لاڤە کوردە

 

ناوەندی هەواڵ-ڕۆژی جیهانی مۆسیقا کە بە "Fête de la Musique" ناسراوە، هەموو ساڵێک لە ٢١ی حوزەیران لە ئاستی جیهانیدا بەڕێوەدەچێت، ئێستا لە زیاتر لە ١٢٠ وڵات و زیاتر لە هەزار شاری جیهاندا ئاهەنگ دەگێڕدرێت، ئەمڕۆژە هانی مۆسیقاژەنان دەدات لەسەر شەقام و پارکە گشتییەکان نمایش بکەن. ئاهەنگێکی کراوە و ئازادە بۆ مۆسیقا کە کۆمەڵگاکان لە سەرانسەری جیهان کۆدەکاتەوە.

 

مۆسیقای گەلانی ڕەسەن بە شێوەیەکی بەرفراوان داگیرکراوە، لە ڕووی مێژووییەوە حکومەتە کۆلۆنیالیزمەکان ڕێوڕەسم و گۆرانی ڕەسەنەکانیان قەدەغە دەکرد، لە هەمانکاتدا  ئاوازدانەر و دامەزراوە و پیشەسازی تۆمارکردنی ڕۆژئاوایی مێلۆدی و چیرۆک و ئامێرەکانیان بۆ قازانج و دامەزراندنی ناسنامەی نەتەوەیی دەرهێنا، سیاسەتەکانی کۆلۆنیالیزم (وەک قەدەغەکردنی پۆتلاچ لە کەنەدا لە ساڵی ١٨٨٥ تا ١٩٥٠) وایکرد کە کۆمەڵگە ڕەسەنەکان گۆرانی پێشکەش بکەن یان ڕێوڕەسمەکان نایاسایی بن، گۆرانییەکان وەک هەڕەشەیەک بۆ ئاسمیلەکردن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا، کە نەوەکانی لە میراسی مۆسیقی خۆیان جیاکردەوە، دواتر ئاوازدانەرانی کلاسیک و مۆسیقازانانی ئێتنۆمۆسیقا بە شێوەیەکی سیستماتیکی هەزاران گۆرانی خێڵەکییان تۆمارکرد و ئەرشیفیان کرد، بەڵام زۆرێک لەم گۆرانییە پیرۆزە کولتوورییانە کە بە شێوەیەکی نەریتی وەک یاسا و چارەسەرکردن و موڵک و ماڵی کەسی کاردەکەن، لە چوارچێوەی خۆیان زەوت کران و کرانە کاڵا.

 

مۆسیقای کوردی لەلایەن وڵاتانی دراوسێوە بە ناوی کەلتووری خۆیانەوە بەکارهێندراون

توێکردن یان تێکەڵکردنی کولتووری لە مۆسیقای کوردیدا بریتییە لە پرۆسەی تێکەڵبوونی ئاواز، مەقام و ئامێرە کوردییەکان لەگەڵ مۆسیقای نەتەوەکانی تر یان زاڵبوونی مۆسیقای بیانی بەسەر ڕەسەنایەتی کوردیدا. ئەم دیاردەیە لە چەندین ئاستی جیاوازدا بەدی دەکرێت، لە مێژوودا، مۆسیقای کوردی بەهۆی دراوسێیەتییەوە کاریگەری لەسەر داناوە و وەرگرتووە، هەروەها مەقامە کوردییەکان تێکەڵ بە مەقامە فارسی و عەرەبی و تورکییەکان بوون، مۆسیقای کوردی لە ڕابردوودا ڕووبەڕووی قەدەغەکردن و تواندنەوە بووەتەوە بەهۆی سیاسەتی حکومەتەکانی ناوچەکەوە، لە ناوچە جیاوازەکانی کوردستان، گۆرانیبێژان ناچارکراون بە زمانەکانی تر گۆرانی بڵێن یان ستایلی مۆسیقای نەتەوە باڵادەستەکان بەکاربهێنن، هەروەها زۆرێک لە بەرهەمە ڕەسەنەکانی مۆسیقای کوردی لەلایەن وڵاتانی دراوسێوە بە ناوی کەلتووری خۆیانەوە بەکارهێندراون یان گۆڕانکارییان تێدا کراوە.

