شیا كۆیی

 

کۆیە-بەهاری ساڵی ١٩٨٨ مانگێكی  کارەساتبار بوو بۆ كەسوكاری ئەنفالكراوان، هاوكات بیرەوەرییەكی تاڵیشە لە مێژووی ژنانی كورددا، كە لەم رۆژەدا سەدان ژن بێ هاوسەرو ماڵ بوون وئاوارەی شارەكان بوون بێ ئەوەی هیچ بژێویەك بۆژیانیان هەبێت، ئەنفال بۆیە  لەناوبردنی هەزاران پیاو و  كچ و ژنی كورد بەدەستی رژیمی بەعس.

 

قۆناغی چواری ئەنفال سنووری قەزای كۆیەی گرتەوە كە بۆماوەی سێ ڕۆژ بەردەوام بوو لە ناوەندی کۆیەو شارەدێ و گوندەکانی سنووری قەزای کۆیە لە ٦٩ شوێن تووشی پرۆسەی ئەنفال بوونەوە و کۆی گشتی ئەنفال لەسنووری کۆیە ٨٥٦ هاوڵاتی ئەنفالکران.

 

 لەم بارەوە چیرۆكی ژنێكی بوێر دەخەینە روی ولەزاری خۆیەوە باسی رۆژە تاڵەكانی دەكات هەرچەندە ٣٨ ساڵ بەسەر كارەساتەكە تیپەڕیوە بەڵام هیشتا ئەو گریانەی بۆهاوژینی لە قورگی بوو ماوە هێشتا هەمان فرمێسكی ٣٨ ساڵ لەمەوبەر لەناوچاوەكانی دایكی شیرن وفەرهاد بەدی دەكرێت.

 

شوكریە عوسمان حسن، لە دایك بوی ساڵی ١٩٦٨، خۆی خەڵكی گوندی گەڵناغازی دەشتی كۆیەیە و لە ساڵی ١٩٨٤ هاوسەرگیری كردووە لە گوندی كانی هەنجیر،(كانی هەنجیر سەر بە شارەدێی ئاشتیە لە كۆیە)  یەكەم كچی ناوی شیرن بووە دوای ئەو كوڕێكی بووە بەناوی فەرهاد، تەمەنی یەك مانگ بووە كە باوكی ئەنفالكراوە وكچەكەشی یەك سال بووە.

 

لەزاری خۆیی شوكریە عوسمان، لەناو خانووە ڕووخاوەكانی گوندەكەی و بەدڵێكی پر لە حەسرەت باسی ئەو شەوە دەكات كە لەهاوژینەکەی دابڕاو ئاوەرەبوون وتی: ئێوارە پێیان راگەیاندین كە دەبێ گوندەكان چۆڵبكەن چونكە ئەنفال دەكرێت، کاتژمێر ١٠:٠٠ی شەو بوو بەمەكینە لەگەڵ خەڵكی گوندەكە هەمو رۆشتین چوارمەكینەبوین هەمو ژنو منداڵ بوین پیاوەكان نەهاتن، تا گەیشتینە جادەكە پیاوەكەم دەستی گرتبووبە چەمچەی تەراكتۆرەكەوە  لەوێ لێی دابڕا، هەموی تەنیا نزیكەی چوارساڵ ثێكەوەبوین، لەو شەوە لێك دابڕاین، كە نزیك شار بوینەوە جاشەكان وتیان ئەوانەی لێرەوە رۆشتون دەستگیركراون بچونەوە ڕێگای شەوگێڕ تاوابو كەسێك بەناوی حاجی خدر شارەزابوو بردنی بەوێ دا رۆشتین گەیشتینە شاری كەس بەكەس نەبووهەریەكەو بەلایەك دەرۆشت، منیش دوو منداڵم پێ بوو نەم دەزانی بۆ كوێ بڕۆم ، رۆژە رەش بوو لە كۆیە، دیتم هەیكەلی خانیەك هەبوو ئیشی تێدا دەكرا، كچێك لەوێ بانگی كردم ومنداڵەكانی لێوەرگرتم چوین لای ئەوان پشویەكماندا دوایی بەڕێی كردین بۆ ماڵی بابم، كە چوچووم بینیم باوکم دەگریا لە خۆی دەدا وتی خوشكەكەت گیراوە جوابم بۆهاتوە تۆش گیراوی، وتم نا باوکە ئیمە نەگیراوین پاریزراوین.

