لە کۆبانێ کە گەمارۆکە چڕتر دەبێتەوە و دەنگی تۆپباران بەرزتر دەبێتەوە، خەڵک کەرامەتیان وەک ڕێبازە نەجولاوەکا هەڵبژاردووە، لە نێوان بەڵگەنامەیەکی دڕاوی تەسلیمبوون و ئیرادەیەکی نەشکاودا، شارەکە سەردەمێکی نوێی دروستکردووە، دووپاتیدەکاتەوە کە ئازادی بژاردەیەکی دواخراو نییە، بەڵکو بڕیارێکە بۆ دەستبەسەرداگرتن، گرنگ نییە تاریکییەکان چەندە چڕ بن یان هەڕەشەکان چەندە زۆر بن.

 

سەرەڕای سەختی گەمارۆکە، کۆبانێ خۆی ڕادەست نەکرد و پێشوازی لە ٢٠٠ هەزار کۆچبەر کرد و شوێنی مانەوەیان بۆ دابین کردن، سەرەڕای گەمارۆدان و کەمبوونەوەی پێداویستییە سەرەتاییەکان، کۆچبەرەکانی پەناگەکان داوای یارمەتی و سەبەتەی خۆراکیان نەکرد، بەڵکو داوای ژیانێکیان کرد کە بە کەرامەتەوە بژین لەگەڵ گەڕانەوەی پارێزراو بۆ ماڵ و حاڵی خۆیان و ئەو مافانەیان کە لە دوای ئازارەکانی کە لە شەڕە بەردەوامەکان بەرگەییان گرتووە و ئەو قوربانیانەی لە ساڵانی شۆڕشدا داویانە، بە دەستوور دەستەبەر کراون.

 

شارێک کە هەناسەی خۆڕاگرییە و هەناسەدانی ژیانە، لە ژێر داروپەردووەکانیدا خەونی عوسمانییەکان کەوتوون و بەردە شکاوەکانی شایەتحاڵی ئەو داستانە قارەمانانەن کە خۆشەویستانی خاکەکە، عەدولا و زەین عەسر، دەروێشەکەی کۆبانێ و دایکی مەشتنور سەرکردایەتی دەکەن، کە ئارین جەستەی خۆی لەگەڵ دانەوێڵەکانی خۆڵەکەی یەکخستووە، شارێک کە خاوەنی مەزارگەیەکی گەورەترە لە خودی شارەکە، هەروەها کوردستانی تیایە بە نوێنەرایەتی کوڕ و کچەکانی، کوردستان دابەش بوو بەسەر چوار بەشدا، کە کۆبانێ لە تابلۆیەکی بەرخۆدان و شەهیدبوون و سەرکەوتندا کۆکردەوە و بە ئاڵا ڕەشەکانی سەر دیوارەکانی داگیرکەرانی شکاند.

 

لە هەڵکشانی ئەم دواییەدا کە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریای کردە ئامانج، شاری کۆبانێ لەم هێرشانە ڕزگاری نەبوو، کە ئامانجیان هەڵوەشاندنەوەی پڕۆژەی نەتەوەی دیموکراتیک و قڕکردنی گەلی کورد و ناشتنی دۆزی ئەوان بوو بۆ سەدەیەکی دیکە، هەرچەندە هێزەکانی سووریای دیموکرات دیالۆگی وەک ڕێگایەک بۆ ئاشتی هەڵبژارد، بەڵام پێشێلکردنی ڕێککەوتنەکان و خیانەت نیشانەی جیهادیەکانی هەتەشە، یەکەم پێشێلکاری ڕێککەوتنی یەکەمی نیسان کە پەیوەندی بە گەڕەکەکانی شێخ مەقسود و ئەشرەفییەوە هەبوو، بە باشی بەڵگەی لەسەرە، کە دەگاتە لوتکە پێشێلکارییەکان تا دەکاتە تاوانی جەنگ و کۆچکردنی دانیشتووان و کۆمەڵکوژی دژی ئەوانەی ماونەتەوە.

