مەغریب

 

 

لەگەڵ دەستپێکردنی ماوەی کاندیدکردن بۆ هەڵبژاردنەکان کە بڕیارە ٢٣ی ئەیلوول ئەنجام بدرێت، کۆمەڵەی ئاڵەنگاری یەکسانی و هاوڵاتیبوون ”جمعية التحدي للمساواة والمواطنة”، بە هاوبەشی لەگەڵ ڕوانگەی نیشتمانی بۆ پاراستن لە توندوتیژی دیجیتاڵی، تێبینی ئەوەی کرد کە ٤٠ ژن کاندیدبوونی خۆیان لە سەرۆکایەتی لیستە ناوخۆییەکانی هەڵبژاردن ڕاگەیاندووە، کە بەسەر ٣٢ بازنەی هەڵبژاردندا دابەشکراون لەسەر ئاستی وڵات.

 

ئەم ئامارە سەرەتاییانە پەیوەندییان بەو کاندیدانە هەیە کە لەلایەن ١١ لایەنی سیاسی نوێنەرایەتی لە ئەنجومەنی نوێنەران لە ماوەی خولی یازدەهەمی یاساداناندا ڕاگەیاندراون، بەپێی ڕاگەیاندراوێکی کۆمەڵەکە.

 

ژنان لە سەرۆکی لیستەکان تەنها لە یەک لەسەر سێی بازنەکانی هەڵبژاردن

 

ئامارەکان ئاماژە بەوە دەکەن، کە کاندیدە ژنە چاودێرکراوەکان لە سەرووی لیستەکاندا تەنها ٣٢ بازنە لە کۆی ٩٢ بازنەی هەڵبژاردن دەگرێتەوە، کە نزیکەی یەک لەسەر سێی بازنەکانی هەڵبژاردنی ناوخۆیی پێکدەهێنن، ئەو داتایانەی تا ئێستا بڵاوکراونەتەوە دەریدەخەن کە هیچ ژنێک لە سەرووی لیستەکاندا لە ٦٠ بازنەی هەڵبژاردندا نییە.

 

کۆمەڵەکە پێی وایە ئەم نیشاندەرانە هەرچەندە هێشتا کۆتایی نین لەگەڵ بەردەوامبوونی ماوەی کاندیدکردن، بەڵام ڕەنگدانەوەی سنوورداربوونی بوونی ژنانە لە پۆستەکانی سەرکردایەتی لە لیستە ناوخۆییەکانی هەڵبژاردن، هەروەها بەردەوامی نایەکسانی لە دابەشکردنی کاندیدەکانی ژنان لە سەرانسەری هەرێم و لایەنەکاندا ئاشکرا دەکەن.

 

ئەم جیاوازییە تەنها لە ژمارەی کاندیدە ژنەکاندا سنووردار نییە بەڵکو لە دابەشبوونی جوگرافیای ئەوانیشدا دیارە، لە کۆی چل کاندیدی ژن ١٤ کاندید تەنها لە شەش پارێزگادا چڕبوونەتەوە، لەنێویاندا داربەیزا کە چوار ژن سەرۆکایەتی لیستە جیاوازەکانی هەڵبژاردنیان دەکرد.

 

چڕبوونەوەی ناوچەیی بۆ کاندیدەکان

 

لەسەر ئاستی ناوچەیی، کاندیدە ژنە چاودێرکراوەکان بەسەر ١٠ هەرێمدا دابەشکرابوون، بەڵام نزیکەی لە ٦٤٪ یان، واتە ٢٥ لە کۆی چل کاندیدەکە، لە چوار ناوچەدا چڕبوونەتەوە: داربەیزا-ستات، وفاس-مکناس، ڕبات-سالا-قەنیترە و سوس-ماسە.

 

 

ئەم دابەشکردنە، بە وتەی کۆمەڵەکە، پرسی هاوسەنگی خاکی لە دەرفەتەکانی ژنان بۆ گەیشتن بە پۆستە پێشکەوتووەکان لە چوارچێوەی کێبڕکێی هەڵبژاردنەکاندا دەوروژێنێت، بە تایبەت کە نوێنەرایەتی سیاسی ژنان تەنها پەیوەندی بە ژمارەی کاندیدی ژنەوە نییە، بەڵکو پەیوەندی بەو پۆستانەوە هەیە کە بۆیان تەرخانکراوە لەناو لیستەکان و سروشتی ئەو بازنانەی کە تێیدا کێبڕکێ دەکەن.

