نەغەم چاچان

 

قامیشلۆ-کوشتنی ژنان و ئەنجامدانی چەندین جۆری توندوتیژی دژیان لە سووریا بەردەوامن، هاوکات داواکارییەکان بۆ کۆتاییهێنان بە بێ سزایی و بەهێزکردنی دەوڵەتی یاسا تادێت پەرەسەندن، بۆ دەستەبەرکردنی پاراستنی ژنان و پاراستنی مافەکانیان، پێویستە کەشێکی پارێزراو و دادپەروەرانە هەبێت و هەموو جۆرەکانی توندوتیژی و هەڵاواردن بەرامبەریان کۆتایی پێبهێنرێت.

 

ئەڤین جومعە، کارگێڕی ڕێکخراوی مافی مرۆڤ لە سووریا، باسی لە زیادبوونی بەرچاوی ڕێژەی ژنکوژی کرد و ڕوونیکردەوە، کە ئەم دیاردەیە تازە نییە، بەڵکو ڕەگ و ڕیشەی بۆ چەند سەدەیەک دەگەڕێتەوە، هەروەها لە دە ساڵی ڕابردوودا شایەتی بەرزبوونەوەی ڕوونی ئەم تاوانانە لە ناوخۆی سووریادا بووین، بەهۆی لاوازی یاساکانی مەبەست لە پاراستنی ژنان و جێبەجێنەکردنی کاریگەرانەیان، ئەمە جگە لە داب و نەریتی کۆمەڵایەتی و بیرکردنەوەی پیاوسالاری کە دەسەڵات بە پیاوان دەدات بەسەر ژناندا.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، زۆرێک لە حاڵەتەکانی توندوتیژی دژی ژنان وەک بابەتی تایبەتی خێزان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، ئەمەش زیانەکانی بەسەریاندا گەورەتر دەکات، لە کۆتاییدا ڕەنگە هەندێک لە ژنان بەرەو خۆکوشتن ببات بۆ ئەوەی لە توندوتیژییە بەردەوامەکان ڕزگاریان بێت.

 

"نەبوونی دەستوورێک بۆ پاراستنی ژنان توندوتیژی زیاد دەکات"

ڕوونیشیکردەوە، نەبوونی یاسای ڕوون، بەتایبەتی دەستوورێکی هەمیشەیی بۆ پاراستنی ژنان، دەرگای پێشێلکاری زیاتر دەکاتەوە، ماوەی درێژخایەنی گوازراوەی سووریا سستی دۆخەکە خراپتر دەکات.

 

لە زۆر بواردا شەڕ و ئاوارەبوون بەردەوامە، ئەمەش وایکردووە ژنان زیاتر بەرەوڕووی توندوتیژی ببنەوە، هۆکارێکی دیکەی بەشداربوو نەبوونی دامەزراوەی تایبەتمەندە بۆ چارەسەرکردنی کەیسەکانی توندوتیژی دژی ژنان.

 

زۆرێک پەنا دەبەنە بەر توندوتیژی جەستەیی یان تەنانەت کوشتنی ژنان، دواتر بە بیانووی ئەوەی پێی دەوترێت "شەرەف" خۆیان لە سزا دەدزنەوە، هاوکات ڕێژەی بەرزی توندوتیژی ترسێکی بەربڵاوی لە ژناندا چاندووە و وایکردووە باوەڕیان بە یاسا نەمێنێت، بەهۆی هەڵاواردن و ڕەتکردنەوەی مافەکانیان بێدەنگن و هیچ شوێنێکیان نییە بۆ پاراستن.

 

ئەڤین جومعە جەختی لە پێویستی بەپەلەی یاساگەلێک کردەوە کە ژنان بپارێزن و مافەکانیان دەستەبەر بکات، وتی: متمانەی کۆمەڵگە بە ڕۆڵی ژنان و گرنگی ئازادیی ئەوان بۆ پاراستنیان و خێزانەکانیان و داهاتوویان بوونی هەیە، بەڵام لەژێر پەردەی پاراستن، تووشی فشارێکی بێئەندازە دەبن، کە کاردانەوەی جیاوازی لێدەکەوێتەوە، بۆیە زۆر گرنگە کە خێزان و کۆمەڵگە زیاتر هۆشیار بن لە پرسەکانی ژنان.

 

لە هەمانکاتدا دەبێت یاسای یەکگرتوو لە سەرتاسەری سووریا هەبێت بۆ پاراستنی ژنان، ئەم یاسایانە دەبێت لەسەر بنەمای کەرامەت و ئازادی و پاراستنی مافەکانیان بن و بە شێوەیەکی کاریگەر جێبەجێ بکرێن.

 

ئەڤین جومعە ئاماژەی بەوەدا، کە بوونی ژنان لە پۆستەکانی بڕیاردان زۆر گرنگە و وتی: سووریا چەندین ڕێککەوتنی نێودەوڵەتی پەسەند کردووە، وەک پەیماننامەی سیداو کە مافەکانی ژنان دەپارێزێت و کاردەکات بۆ چەسپاندنی بنەمای یەکسانی ڕەگەزی لەناو کۆمەڵگەدا، بوونی ژنان لە پۆستەکانی بڕیاردان زۆر گرنگە چونکە لە وردەکارییەکانی پاراستنیان و کۆمەڵگەکانیان تێدەگەن، دەتوانن ڕۆڵێکی کاریگەر بگێڕن لە بەرەوپێشبردنی ئاسایش و سەقامگیری.

 

"دەبێت سووریا لەسەر بنەمای یاسایی تەنها بونیاد بنرێت"

دووپاتی کردەوە، لە پانزە ساڵی ڕابردوودا لە باکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا پێشکەوتنی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە لە پێدانی دەرفەتی ڕاستەقینە بە ژنان، لەگەڵ ئەوەی ژنان بوونییان لە بوارە جیاوازەکاندا سەلماندووە و پۆستی سەرکردایەتییان وەرگرتووە، وتی: چالاککردنی ڕۆڵی ژنان لە داڕشتنی یاساکان و ئامادەکردنی دەستووری سووریا گرنگییەکی سەرەکی هەیە، پێویستە سووریا لەسەر بناغەیەکی یاسایی دادپەروەر و یەکسان بۆ هەمووان بونیاد بنرێت، لەباکوور و ڕۆژهەڵاتی سووریا، لە ماوەی پانزە ساڵی ڕابردوودا ژنان ڕۆڵێکی گرنگیان بینیوە لە پاراستن و ڕێکخستن، هەروەها بوونەتە بڕیاردەر لە زۆر بواردا.

 

لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی حکومەتی کاتی سووریا، ژنان بە بیانووی ئایینی یان نەریتی بەردەوام دەکژرێن، کە ئەمەش گوزارشتە لە نەبوونی متمانەیە بە ژنان، هەر بۆیە ئەڤین جومعە داوا لە دامودەزگا پەیوەندیدارەکان دەکات بەرپرسیارێتیان لە ئەستۆ بگرن، زۆر گرنگە ژنان بەشداری لە داڕشتنی دەستوورێکی نوێدا بکەن کە ماف و ئامادەییان مسۆگەر بکات، جگە لەوەش دەبێت یاساکان لە سەرتاسەری سووریا لەسەر بنەمای یەکسانی یەکبخرێن.