 

ڕێککەوتنی ١٠ی ئادار کە بە هەڵکشانی سەربازی کۆتایی هات، ئامانجی ئەوە بوو کە خێڵەکت لەنێو پێکهاتەکانی هەرێمدا توندتر بکرێت بە هاندانی خێڵە عەرەبەکان دژی گەلی کورد، ئێستا ئەو شارانەی کورد و عەرەبی چەندین سەدە تێیدا ژیاون، نزیکە بەتەواوی بێبەشن لە کورد، کە بە زۆر لە ژێر هەڕەشەی مەرگدا کۆچیانکردبوو، ئێستا زۆربەیان لە پەناگەی کۆبانێ و کانتۆنی جزیرە دەژین، ئەوانەی لەسەر خاکەکەیان ماونەتەوە کوژراون، سەریان لە جەستەیان لێکردۆتەوە، لە کاتێکدا ڕزگاربووان لە ژێر فشار و هەڕەشەدا دەژین، دوایین هەڵکشان بە پێشێلکردنی ڕێککەوتننامەی دێرحافر دەستیپێکرد کە مەرجی کشانەوەی هێزەکانی سووریای دیموکراتی بۆ ڕۆژهەڵاتی فورات دیاریکردبوو، بەڵام جیهادییەکان بە فەرمانی تورکیا بەردەوام بوون لە هێرشەکانیان تا گەیشتنە جەرگەی کۆبانێ و حەسەکە. هەسەدە بۆ ڕێگریکردن لە خوێنڕشتنی زیاتر خۆی لە ڕووبەڕووبوونەوە بەدوور گرت، ئەم هێرشانە لەگەڵ کاراکردنەوەی شانەکانی داعش و هەڵهاتنی زۆربەی خێزانەکانی داعش لە کامپی هۆل و ئازادکردنی چەتەکان لە زیندانەکانی شەدادی بوو.

 

زیاتر لە ٨٠ گوندی کۆبانێ، کە جیهادیەکانی هەتەشە چوونەتە ژوورەوە، دوای ئەوەی زۆربەی دانیشتووان توشیکۆچکردنی زۆرەملی، دزی و تاڵانکردن بوون، لە کاتێکدا ئەوانەی مابوونەوە کوژران و ئازار دەدەران، هەرکەسێک هەوڵی گەڕانەوەی بۆ گوندەکەی بدات، ڕووبەڕووی گولللـەی زیندوو دەبێتەوە.

 

بۆ ڕاگرتنی هێرشەکان، مەزلوم عەبدی، فەرماندەی هێزەکانی سووریای دیموکرات ”هەسەدە” لەگەڵ ئەحمەد شەرع (ناسراو بە "ئجۆلانی"، سەرۆکی کاتی سووریا کۆبووەوە، لەم دیدارەدا مەزلوم عەبدی مەرجەکانی ڕێککەوتنی ١٨ی کانوونی دووەم خستەڕوو کە ئامانجی سەرکوتکردنی شۆڕشی ڕۆژئاوای کوردستان بوو، بەڵام مەزلوم عەبدی ڕێککەوتنەکەی ڕەتکردەوە و بەڵگەنامەکەی دڕاند و ڕایگەیاند، کە بە کەرامەتەوە دەمرم، گەلەکەم و کەرامەتی خۆم نافرۆشم، دەچمە ڕۆژئاوای کوردستان و شەڕ ڕادەگەیەنم، بەم شێوەیە جۆلانی هەوڵیدا دانیشتووانی ناوچەکە ناچار بکات ملکەچ بن و بژاردەیەکیان پێشکەش کرد لە نێوان لەناوچوون و ژێردەستەکردندا، بەڵام خەڵک پێشوازییان لە هەڵوێستی هەسەدە کرد دژی ئەم سیاسەتە سیستماتیکە و لە وەڵامی بانگەوازی گشتی بۆ چەک بۆ پشتیوانی لە هێزەکانی گوند و گەڕەکەکانیان چەکیان هەڵگرت، ئەمەش باوەڕی نەگۆڕی دانیشتووانەکەی دەرخست کە کۆبانێ لە ساڵی ٢٠١٤دا شکستی بە داعش، براکانیشی تێکدەشکێنێت، هێرشەکان بە پشتیوانی تورکیا توندتر بوون و فڕۆکە جەنگییەکانی تورکیا لە خراب عشک و قاسمیە کۆمەڵکوژییان لە دژی تەواوی خێزانەکان ئەنجامدا، ئەمەش لەگەڵ گەمارۆیەکی خنکێنەری کۆبانێدا بوو، کە جیهادییەکان ئاو و کارەبا و ئینتەرنێتیان بڕی، هەموو بازرگانی و دەرمان لە کۆبانێ پچڕا.

