە گواستنەوە بۆ وەستانی سوڕی مانگانە بە پێچەوانەی هەڵاوسانی هۆرمۆنەکانی تەمەنی هەرزەکاری و دووگیانی پەیوەندی بە شێوازێکی جیاوازی گۆڕانکارییەکانی مێشکەوە هەیە، تەنانەت ڕەنگە بۆ ماوەیەکی کاتی قەرەبووی دابەزینی سروشتی قەبارەی مێشک بکاتەوە کە پەیوەندی بە کەوتنە تەمەنەوە هەیە، بەڵام جەخت لەوە دەکەنەوە، کە ئەمە دۆزینەوەیەکی سەرەتاییە و ناتوانرێت بەو ئەنجامە بگات کە وەستانی سوڕی مانگانە مێشک لەم لێکۆڵینەوەیە "دەپارێزێت".

 

توێژینەوەکە ئەوە ناگەیەنێت کە مێشکی ژنان لە کاتی وەستانی سوڕی مانگانەدا وەک خۆی دەمێنێتەوە، دۆزینەوەی سەرەکی تەنها پەیوەندی بە قەبارەی ماددە خۆڵەمێشیەکانەوە هەیە و ناتوانرێت بەکاربهێنرێت بۆ دەرەنجامەکان سەبارەت بە کارکردنی مێشک، بیرەوەری، زانین، گۆڕانکارییە دەمارییەکانی تر لەم ماوەیەدا.

 

بە وتەی توێژەران، گرنگی توێژینەوەکە لە بەراوردکردنی ڕاستەوخۆی سێ گواستنەوەی هۆرمۆنی گرنگدایە لە ژیانی ژناندا. دەرەنجامەکان دەریدەخەن مێشکی ژنان لە وەڵامی گۆڕانی هۆرمۆنەکاندا ڕێکدەخرێنەوە، بەڵام ئەم پرۆسەیە لە کاتی هەرزەکاری و دووگیانی و وەستانی سوڕی مانگانەدا هەمان شێواز پەیڕەو ناکات.

 

بۆیە لێکدانەوەی وردی توێژینەوەکە ئەوە نییە کە "مێشکی ژنان لە کاتی وەستانی سوڕی مانگانەدا جێگیر دەمێنێتەوە"، بەڵکو ئەوەیە کە وەستانی سوڕی مانگانە بە پێچەوانەی تەمەنی هەرزەکاری و دووگیانی پەیوەندی بە کەمبوونەوەی بەرچاوی قەبارەی ماددە خۆڵەمێشیەکانەوە نەبووە لە ماوەی گواستنەوەی توێژینەوەکەدا.