پاریس

 

لەسێدارەدان لە ئێران پرسێکی زۆر کاردانەوەی نێودەوڵەتی پێکدەهێنن، لەگەڵ زیادبوونی ڕاپۆرتەکانی مافی مرۆڤ کە بە وردی بەکارهێنانیان لە دژی نەیارانی سیاسی و ئەوانەی تۆمەتبارن بە تاوانی جیاواز، لە نێوان داوای بەردەوامی نێودەوڵەتی بۆ ڕاگرتنی لەسێدارەدان و بەرەوپێشبردنی دادپەروەری.

 

هۆڵی کۆلبێرت لە ئەنجومەنی نیشتمانیی فەرەنسا، ٢٩ی حوزەیران میوانداری کۆنگرەیەکی بە ناوی "دژایەتیکردن لەگەڵ سزای لەسێدارەدان لە ئێران" کرد، ئەم دیدارە بە هاوکاری لەگەڵ گروپی دۆستایەتیی فەرەنسی و ئێران لە ئەنجومەنی نەتەوەیی فەرەنسا و "کۆنگرەی ئازادی ئێران" بەڕێوەچوو و ژمارەیەک لە سیاسەتمەدارانی فەرەنسی، چالاکوانانی مافی مرۆڤ، کەسایەتییە ڕۆشێنبیرەکان و نوێنەرانی بزووتنەوە سیاسییەکانی دژبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران ئامادەی بوون.

 

بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆنگرەی ئازادی ئێران جەختی لە گرنگی بەرگریکردن لە مافی ژیان کردەوە و بەرەنگاربوونەوەی سزای لەسێدارەدان بە بەرپرسیارێتییەک زانی کە سنوورە جوگرافییەکان تێدەپەڕێنێت، هەروەها هەموو سزایەکی لەسێدارەدان، جگە لە بردنی ژیانی مرۆڤ، لە دڵی ویژدانی مرۆڤ و بەها گەردوونیەکانی مافی مرۆڤ دەدات.

 

یەکێک لە ڕووداوە سەرەکییەکانی کۆنگرەکەەکە ڕاگەیاندنی ٢٠٠ ئەندامی پەرلەمانی فەرەنسا بوو کە پشتیوانی لە ئازادکردنی ٢٠٠ زیندانیکراوی ئێران بە دانانی بارمتەی سیاسی دەکەن کە سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە یان ڕووبەڕووی لەسێدارەدان دەبنەوە، ڕێکخەران ئەم دەستپێشخەرییەیان بە ئامڕازی هاوپشتی لەگەڵ زیندانیانی سیاسی و ئامرازێک بۆ ڕاکێشانی سەرنجی گشتی و دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان بۆ دۆخی مافی مرۆڤ لە ئێران زانی.

 

عایدە هادیزادە، سەرۆکی گروپی دۆستایەتیی فەرەنسی-ئێران لە ئەنجومەنی نیشتمانیی فەرەنسا، جەختی لەسەر یەکخستنی هەوڵەکان دژی کۆماری ئیسلامی و سوود وەرگرتن لە سەرچاوە نێودەوڵەتییەکان بۆ گەورەکردنی دەنگی ناڕازیانی ئێرانی کردەوە.

 

سەبارەت بە دەستبەسەرکردنی بەربڵاوی چالاکوانانی مەدەنی و سیاسی لە ئێران، ئاماژەی بەوە کرد، کە چارەنووسی زیندانیانی سیاسی لە ژێر ڕۆشنایی پێکهاتە ناوچەییەکان و دانوستانە سیاسییەکاندا نابێ چاوپۆشی لێ بکرێت و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی هەموو ئامرازەکانی بەردەست بۆ پاراستنی گیانیان سوودی لێ وەردەگرن.

 

فەریبا بەرهانزهی، یەکێک لە وتاربێژانی کۆبوونەوەکە، دووپات لە هەڵکشانی ڕێژەی لەسێدارەدانەکان لە ئێران کردەوە و کۆماری ئیسلامیی تۆمەتبار کرد بە بەکارهێنانی سزای لەسێدارەدان وەک ئامرازێک بۆ سەرکوتکردنی ناڕەزایەتی و چالاکوانی مەدەنی.

