ئەلیف ئاکگول

 

ئیستەنبوڵ – دوای هێرش و هەڕەشەکان لە دژی کرێکارانی کشتوکاڵی وەرزی کورد لە زۆنگولداک و دوزجە، ڕووداوی شەپۆلی ”جانتای زەرد” بەرەو ستاندەکانی ئامێدسپۆر لە کاتی یاری کۆجالیسپۆر و ئامێدسپۆر لە کۆجائێلی بوو بە هەواڵێک.

 

 

ئاماژەی بەوەشکرد کە لە ناوچەی ئالاپلیی زۆنگولداک، زیاتر لە ٧٠ کرێکار و خێزانەکانیان کە خەڵکی شڕنەخ بوون، ڕووبەڕووی هێرش بوونەتەوە، پارێزگاریی زۆنگولداک ڕووداوەکەی بە ”ناکۆکییەکی تاکەکەسی لە نێوان خێزانێکی کرێکارانی وەرزشیی کشتوکاڵی کە هاتوونەتە ناوچەکە و خێزانێک کە لە گوندەکەدا دەژین” ناو برد، پارێزگاریی دۆزجەش هێرشەی سەر کرێکارانی خەڵکی ماردینی بە ”ڕووداوێکی کەسیی ئەمنی” ناو برد، هەروەها م.ئـ. کە تۆمەتبارە بەوەی بە چەکی سپی هەڕەشەی لە کرێکارەکان کردووە، دەستگیر کراوە.

 

سەرەڕای ئەوەی پارێزگاریی دۆزجە پاشکۆی ئەوە بوو کە ”لە ڕووداوەکەدا هیچ هێرشێک دژی ناسنامەی کرێکارانی  کشتوکاڵی وەرخی ڕووی نەداوە”، بەڵام کرێکارەکان دیارییان کرد کە بێڕێزیان پێ کراوە و هەڕەشەیان لێ کراوە و پێیان وتراوە: لێرە بڕۆن، ئێمە لێرە نامانهەوێن.

 

نەجلا دەمیریش، پەرلەمانتاری دەم پارتی هێرشەکانی زۆنگولداک و دۆزجەی هێنایە ڕۆژەڤی پەرلەمان، لە وەزیری ناوخۆ موستەفا چێفتچی پرسی ئایا لە ڕووداوەکاندا جیاکاری یان ڕق و کینە هەیە یان نا و ئایا چ ڕێوشوێنێک بۆ ئەمنیەت و پارێزراویی کرێکارەکان گیراوەتە بەر؟

 

دوای ئەم گەشەسەندانە، لە کاتی پێکدادانی یاریی نێوان کۆجەلیسپۆر-ئامەدسپۆر لە ٢٤ی ئابدا، هەندێک لە هاندەرانی کۆجەلیسپۆر بەرەو سەیرگەکانی ئامەدسپۆر ”تۆرەی زەرد”یان هەژاند، ئەم دیمەنە کاردانەوەی توندی لێ کەوتەوە.

 

سەرۆکایەتیی داواکاری گشتیی کۆجەلی ڕایگەیاند، پێنج کەس کە ناسنامەیان لە گرتە ڤیدیۆییەکانەوە دیاری کراوە، فەرمانی دەستگیرکردن یان بۆدەرچووە، هەروەها لێکۆڵینەوە بە تۆمەتی ”هانادانی ڕق و کینە و دوژمنایەتی لە ناو خەڵکدا” کە لە چوارچێوەی یاسای ژمارە ٦٢٢٢ بەپێی ماددەی ٢١٦ی یاسای سزادانی تورکیا (TCK) ڕێکخراوە، بەڕێوە دەچێت.

 

ناهید ئێران، سەرۆکی ئامەدسپۆر و ناوەندی مافی مرۆڤی پارێزەرانی ئامەدیش کاردانەوەیان بەرامبەر بە ڕووداوەکە نیشان دا.

