بەرچەم جودی

کۆبانێ - لە ڕۆژئاوای کوردستان، شاری کۆبانێ پێگەیەکی تایبەتی لە مێژووی نوێی کورددا هەیە، چونکە لە دەیەکانی ڕابردوودا بوو بە سیمبولی بەرخۆدان و خۆڕاگری، پێگەی خۆی وەک یەکێک لە دیارترین وێستگەکانی گۆڕانکارییە سیاسی و کۆمەڵایەتییەکان لە ڕۆژئاوای کوردستان چەسپاند.

 

سەرەڕای ئەو جەنگ و هێرشە سەربازی و سیاسەتانەی کە ئامانجیان ناسنامەی شارەکە بوو، کۆبانێ پارێزگاری لە زمان، کولتوور و تایبەتمەندییە کۆمەڵایەتییەکەی کردووە، هێشتا ڕۆڵێکی چەقەیی لە ڕێڕەوی خۆبەڕێوەبەری و پڕۆژەی دیموکراتیک لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریادا دەبینێت.

 

دەیان ساڵ پەراوێزخستن

دوای دابەشکردنی کوردستان بەپێی ڕێککەوتنە نێودەوڵەتییەکان، بە تایبەتی پەیمانی لۆزان لە ساڵی ١٩٢٣، کوردەکان بەسەر تورکیا، عێراق، ئێران و سووریادا دابەش بوون، لەو کاتەوە ڕووبەڕووی سیاسەتی جیاوازی بێبەشکردن و نکۆڵیکردن بوونەتەوە، کە توندییەکەی لە دەوڵەتێکەوە بۆ دەوڵەتێکی تر جیاواز بووە.

 

لە سووریا، هەرچەندە سیاسەتی پەراوێزخستن بەراورد بە ناوچەکانی تر شێوازی توندوتیژی کەمتری هەبوو، بەڵام بەردەوام ئامانجی ناسنامەی نەتەوەیی کوردی بوو، دوای سەربەخۆیی سووریا لە ساڵی ١٩٤٦، بە تایبەت لە قۆناغی یەکێتی لەگەڵ میسر، زیاتر لە ١٢٠ هەزار کورد لە ڕەگەزنامەی سووری بێبەش کران و وەک "بیانی" پۆلێن کران، پاشان سیاسەتی جیاکاری لەژێر دەسەڵاتی حیزبی بەعسدا بەردەوام بوو، کە هاوتەریب بوو لەگەڵ پڕۆژەکانی گۆڕینی دیموگرافی و سەپاندنی سنووردارکردن لەسەر زمان و کولتووری کوردی، ڕاستیەک کە تا هەڵگیرسانی شۆڕشی سووریا لە ساڵی ٢٠١١ بەردەوام بوو، کە دواتر بوو بە قەیران.

 

لە قەیرانی سووریاوە بۆ شۆڕشی ڕۆژئاوای کوردستان

لەگەڵ شەپۆلی ناڕەزایەتییەکان کە ژمارەیەک وڵاتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠١١ گرتەوە، سووریا چووە قۆناغی ئاڵۆزیی بەرفراوانەوە کە دواتر گۆڕا بۆ ململانێی چەکداری.

 

لەو دۆخەدا، کوردەکان لە ناوچەکانی کۆبانێ، عەفرین و جزیرە بەڕێوەبردنی کاروباری ناوخۆیی خۆیانیان ڕاگەیاند، لە ١٩ی تەمووزی ٢٠١٢دا، پریشکی ئەوەی بە "شۆڕشی ڕۆژئاوا" ناسرا، لە شاری کۆبانێیەوە دەستی پێکرد، پێش ئەوەی بۆ ناوچەکانی تری کوردنشین لە باکووری سووریا پەرە بستێنێت، بەمەش قۆناغێکی نوێی ڕێکخستنی سیاسی، کارگێڕی و کۆمەڵایەتی دەستی پێکرد.

 

 

کۆبانێ... پێگەیەکی ستراتیژی و ڕەگ و ڕیشەی مێژوویی

شاری کۆبانئ لە نێوان دەشتی سوروچ و دۆڵی فوراتدا هەڵکەوتووە و وەک خاڵێکی گرێدانی مێژوویی لە نێوان میزۆپۆتامیا و ئەنادۆڵدا دەردەکەوێت، ئەوەش لە کۆنەوە گرنگییەکی جوگرافی و ستراتیژی بە شارەکە بەخشیوە.

 

سەبارەت بە ناوی شارەکە دوو گێڕانەوە هەیە، یەکێکیان بۆ هاوپەیمانییەکی خێڵەکی کۆن دەگەڕێتەوە کە بە "کۆما بانی" ناسرابوو، ئەوی تریان ناوەکە بە پڕۆژەی هێڵی ئاسنینەوە دەبەستێتەوە کە فەرەنسا لە سەردەمی مانداتدا لە ناوچەکە جێبەجێی کردووە، هەر چۆنێک بێت، شارەکە بە مێژوویی وەک یەکێک لە شارە ڕەسەنەکانی کورد ناسراوە.

 

کۆبانێ نزیکەی ٤٩٠ گوند لەخۆ دەگرێت و ژمارەی دانیشتووانەکەی بە نزیکەی ٤٠٠ هەزار کەس مەزەندە دەکرێت، هەروەها چەندین شوێنەواری مێژوویی و گردی کۆنی تێدایە کە دەگەڕێنەوە بۆ شارستانییەتە کۆنەکان، وەک میتانییەکان، ئاشوورییەکان و ئەوانی تر.