 

لە قسەکانیدا، سەبارەت بە پارێزگای سیستان و بەلوچستان ئاماژەی بەوەدا، کە ڕێژەی لەسێدارەدراوی هاوڵاتیانی بەلوچ زۆر زیاترە لە ڕێژەی دانیشتووانی ئەوان، بە لەبەرچاوگرتنی ئەم بەڵگەیە بۆ هەڵاواردنی پێکهاتەیی دژی ئەم گروپە، ئەو ڕەخنەی لە بێدەنگی و بێکردەوەیی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی گرت، کە بەشدارە لە بەردەوامبوونی ئەم پراکتیزەیە.

 

"لەسێدارەدان ئامرازێکە بۆ چەسپاندنی ستەمکاری"

لەو کۆنگرەیەدا، ناهید بەهمانی نوێنەرایەتی لایەنە کوردستانییەکانی کرد، لە وتارەکەیدا، پێداچوونەوەی بە چوار دەیە لە سێدارەدان و سەرکوتکردن لە ئێراندا کرد و جەختی لەوە کردەوە، کە سزای لەسێدارەدان بەردی بناغەی مانەوەی کۆماری ئیسلامییە.

 

دووپاتی کردەوە، سەبارەت بە لەسێدارەدانەکان کە لە ساڵانی سەرەتای دوای شۆڕشی ١٩٧٩ و سەرکوتی بەردەوام لە کوردستانی ئێراندا ئەنجام دراون، هەروەها ئامڕازی لەسێدارەدانەکانی کۆماری ئیسلامی بە درێژایی دەیەکانی ڕابردوو هەرگیز نەوەستاوە، بەڵکو بەردەوام بۆ چاندنی ترس و چەسپاندنی کۆنترۆڵ بەسەر کۆمەڵگەدا بەکارهاتووە، هەروەها گرنگی سەرەکی حکومەت لەسەر سەرکوتکردنی ناڕەزایەتییەکانی گەلان نەک فشارە سەربازییە دەرەکییەکان.

 

شەڕ ڕێگای ئازادی نییە بۆ ئێران

سەرۆکی پێشووی فەرەنسا لە کۆنگرەکەدا، جەختی لەوە کردەوە، کە شەڕ ناتوانێت ببێتە چارەسەر بۆ گەلی ئێران، بۆ گەیشتن بە ئازادی، هەروەها ئەزموونی ڕابردوو نیشانی داوە کە ململانێ سەربازییەکان نەک هەر نەیانتوانیوە گۆڕانکاریی دیموکراتیک بهێنن، بەڵکو دەرفەتی بەهێزکردنی کۆماری ئیسلامیشیان ڕەخساندووە.

 

سەرەڕای دەربڕینی نیگەرانی سەبارەت بە ئەگەری کەمبوونەوەی فشارە نێودەوڵەتییەکان بۆ سەر کۆماری ئیسلامی، جەختی لە سەر پێویستی چاوپۆشی نەکردن لە پرسی مافی مرۆڤ و لەسێدارەدانەکانی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کرد و وتی: ئەگەر لە دەسەڵاتی جێبەجێکردندا بوایە، بە کەمکردن یان هەڵگرتنی سزاکانی سەر کۆماری ئیسلامی ڕازی نابێت و پێی وایە کە فشاری سیاسی و ئابووری دەبێ بەردەوام بێت، تا ئەو کاتەی کە هەڵسوکەوتی حکومەت دەگۆڕێت.

 

ئازادی لەسەر وێرانەکانی شەڕ بونیاد نراوە

سێپیدە فارسی، دەرهێنەر و چالاکوانی ڕۆشنبیری، جەختی لە ڕەتکردنەوەی هەرچەشنە دەستێوەردانێکی سەربازیی دەرەکی لە ئێران کردەوە و وتی: ئازادی و دیموکراتی بە شەڕ و وێرانکاری بەدی نایەت.

