اگومانی تێدا نییە لەو ڕۆڵە سەرەکییەی پەرتومەکان لە ژیانی گەنجاندا دەیگێڕن. ئامرازێکی سەرەکین بۆ پاڵاوتنی زانست و پەرەپێدانی کارامەیی و چاندنی توانا ئایدۆلۆژیەکان. هەروەها پەرتوک یارمەتی منداڵان دەدات بۆ پەرەپێدانی بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانە، سەرنج و ئارامت، ئەمەش ڕێپرتوارە زمانەوانی و زانست و زانیاریەکان دەوڵەمەندتر دەکات، ئەو منداڵانەی لە تەمەنی بچووکەوە خووی خوێندنەوەیان پەرە پێنادات، دواتر بەسەختی ئەم کارامەیییانە بەدەستبهێنن.

 

لەسەر بنەمای ئەم تێگەیشتنە، ژمارەیەک مامۆستا و پەروەردەکار و خاوەن دامەزراوەکانی منداڵانی سەرەتایی، لەگەڵ دایک و باوکان، حەزیان دەکرد منداڵان ببەنە پێشانگای نێودەوڵەتی پەرتوک کە لە ٢٣ی نیسانەوە دەستیپێکرد و تا ٣ی ئایار بەردەوامە، ئەمەش ڕێگەی پێدان کە بە چاوی خۆیان جیهانی پەرتوکەکان ئەزموون بکەن و بەهاکانیان لە ڕێگەی کارلێککردن لەگەڵ پەرتوکفرۆشان و چاودێریکردنی ژمارەی زۆری سەردانکەران بەرز نرخێنن.

 

هەروەها بەڕێوەبەرایەتی پێشانگاکە ناوچەیەکی گشتگیری بۆ منداڵان و گەنجانی پێگەیشتوو تەرخانکرد، کە چەندین پەرتوک و چیرۆک و سەرچاوەی جیاوازی تێدابوو، بەتایبەتی پەرتوکی تەواوکەر کە پێویستی خوێندکارانە، هەروەها ڕێکخەران لایەنی کات بەسەربردنیان لەبەرچاو گرت، کە یاری جیاوازیان بۆ دابین کرد کە ڕێگە بە منداڵان دەدات چێژ لە کاتێکی پڕ لە خۆشی وەربگرن کە فێربوون و چێژوەرگرتن تێکەڵ دەکات، ئەمەش وایکردووە پەرتوک ببێتە بەشێکی سروشتی ژیانی ڕۆژانەیان.

 

منداڵانی باخچەی ساوایان

شادییەکە بە ڕوونی لەسەر ڕووخساری منداڵەکان دیار بوو کاتێک لە پێشانگای پەرتوک دەرچوون، جیهانێکی فراوانی پەرتوک و چیرۆک و یارییەکانیان دۆزیبووەوە کە پێشتر بە خەیاڵیاندا نەدەهات، دوای کڕینی هەندێک لەو پەرتوکانە یان یارییانە هەستیان بە خۆشییەکی بێئەندازە کردووە، بۆ یەکەمجاریش درکیان بەوە کردبێت کە زۆر چیرۆک بە تایبەتی بۆیان نووسراوە، لەوە زیاتریش بووە کە لەگەڵ دایکیاندا ڕاهاتوون بیخوێننەوە.

 

بۆ بوونی یارییە پەروەردەییەکان ڕاکێشران کە بیرکردنەوە و ئاسۆی خەیاڵ فراوانتر دەکەن، بە پێچەوانەی یارییەکانی مۆبایل کە چاوەکان گرژ دەکەن و سەرنج لاواز دەکەن، بۆ ئەوان ئەزموونەکە وەک دەروازەیەکی نوێ بوو بۆ جیهانێکی فراوانتر، تێکەڵکردنی خۆشی و زانین و پەرتوکی کردە هاوڕێیەکی خۆشەویست و جێگرەوەی نەبوو.

 

سامیە بن عەبدول ڕەحمان، ئەندامی ئەکادیمیای عەین زغوان باشوور، لەکاتی ڕێکخستنی هێڵەکانی منداڵان وەک ئامادەکارییەک بۆ جێهێشتنی پێشانگاکە، وتی: ئەمڕۆ لەگەڵ منداڵانی ئەکادیمیا سەردانی پێشانگای پەرتوکمان کرد، بۆ ئەوەی بتوانن لە نزیکەوە ئەم کەشە ڕۆشنبیرییە بناسن و چیرۆک و یارییە فیکریەکان بکڕن کە لەگەڵ تەمەنەکانیاندا بگونجێت، هەروەها دیارییان لە پێشانگاکە وەرگرتووە.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، من و هاومامۆستاکانم ویستمان منداڵان لە تەمەنێکی بچووکەوە تێبگەن کە پەرتوک زۆر باشترە لە مۆبایل، پێویستە گەورەبن و خۆشەویستی خوێندنەوەیان هەبێت، منداڵەکان زۆر دڵخۆش بوون بە سەردانەکە، فرۆشیارەکان ڕێگەیان پێداون سەیری وێنە و پەرتوکەکان بکەن، سەرەڕای ئەو دەنگە دەنگ و پچڕانی کەم کەی لە ڕێکخستنی پەرتوکەکاندا دروستیان کردووە.