 

ناسنامەیەکی کولتووری کە پارێزگاری لە خۆی کردووە

کۆمەڵگەی کۆبانێ بە دەستگرتن بە زمان، کولتوور و ناسنامەی کوردییەوە تایبەتمەندە، سەرەڕای دەیان ساڵ لە سیاسەتی تواندنەوەی کولتووری، هەروەها بە گیانی هاوکاری و کاری بەکۆمەڵ ناسراوە، ژنانیش تێیدا وەک توخمێکی کارا لە ژیانی کۆمەڵایەتیدا دەرکەوتوون، تا ڕادەیەک کە ناوی چەندین خ و عەشیرەت بە مێژوویی بە ناوی ئەو ژنانەوە بەستراونەتەوە کە ڕۆڵی دیاریان لە کۆمەڵگەی ناوخۆدا هەبووە.

 

دانیشتووانی شارەکە پێیان وایە بەرگریکردن لە ناسنامە و دەستگرتن بە مافەکانەوە بەشێک بووە لە کەسایەتی کۆمەڵایەتی کۆبانێ، ئەوەش دواتر لە وێستگە سیاسی و سەربازییەکانیدا ڕەنگی داوەتەوە.

 

 

وێستگەیەکی یەکلاکەرەوە لە مێژووی هاوچەرخی کورد

ناوی کۆبانێ بە چەند ڕووداوێکەوە بەستراوەتەوە کە زۆرێک لە کورد وەک وێستگەی یەکلاکەرەوە سەیری دەکەن، لەوانەش سەردانی ڕێبەری گەلی کورد عەبدوڵا ئۆجالان بۆ شارەکە لە ساڵی ١٩٧٩، کە وەک قۆناغێکی کاریگەر لە بڵاوبوونەوەی ئایدیۆلۆژیای لە ناوچەکەدا سەیر دەکرێت، هەروەها شارەکە لە ساڵی ٢٠١٢دا بوو بە چەقی دەستپێکی شۆڕشی ڕۆژئاوا، ئەوەش پێگە سیاسییەکەی لە ناو مەیدانی کوردیدا بەهێزتر کرد.

 

جەنگی کۆبانێ... خاڵی وەرچەرخانی نێودەوڵەتی

لە ئەیلوولی ٢٠١٤، داعش هێرشێکی بەرفراوانی بۆ سەر کۆبانێ دەستپێکرد کە ١٣٤ ڕۆژی خایاند، پێش ئەوەی جەنگەکە بە کشانەوەی داعش کۆتایی بێت، ئەوەش دوای بەرخۆدانێکی بەرفراوان کە هێزە ناوخۆییەکان بە پاڵپشتی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی بەشدارییان تێدا کرد، ئەو جەنگە بووە هۆی ئەوەی کۆبانێ ببێتە سیمبولێکی جیهانی بۆ بەرخۆدان دژی داعش، هەروەها ١ی تشرینی دووەم وەک ڕۆژی جیهانیی کۆبانێ لە چەندین وڵات و چالاکیی مەدەنی ناسێندرا.

 

سەرەڕای ئەو وێرانکارییە زۆرەی لە جەنگەکەدا بەر شارەکە کەوت، بەشێکی زۆری ئاوەدان کرایەوە و دامەزراوە مەدەنی و کارگێڕییەکانی بەردەوام بوون لە کارکردن.

 

ژن لە چەقی گۆڕانکارییەکاندا

زۆر کەس شۆڕشی ڕۆژئاوا بە وێستگەیەکی یەکلاکەرەوە لە بەهێزکردنی ئامادەیی ژن لە ژیانی گشتیدا دەزانن، لە ساڵی ٢٠١٢ەوە، بەشداری ژنان لە بوارەکانی سیاسی، سەربازی، کۆمەڵایەتی و ئابووریدا فراوان بووە و ئێستا لە دامەزراوە جیاوازەکاندا پۆستی سەرکردایەتییان هەیە.

 

ئەم گۆڕانکارییانە بەشدارییان کردووە لە دووبارە داڕشتنەوەی پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکان و بەهێزکردنی بنەمای یەکسانی و بەشداریکردن، وایان کردووە ڕۆڵی ژن یەکێک بێت لە دیارترین سیماکانی ئەزموونەکە لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریادا.

 

 

 

کۆبانێ... سیمبولی بەرخۆدان و پاراستنی ناسنامە

کۆبانێ چیتر تەنها شارێکی سنووری نییە، بەڵکو بووەتە سیمبولێکی سیاسی و کولتووری لە هۆشیاریی کوردیدا، نموونەیەک بۆ توانای کۆمەڵگەی ناوخۆ بۆ بەرخۆدانی لە بەرامبەر جەنگ و قەیرانەکاندا.

 

سەرەڕای بەردەوامی ئاڵەنگاری ئەمنی و سیاسییەکان و ئەو هێرش و ئاڵۆزییانەی ناوچەکە ڕووبەڕووی دەبێتەوە، کۆبانێ لە ڕوانگەی دانیشتووانەکەیەوە هێشتا پارێزگاری لە ناسنامە کولتووری و مێژووییەکەی دەکات و دەست بە ڕۆڵەکەیەوە دەگرێت وەک یەکێک لە گرنگترین شارە کوردییەکان و سیمبولی بەرخۆدان و پاراستنی ناسنامە.