 

ڕوونی کردەوە، کە گەلی ئێران لە سەرووی هەموو شتێکەوە پێویستی بە پاڵپشتی ڕەوشتی و سیاسی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی هەیە و  پێویستە یەکەمایەتی بدریت بە ڕاگرتنی لەسێدارەدان و کۆتاییهێنان بە بێ سزایی پێشێلکارانی مافی مرۆڤ و بەهێزکردنی بزووتنەوە مەدەنییەکانی نێو وڵات بێت.

 

بەشێک لە کۆبوونەوەکە تایبەت بوو بە گێڕانەوەی خێزانی سکاڵاکاران و ڕزگاربووانی لەسێدارەدان، بەشێک کە دەرئەنجامە مرۆییەکانی سزای لەسێدارەدان و سەرکوتکردنی حکومەت لە ڕێگەی گێڕانەوەی کەسییەوە نیشان دەدا.

 

پەیامێکی ڤیدیۆیی دایکی شەهید ڕامین حسێن پەناهی بە هەردوو زمانی کوردی و ئینگلیزی پەخشکرا، کە تیایدا وردەکارییەکانی لەسێدارەدانی کوڕەکەی گێڕایەوە، جەختی لەوە کردەوە، کە سەرەڕای تێپەڕبوونی چەندین ساڵ، خێزانەکە لە مافی وەرگرتنی تەرمی ڕامین بێبەشن، ئەم نکۆڵیکردنە ئازارەکانی خێزانەکەی زیاتر کردووە و نەیانتوانیوە ماتەمینی خۆیان تەواو بکەن و برینێک دابخەن کە هێشتا چاک نەبووەتەوە.

 

لە چوارچێوەیەکی پێوەندیداردا، نوێنەری حیزبی هاوپشتیی دیموکراتی لە ئەهواز، لە بارەی لەسێدارەدانە نهێنییەکانی خوزستان، داوای لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کرد، دەستبەرداری سیاسەتی وتووێژ و ئارامکردنەوە لەگەڵ کۆماری ئیسلامی بن.

 

ئەندامێکی کۆمەڵەی پارێزەرانی خێزانی لە ئابان ڕەخنەی لە بێباکی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەرامبەر سەرکوتی ناوخۆیی لە ئێران گرت و ڕایگەیاند، کە کۆماری ئیسلامی بەردەوام شەڕ و گرژییە دەرەکییەکانی بۆ چڕکردنەوەی سەرکوتکردنی خۆی قۆستۆتەوە، هەروەها ئاشتی تەنها کۆتاییهێنان بە شەڕەکان نییە و تا ئەو کاتەی لە سێدارەدان و پارێزەران و زیانبەرکەوتووانی پێشێلکاری مافی مرۆڤ پشتگوێ بخرێن، ئاشتییەکی بەردەوام بەدی نایەت.

 

بەشداربووانی کۆبوونەوەکە جەختیان کردەوە لەسەر پێویستی بەردەوام پشتیوانی نێودەوڵەتی بۆ ئەو زیندانییانەی کە سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە، بۆ زیادبوونی فشارەکان لەسەر کۆماری ئیسلامی سەبارەت بە مافەکانی مرۆڤ، هەروەها جەختیان لە گرنگی هێشتنەوەی پرسی مافی مرۆڤ لە پێشەنگی نیگەرانییەکانی دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان کردەوە، لەگەڵیشیدا، داوایان کرد کە دڵنیابکرێنەوە لەوەی کە چارەنووسی زیندانییەکان و خێزانەکانیان کە داوای دادپەروەری دەکەن، کاریگەریی پێکهاتە سیاسییەکان و دانوستانە دیپلۆماسییەکانیان لەسەر نەبێت.

 

بەشداربووان پابەندبوونی خۆیان بە دروشمی "نا بۆ لەسێدارەدان، نەخێر بۆ کوشتنی سزای دەوڵەت" دووپاتکردەوە، و وتیان: بەرگریکردن لە مافی ژیان بەرپرسیارێتییەکی جیهانییە و گۆڕینی دژایەتی سزای لەسێدارەدان بۆ داواکارییەکی نێودەوڵەتی هەمیشەیی پێویستییەکی پێویستیەکە کە چاوپۆشی لێناکرێت.