 

منداڵانی قوتابخانە

هەروەها پێشانگای نێودەوڵەتی پەرتوک دەرفەتێکی بەنرخ بوو بۆ خوێندکارانی قۆناغی ناوەندی بۆ سەردانکردن، بەتایبەتی کە تەمەن و ئاستی خوێندنیان ڕێگەیان پێدەدات جۆری جیاوازی پەرتوک بە چەند زمانێک بدۆزنەوە، وەک کورتە چیرۆک و ڕۆمان و ئاماژەی زانستی، بەڵام ئالوودەبوون بە مۆبایل، زۆرێکیان لە چێژوەرگرتن لەم دەوڵەمەندییە لە زانست و سوود وەرگرتن لە چێژی خوێندنەوە و فراوانبوونی ئاسۆکانیان بێبەش کردووە.

 

ئەم جۆرە سەردانانە وەک بۆنەیەکی گرنگ دەمێنێتەوە بۆ پەیوەستکردنەوەی گەنجان بە پەرتوک و زیندووکردنەوەی پەیوەندییەک کە لەژێر هەژموونی شاشەکاندا لە ژیانی ڕۆژانەیاندا کاڵ بووبێتەوە. ئەمیرە بیشینی، مامۆستای زمانی عەرەبی لە قوتابخانەی ناوەندی، وتی: ئەمڕۆ، ئێمە حەزمان کرد خوێندکارانی بەشداربوو لە وۆرکشۆپەکانی هونەر و ئەدەبی لە بەشەکەدا ببەین بۆ سەردانی پێشانگای نێودەوڵەتی پەرتوک، بۆ ئەوەی بتوانن ئەم کەشە ڕۆشنبیرییە بدۆزنەوە و خۆشەویستی بۆ خوێندنەوە پەرەپێبدەن، ویستمان پەرتوک، چیرۆک و ئاماژەکان بکڕن کە لەگەڵ ئەواندا بگونجێت، ئەزموونی جیهانی خوێندنەوە بە چاوی خۆیان بکەن.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، لەڕێگەی ئەم سەردانەوە ئاواتەخوازین خۆشەویستی خوێندنەوە و نووسینیان تێدا بچێنین و هانیان بدەین کە زیادەڕۆیی لە بەکارهێنانی مۆبایل کەمبکەنەوە.

 

ڕوونیکردەوە، پەروەردەکاران پەروەردە و فێرکردن و ڕێنمایی دەکەن، بەتایبەتی لەم سەردەمەدا کە تەکنەلۆژیا لە هەموو لایەکەوە دەوری خوێندکاران دەدات و لە پەرتوکەکان دووریان دەخاتەوە، بۆیە ڕۆڵی ئێمە دەبێتە دوو لایەنە لە پەیوەستکردنەوەیان بە خوێندنەوە، هەروەها هەوڵدەدەین تا دەتوانین لە پەرتوک نزیکیان بکەینەوە و بە خێزانەکانیانەوە بیانبەستینەوە، بۆ ئەوەی بتوانن گرنگی خوێندنەوەیان لەگەڵدا باس بکەن و بیکەنە بەشێک لە ژیانی ڕۆژانەیان.

 

ئەیمەن بەجاوی، خوێندکاری پۆلی هەشتەم، وتی: ئەمڕۆ هاتووین بۆ سەردانی پێشانگای پەرتوک بۆ فێربوون لە جۆرە جیاوازەکانی پەرتوک و کڕینی و دۆزینەوەی زانیاری و لێهاتوویی نوێ، هەروەها ئامۆژگاری هاوخوێندکارەکانم دەکەم بۆ خوێندنەوە، بەتایبەتی پەرتوکی ئەدەبی و کولتووری، چونکە وشەسازییان دەوڵەمەندتر دەکەن و زانیارییەکانیان پەرەپێدەدەن و یارمەتیان دەدەن فێری زمان و لێهاتوویی نوێ ببن.

 

سەبارەت بە ئارەزووەکانی خوێندنەوە، وتی: چیرۆکی زانستیم پێ باشترە، بەو پێیەی گرنگترین و بەسوودن بۆم، لە کۆتاییدا بە ئامۆژگارییەک بۆ هاوکارەکانی وتی:: داوا لە خوێندکاران دەکەم کە مۆبایلەکانیان زۆر بەکارنەهێنن، دەتوانن ئەو ئەپڵیکەیشنانە بەکاربهێنن کە کاتەکانی بەکارهێنان سنووردار دەکەن، هەروەها ئامۆژگارییان دەکەم کە گرنگی بە ئەرکەکانی ماڵەوە و ئامادەکارییەکانی تاقیکردنەوەکانیان بدەن، جگە لە خوێندنەوەی پەرتوک و ڕۆمانی ئەدەبی.