 

لە سەردەمی ئێستاشدا، ئاسمیلەکردن زیاتر لە ڕێگەی تەکنەلۆژیا و کرانەوەی جیهانەوە ڕوودەدات:

-مۆسیقای پۆپ و بازرگانی: تێکەڵکردنی ئاوازی کوردی لەگەڵ ئامێری ئەلکترۆنی و ستایلەکانی ڕۆژئاوا (وەک پۆپ، ڕاپ، و جاز) کە دەبێتە هۆی ونبوونی ڕیتم و پێکهاتە کلاسیکییەکانی مۆسیقای کوردی.

-گۆڕانی چێژی گوێگران: گەنجان زیاتر ڕوویان لەو بەرهەمانە کردووە کە تێکەڵەیەک لە مۆسیقای جیهانی و کوردین، ئەمەش وایکردووە ستایلە فۆلکلۆرییەکان بەرەو کەمبوونەوە بچن.

 

چی بکرێت بۆ بەردەوامی میراسی مۆسیقا؟

پێویستە کۆمەڵگە ڕەسەنەکان لە ڕێگەی گواستنەوەی چالاکانەی نێوان نەوەکان، پراکتیزەکردنی ڕێوڕەسمەکان و تێکەڵکردنی مێلۆدییە نەریتییەکان لەگەڵ تەکنەلۆژیای مۆدێرن، مۆسیقای باوباپیرانی خۆیان دەپارێزن. بە گواستنەوەی گۆرانی بە شێوەی زارەکی، فێرکردنی گەنجان بۆ دروستکردنی ئامێری دەستی لە کەرەستەی ناوخۆیی و دروستکردنی ئەرشیفی دیجیتاڵی، دڵنیا بن لە بەردەوامبوونی میراسی کولتووری خۆیان، مۆسیقا بە پلەی یەکەم ڕاستەوخۆ لە گەورەکان و گۆرانیبێژانی دیاریکراوەوە دەگوازرێتەوە بۆ نەوە گەنجەکان لە ڕێگەی فێرکردنی بەردەوام و ڕێوڕەسمی کۆمەڵایەتی. کۆمەڵگاکان هاوکاری لەگەڵ توێژەران بکەن بۆ تۆمارکردنی گۆرانییە مەترسیدارەکان، گەڕاندنەوەی تۆمارە مەیدانییە مێژووییەکان و دامەزراندنی پەرتوکخانەی دیجیتاڵی پارێزراو لە ڕووی کولتوورییەوە.

 

 ئەمڕۆ، پاڵنەرێک هەیە بۆ کۆلۆنیالیزکردنی مێژووی مۆسیقا و داوای قەرەبووکردنەوەی ئەم تەرخانکردنە. زانایان و ئەنجومەنی ڕاوێژکاری ڕەسەن چالاکانە دانوستان لەگەڵ دامەزراوەکان دەکەن بۆ گەڕاندنەوەی گۆرانییە تایبەتەکان. هەروەها مۆسیقاژەنە ڕەسەنەکان بە تێکەڵکردنی زمانە نەریتییەکان و ڕەگ و ڕیشەی لێدان لە مۆسیقای باوی مۆدێرن وەک هیپ هۆپ و فۆلکلۆردا گێڕانەوەکە وەردەگرنەوە.

 

چەندین هەوڵی ئەکادیمی و هونەری دراون بۆ بەدیکۆمێنتکردن و فێرکردنی زانستییانە، تۆمارکردن و پاراستنی نۆتەی کوردی لەلایەن ناوەندە هونەرییەکانەوە هەروەها بڵاوکردنەوەی پەرتوکی زانستی و ئەکادیمی بۆ ناساندنی مەقام و ئامێرە ڕەسەنەکانی کوردی بەردەوامن.