 

سەرەڕای سەختی گەمارۆکە، کۆبانێ ملکەچی نەدا و ٢٠٠ هەزار کۆچبەری لە شارە کوردنشینەکانی ڕەققە و تەبقا و عەین عیسا و هەروەها لە کامپی تل سامان کە ماوەیەکە کۆچبەرەکانی گیرە سپی پەناگەی دابوو، جگە لەوەش خەڵکی کۆبانی کە هاوسنوور بوون لەگەڵ هێڵەکانی پێشەوە، کۆچیان کرد، خوێندنگە و باخچەی ساوایان کران بە پەناگە و بەمەش ٧٢ هەزار خوێندکار لە خوێندن بێبەش بوون.

 

لە یەکەم ڕۆژی گەمارۆدانەکەدا، پێنج منداڵ بەهۆی سەرمای تاڵ و کەمبوونەوەی دەرمان لە ناوەندە تەندروستییەکان، بەتایبەت ئەوانەی بۆ نەخۆشییە درێژخایەنەکانی وەک شەکرە، بەرزی فشاری خوێن، نەخۆشییەکانی دڵ، هەروەها بۆ شۆردنی گورچیلە و شێرپەنجە گیانیان لەدەستدا.

 

سەرەڕای گەمارۆدان و کەمبوونەوەی سەرەتاییترین پێداویستییەکانی ژیان، کۆچبەران لە پەناگەکاندا داوای یارمەتی و سەبەتەی خۆراکیان نەدەکرد، بەڵکو داوای ژیانێکی شایستە و گەڕانەوەی پارێزراو بۆ ماڵ و حاڵی خۆیان و مافەکانیان لە دەستووردا مسۆگەری کراو دوای ئەو ئازارانەی کە بەرگەی شەڕە بەردەوامەکان و ئەو قوربانیانەی لە ساڵانی شۆڕشدا دابوویان.

 

لە کاتی گەمارۆدانەکەدا باری خۆراک لە خەڵکی باکووری کوردستان و هەرێمی کوردستان و نەتەوە یەکگرتووەکان و خاچی سوورەوە دەگەیشت، بەڵام ئەمانە پێداویستیی دانیشتووانی شارەکە و کۆچبەرانی شارەکەیان دابین نەدەکرد، دانیشتووان جەختیان لەوە کردەوە، کە پێویستیان بە یارمەتی نییە ئەوەندەی پێویستیان بە هەڵگرتنی گەمارۆکە و گەڕاندنەوەی چالاکییە بازرگانییەکان و چوونە ژوورەوەی دەرمان و شیری منداڵان هەبووە.

 

دوای بەرخۆدانی دانیشتووان و پێداگرییان لەسەر بەرگریکردن لە شارەکەیان و ڕەتکردنەوەی ملکەچبوون بۆ داواکارییەکانی جیهادییەکان و خۆبەدەستەوەدان لەژێر پەردەی ڕێککەوتنێک کە ئامانج لێی چەقاندنی شۆڕشەکەیان و ئەزموونی خۆیان لە بەڕێوەبردن و پاراستنیدا بوو، ناچاربوون لە ٢٩ی ڕێبەندان ڕێککەوتنێکی دیکە ئەنجامبدەن، ڕێککەوتنێکە کە هاوتەریب بوو لەگەڵ خواستەکانی کورد لە ڕۆژئاوای کوردستان، بەڵام حکومەتی کاتی دیمەشق هێشتا لە جێبەجێکردنی مەرجەکانی ڕێککەوتنەکەدا وەستاوە و شاری کۆبانێ لە ژێر گەمارۆیەکی خنکێنەردا ماوەتەوە، هەرچەندە مەرجەکانی ڕێککەوتنەکە لابردنی گەمارۆکەیان بۆ دانراوە.

 

لەبەرئەوەی کورد باوەڕی بە حکومەتی بەناو کاتی نەماوە دوای ئەوەی پاشەکشەی لەهەموو ڕێککەوتنەکانی پێشووی نێوان هەردوولا کرد، دانیشتووانەکە بەردەوامن لەپاراستنی گەڕەکەکانی خۆیان و شەوانەش بەئاگا دەمێننەوە، پێشبینی هەر مەترسییەکی نزیک دەکەن کە ڕەنگە مەترسی لەسەر ژیانیان دروستبکات تا هەموو بڕگەکانی ڕێککەوتنەکە جێبەجێدەکرێن.