 

نەورس حامدی، خوێندکاری قۆناغی ناوەندییە، وتی: لەگەڵ مامۆستاکەم هاتمە پێشانگای پەرتوک بۆ گەڕان بەدوای ئەم کەشە کولتوورییەدا و دۆزینەوەی پەرتوکی نوێ کە پێشتر نەمانبینیبوو، هەروەها خوێندنەوە زۆر گرنگە، کاتە بەتاڵەکانمان پڕدەکاتەوە و یارمەتیدەرە بۆ پەرەپێدانی تواناکانی نووسینمان.

 

سەبارەت بە ئەزموونی تایبەتی خۆی وتی: بەهۆی خوێندنەوە دەستم بە نووسینی شیعر و ڕەنگدانەوەی کرد، خوشکەکەم یارمەتیم دەدات بۆ باشترکردنی نووسینەکەم و هەمیشە هانم دەدات بەردەوام بم.

 

دایکان ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن

سەوسان سفر، دایکی منداڵێکی تەمەن پێنج ساڵ و نیوە کە ساڵی داهاتوو دەست بە خوێندن دەکات، وتی: خێزان ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە هاندانی منداڵان بۆ خوێندنەوە، بەتایبەت دایک، کە نمونەی سەرەکییە لەم ڕووەوە.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، پێشانگای پەرتوک دەرفەتێکی گرنگە بۆ گەڕان بەدوای ناونیشانە جیاوازەکاندا، بەتایبەتی پەرتوکی تەواوکەر، بەو پێیەی هەموو دەزگاکانی چاپ و بڵاوکردنەوە لەوێ کۆدەبنەوە. ئەمەش ڕێگە بە دایک و باوکان دەدات کە چی لەگەڵ منداڵەکانیاندا بگونجێت هەڵیبژێرن و تەنانەت سێتی تەواو بە نرخێکی داشکاندراو بکڕن.

 

ڕوونیکردەوە، کە هەڵبژاردنی چیرۆکێک دەبێت "ئاستی پەروەردەیی منداڵ، شێوازی نووسین، کوالیتی وێناکردنەکان و تا چەند منداڵەکە وەرگرانە بەرامبەریان" لەبەرچاو بگرێت، وتی: کچەکەم زۆر چالاک نییە، بۆیە دڵنیا دەبمەوە لەوەی چیرۆک و یارییەکان هەڵدەبژێرم کە لەگەڵ پێداویستییەکانیدا بگونجێت. پێشانگاکە کۆمەڵێک بژاردەی بەرفراوان پێشکەش دەکات، هەندێکجاریش شتە گرنگەکانت بۆ منداڵەکەت ئاشنا دەکات کە تەنانەت بیرت لەوە نەکردبووەوە.

 

سەختییەکان، بەڵام...

کەریمە ساحلی، بەڕێوەبەری مارکێتینگ لە ”دار معارف” لە سوسە، ڕایگەیاند، کە ڕێژەی بەشداریکردن بۆ پەرتوک و چیرۆکی منداڵان لەم دانیشتنەدا مامناوەند بووە بە بەراورد بە دانیشتنەکانی پێشوو، بەڵام هیوای دەربڕی کە لە ڕۆژانی داهاتوودا منداڵ و دایک و باوکی زیاتر سەردانی بکەن.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، مۆبایل و تابلێت بەشداربوون لە دابەزینی خواست لەسەر پەرتوکی چاپکراو، بەڵام پەرتوکەکە وەک ئەسڵی دەمێنێتەوە، زۆرێک لە دایک و باوکان زیاتر ئاگاداربوون لە مەترسییەکانی زیادەڕۆیی لە بەکارهێنانی مۆبایل، بەتایبەتی لەنێو منداڵانی تەمەن سێ بۆ شەش ساڵان.

 

دووپاتی کردەوە، باشترە منداڵان لە تەمەنی بچووکەوە پەرە بدەن بە  خۆشەویستی پەرتوک و وتی: بەبێ نەوەیەک کە بخوێنێتەوە، ناتوانین وڵات بپارێزین، پێویستە پەروەردەکاران گرنگی کاتی خوێندنەوە بگەڕێننەوە لە پۆلدا، بەو پێیەی پێویستە بۆ ئاشناکردنەوەی منداڵان بە جیهانی پەرتوک و پەرەپێدانی توانا زمانەوانی و فیکرییەکانیان.

 

لە کۆتای قسەکانیدا ئاماژەی بەوەدا، کە دەزگاکانی چاپ و بڵاوکردنەوە ڕووبەڕووی چەندین ئاستەنگی دەبنەوە، بەتایبەتی لەسەر ئاستی بازاڕکردن، بەڵام سەرەڕای ئەمەش بەردەوامن لە کارەکانیان، پاراستنی ئەرکی کولتووری خۆیان بە دابینکردنی دەقی باش و وێنەی سەرنجڕاکێش کە هانی منداڵان دەدەن بۆ خوێندنەوە، هاوکات جەخت لەسەر گرنگی ڕۆڵی دایک و باوک و پەروەردەکار دەکەنەوە لەم ڕێبازەدا.