 

لە ئامادەبوون لە لیستەکاندا تا کێبڕکێی ڕاستەقینە

 

کۆمەڵەکە پێی وایە بەرزکردنەوەی نوێنەرایەتی ژنان لە پەرلەماندا نابێت تەنها بەو میکانیزمانەدا سنووردار بێت کە بۆ پاڵپشتی هاتنە ناوەوەیان بۆ ئەنجومەنی نوێنەران داڕێژراون، بەڵکو پێویستی بە فراوانکردنی ئامادەبوونیان هەیە لە کێبڕکێی ڕاستەوخۆی هەڵبژاردن لەناو بازنەکانی هەڵبژاردنی ناوخۆییدا.

 

لە ماوەی کاندیدکردندا، کۆمەڵەکە داوا لە لایەنە سیاسییەکان دەکات کە سەرکردایەتی ژمارەیەکی زیاتر لە لیستە ناوخۆییەکان بە ژنان بسپێرن، سوود لە شارەزایی ژنان لە چوارچێوەی پێکهاتەکانیاندا وەربگرن، هەروەها دەستەبەرکردنی دابەشکردنی هاوسەنگتری کاندیدەکان لە سەرانسەری ناوچە و بازنەکانی هەڵبژاردنی جیاوازدا.

 

هەروەها داوا لە لایەنەکان دەکات کە دەرفەتی هەڵبژاردنی ڕاستەقینە و کێبڕکێکار بۆ ژنان دابین بکەن، نەک کاندیدکردنەکانیان لە بازنەکانی هەڵبژاردنی سنووردار یان لە پۆستە ئاماژەییەکاندا قەتیس بکەن.

 

ئەم بانگەوازانە لە چوارچێوەی گفتوگۆیەکی بەردەوامدایە لە مەغریب سەبارەت بە نوێنەرایەتیکردنی ژنان لە دامەزراوە هەڵبژێردراوەکاندا، تا چەند میکانیزمە یاسایی و سیاسییەکانی ئێستا دەتوانن لە مسۆگەریکردنی بوونی ژنان لە پرۆسەی هەڵبژاردنەکاندا بگوازرێنەوە بۆ بەهێزکردنی کاریگەرانەیان لە پۆستەکانی بڕیاردان.

 

کۆمەڵەکە، دووپاتیکردەوە، کە ئامارەکانی ئێستا نوێنەرایەتی کۆتا ژمارەی کاندیدەکان ناکەن و لە ماوەی کاندیدکردندا بەردەوام دەبێت لە چاودێریکردن، لەگەڵ داتاکان دوای ڕاگەیاندنی لیستە کۆتاییەکان نوێ دەکرێنەوە.

 

بەگوێرەی ئەو کۆمەڵەیە، پرۆسەی چاودێریکردن بریتی دەبێت لە شیکارییەکی چەندایەتی و چۆنایەتی بەشداری ژنان لە هەڵبژاردنی یاسادانان، لەوانە دابەشکردنی کاندیدەکان بەپێی حزب و هەرێم و بازنەی هەڵبژاردن، هەروەها سروشتی ئەو بازنانەی کە ژنانی تێدا دەستنیشانکرابوون بۆ سەرۆکایەتی لیستەکان و ئاستی توانای کێبڕکێی ئەو لیستانە.

 

کۆمەڵەکە داوا دەکات هەڵبژاردنەکانی ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ بکرێتە دەرفەتێک بۆ بەهێزکردنی بەشداری ژنان لە ژیانی سیاسی مەغریبدا، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە گەیشتن بە یەکسانی لە نوێنەرایەتی سیاسیدا پێویستی بە دەستەبەرکردنی مافی ژنانیش هەیە بۆ سەرکردایەتیکردنی لیستەکان و کێبڕکێکردن لە هەڵبژاردنەکاندا بە شێوەیەکی یەکسان لەگەڵ پیاوان.