 

شوكریە بەهەناسەیەكی سارد و چاوی پر لەفرمیسكی بەردەوام بوو لە گێرانەوەی چیرۆكە تراژیداكەی وتی: دوای چەند رۆژێك (بەیرەق) ( كە ئەوكات ئەو راسپێردرابوو بۆ ئەنفالی كۆیە )لەناو هەلی كۆپتەرێك لەسەر كۆیە دەگەراو  هاواری دەكرد كەس نەچێتە دەرێ دەگەڕێین، هاوژینەکەی من لەگەل چەند كەسێكی دیكە تازە هاتبوونەوە ناو شار، وتیشم مەرۆ وتی دەچم بزانم هەواڵێكی براكانم نیە چونكە سێ برای گیرابوون، لەگەڵ خوشكی، رۆشت  چۆیە مقەری( مام محیای  مستەشار) كە ئەو زۆر هاوكاری خەڵكی دەكرد ونەیدەهێشت كەس بگیرێت بەڵام بەداخەوە دوایی هەواڵدرابوو بەیرەق زیلەكانی بردە بەردەم مقەرەكان وهەمویانی ئەنفال كرد كە پیاوەكەشم بەگەر ئەوان كەوت و خوشكی پیاوەكەم بە نۆمنداڵەوە دەستگیر كرا، چیدی نەم دیتەوە دوای ئەو ژیانێكی زۆر ناخۆشبوو بۆ ئێمە.

 

شوكریە چۆن توانی دوو منداڵ گەورە بكات و لەسەر پێی خۆی بوەستێت؟

شوكریە عوسمان وتی: سەرەتا باوکم ئێمەی گرتە خۆی لەگەڵ خوشكەكەشم كە ئەویش پیاوی ئەنفال بوو پینج منداڵی هەبوو وكچی خاڵێكیشم كە ١٤ كەسی ئەنفال بوو باوبم ئەویشی بەخیو دەكرد تا چوارساڵان و باوکم و دایکم سەرپەرشتی ئێمەیان دەكرد نزیكەی یەك ساڵ هەرلەسەر سفرەی ماڵە باوکم بوین ئەویش تەنیا كاری دارتاشی دەكرد، بەپێی ئەوەی ئیمە هەمو لێقەوماوبوین هەمومانی داڵدەدابوو لە ماڵەكەی خۆی، ونەی هیشت سەرگەردان بین.

 

"بەدوو دینار دەچومە كرێكاری"

وتیشی: دوای ئەوەی فەرهادم بوو بەیەك ساڵ دەستم بە كرێكاری كرد، منداڵەكانم لای دایكم جێدەهێشت لەگەڵ ژنان دەچووینە گوندی هەرمۆتە كرێكاریمان دەكرد رۆژی بەدوو دینار، هاوكات دەچووینە چیا و دارو شتمان دەهێنا ژیانمان زۆر زەحمەت بوو جاری واهەبووە بە مانگیش دینارم نەدیووە نەمزانیوە ڕەنگی چۆنە، تەنیا باوکم هاوكاری دەكردین وشیری بۆ منداڵم دەكڕی وبەخیوی كردین. ژیانێكی زۆر ناخۆشمان بردە سەر بەهەناسەی ساردەوە منداڵەكانم گەورە كرد.

 

هەمیشە دەم وت بمرم منداڵەكانم لە مەكتەب دەرناهینم

سەبارەت بە خوێندنی منداڵەكانی كە كوڕەكەی ئێستا پارێزەرە، شوكریە وتی: لەكۆیە منداڵەكانم ناردە بەرخوێندن دەموت هەر دەبێت بخوێنن هەرگیز دەریان ناهێنم، هەرچەندە لەساڵی ١٩٩٦ ڕێكخراوەكان هاتن وخانوویان بۆكردین، ئەوە زۆر باش بوو بۆ ئێمە گەڕاینەوە گوندەكەو منداڵەكەم موچەی منداڵپارێزیان بۆ بڕییەوە، خۆم وەك كارگوزار دامەزرام سوپاس بۆخوا ژیانمان بەرەو باشی ڕۆیشت، بەڵام هەرچۆنەك بێت نەمهیشت لەخوێندن داببڕێن.

 

"بەڵێنم دا كەمن منداڵەكانم گەورە بكەم سەرگەردان نەبن"

شوكریە نەشی شاردەوە كە كە زۆر ئەستەمە هاوسەرگیریت کردبێت و بەدوو منداڵی بێباوک، ژیانیكی زۆر زەحمەت بوو بەڵام من بەڵێنمدا كە منداڵەكانم گەورە بكەم و سەرگەردان نەبن، كە بێ نازی باوک بوون بێ نازی دایكیش نەبن، ئیستا شانازیان پێوە دەكەم كە هەردووكیان كەسایەتی سەركەوتوون وخەڵك باسیان دەكەن، دڵم زۆر پێیان خۆشە وزۆر لێیان ڕازیم، بەڵام تا ئەو رۆژەی دەمرم قەت پیاوەكەم لەبیرناكەم تا ئەو رۆژەی سەرم دەچێتە لای سەری.

 

لەكۆتایی قسەکانیدا شوکریە عوسمان وتی پەیامی من بۆ هەموو ژنێك لەهەر شوێن وكاتێك كە تووشی هەر ناخۆشیەك  یان لیقەومان دەبن، وەك ئیمە چالاك بن وماڵ و منداڵی خۆیان بەخێوبكەن و بژین و منداڵەكانیان سەرگەردان نەكەن.