 

”هەڵسەنگاندنی ڕووداوەکان وەک تاکەکەسی هێرشە ڕەگەزپەرستی دەشارێتەوە”

 

ژیان کایا، پارێزەری کۆمیسیۆنی دژە ڕەگەزپەرستی و جیاکاریی لقی ئیستەنبوڵی کۆمەڵەی مافی مرۆڤ، سەبارەت بە هێرشەکانی سەر ناسنامەکان و ئەوەی کە بۆ ئاشتیی کۆمەڵایەتی دەبێت ئەم هێرشانە چۆن ببنە بەر باس، هەڵسەنگاندنی بۆ ئاژانسەکەمان کرد.

 

ژیان کایا، پارێزەر ئەوەی خستە ڕوو کە دەبێت هێرشەکان وەک ڕووداوی تاکەکەسی هەڵسەنگاندنیان بۆ نەکرێت و وتی: بە ڕاستی، مرۆڤ دەتوانێت بڵێت کە هێرشە ڕەگەزپەرستییەکان لەم ناوچەیەدا سیستەماتیکن، چونکە کێشەیەکی سیستەمی هەیە، ئەمەش پرۆسەیەکە کە هەمیشە هەموو ساڵێک دووبارەی دەکەینەوە، زۆر هێرشی لەم شێوەیە دەبینین، بەتایبەتی لەم مانگانەدا، دژی کرێکارە وەرزشییەکان و ئەو کەسانەی کە ناسنامەکانیان لە دەرەوەی ئایدۆلۆژیای فەرمین.

 

ژیان کایا ڕایگەیاند، کە ناسنامەکانی دەرەوەی ئایدۆلۆژیای فەرمی چ واتایەکی هەیە و وتی: ئەگەر ئێوە تورک، سوننە، موسڵمان نەبن، بە ڕاستی لە دەرەوەی پاراستن دەمێننەوە و لە هەموو ساتێکدا ڕووبەڕووی مەترسیی ئەوە دەبنەوە کە ببنە بابەتی یان ئامانجی هێرشێک، کە ئەمەش هەندێک جار ئەو کێشەیەیە کە هەموو ساڵێک دەیبین، سەرنجی خستە سەر ئەو ڕووداوەی کە لە یاریی کۆجەلیسپۆر-ئامەدسپۆردا بینرا و لە ڕووداوەکەی زۆنگولداک و دۆزجە دەچێت و وتی: دوای ڕووداوەکەی چ لە زۆنگولداک و چ لە دۆزجە کە وەکو ڕووداوێکی تاکەکەسی ڕاگەیاندرا، بینینی هەمان هێرشی ڕەگەزپەرستی لە یاریی کۆجەلیسپۆر-ئامەدسپۆردا، نیشان دەدات کە کێشەیەکی سیستەمیی قووڵترە. ڕاگەیاندنی ڕووداوەکە وەکو ڕووداوێکی تاکەکەسی ئەم هێرشە ڕەگەزپەرستی و جیاکارییانە دەشارێتەوە.

 

”سیستەمێکی کۆمەڵایەتی کە تێیدا هەموو ناسنامەکان هەست بە سەربەخۆیی و ئاسایش بکەن”

 

ژیان کایا ئەوەی خستە ڕوو، کە دامەزراندنی ئاشتیی کۆمەڵایەتی بۆ بەردەوامبوونی پرۆسەی ئاشتی گرنگە و ئاشتیی کۆمەڵایەتیی بە ”سیستەمێکی کۆمەڵایەتی کە هەموو ناسنامەیەک هەستی پەیوەندی و ئارامیی تێدا هەست پێ بکەن”،پێناسە کرد و وتی:وەکو کۆمیسیۆنی دژە ڕەگەزپەرستی و جیاکاری، لە ساڵانی ڕابردوودا چەندین سکاڵامان لەم بوارەدا کردووە، تایبەتمەندییەکی هاوبەشی هەموو ئەو سکاڵایانەی کە ئێمە دژی بەرپرسانی دەوڵەت، سیاسەتمەداران، ڕۆژنامەنووسان و بکەرانی توندوتیژی کردوومانە، ئەوەیە کە لە ئەنجامی سکاڵاکەدا بە بێ بەدواداچوون کۆتاییان پێ دێت، کە ئەمەش بە ڕاستی زانیاری و داتامان پێ دەدات.

 

”وتەکانی ڕق و کینە زۆر جار وەکو ئازادیی دەربڕین ناو دەبرێن”

 

ژیان کایا سەرنجی بۆ پرۆسەکانی دادوەری ڕاکێشا و وتی: ئەمانە بەڕاستی کێشەیەکی سیستماتیکییان ئاشکرا کرد و نیشانیان دا کە سیستەمی دادوەری سیستەمێکە کە پارێزگاری لە کردەوەی توندوتیژی یان ئەو کەسانە دەکات کە خەریکی قسەی ڕەگەزپەرستانە یان ڕق و کینەن، زۆرجار قسەی ڕق و کینە بە ئازادی ڕادەربڕین پێناسە دەکرێت، بەڵام لە ڕاستیدا بە پێی یاسا تاوانە، هەروەها شێوازی لێکۆڵینەوە لە کەیسەکان گرنگە و دەبینین هەر کەیسێک بە تاک هەڵدەسەنگێندرێت و ئەگەر هێرشێک ڕووبدات، دۆسیەکە وەک هێرشێکی ئاسایی مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت، ئەگەر بێڕێزیەک هەبوو، تەنها لە لایەنی بێڕێزی یەکلایی دەکرێتەوە و لێکۆڵینەوەکان بەو وتارە ڕقاوییە یان قسەی ڕەگەزپەرستانەی پەیوەندیدارە ناوەستێت.

 

ژیان کایا، بە ئاماژەدان بەوەی کە ڕاگەیاندنی ”ڕووداوێکی تایبەتی”ئاماژەیە بۆ پرۆسەی لێکۆڵینەوە، وتی: ئەم ڕاگەیاندنەی ”ڕووداوێکی تایبەتی” لە ڕاستیدا ئەوە نیشان دەدات کە لێدوانی ڕەگەزپەرستانە دیسانەوە لە بازنەی ئەم لێکۆڵینەوەیە دوور دەخرێنەوە، ئەگەر هیچ بێڕێزیەک و برینداربوونێک لە ڕووداوەکەدا نەبێت، ئەوە دەبێتە هۆی لێپێچینەوە نەکردن، سەرنجی بۆ گرنگی هەڵوێستی دەسەڵاتدارانی دەوڵەت لە بونیادنانی ئاشتی کۆمەڵایەتی لە پرۆسەی ئاشتیدا ڕاکێشا، وتی: ئەم جۆرە هێرشانە پێویستیان بە لێکۆڵینەوەی ورد و سزادان هەیە، پێم وایە دروستکردنی کۆمەڵگەیەک کە هەمووان هەست بە پارێزراوی بکەن بەم شێوەیە بونیاد دەنرێت.

 

”لە دامەزراندنی ئاشتیدا ئەو زمانەی بەکار دێت دەبێت یەکلاکەرەوە بێت”

 

ژیان کایا سەرنجی خستە سەر کاریگەریی کۆمەڵایەتیی ئەو زمانەی کە سیاسەتمەداران بەکاری دەهێنن و وتی: لە لایەکەوە وتەی سیاسەتمەداران هەیە کە دابەشبوونی کۆمەڵگە قووڵتر دەکەنەوە، بۆ چەندین ساڵە، ئێمە ئەو سەردەمانە دەژیین کە هێرشە ڕەگەزپەرستەکاندا بەهۆی ئەم دابەشبوونەوە زۆر بوون، ئەم هێرشانە بۆ یەکەم جار نییە کە ڕوودەدەن، ئەمڕۆ ئێمە باسی ئەو هێرشانە دەکەین کە لەسەر بنەمای ناسنامە دەكرێنە سەر کورد، بەڵام لەم وڵاتەدا، ئێمە زۆر جار لەسەر میدیای دیجیتاڵ ڕووبەڕووی وتەی ڕق و کینەی دژی ئەرمەنی یان جوولەکەکان بووینەتەوە، کە ئەمەش نیشانت دەدات کە کاریگەرییەکی گەورەی سیاسەتمەداران، ئەکادیمیستان و هونەرمەندان هەیە کە ڕێبەریی کۆمەڵگە دەکەن، ئێمە لە پرۆسەی دامەزراندنی ئاشتیدا هەرچەندە بە شێوازێکی ئەرێنی ئەم زمانە پەرە پێ بدەین، ئاشتیی کۆمەڵایەتی زووتر و ئاسانتر بەدی دێت.