حەنان حارت

 

مەغریب- دۆسیەی سەعیدە عەلامی بووەتە بابەتێکی دیاری دیالۆگی مافەکانی مرۆڤ، دوای چەند مانگێک لە سزادانی، لە نێوان کاردانەوەکانی مافی مرۆڤ پەیوەست بە مانگرتنە پچڕپچڕەکانی لە خواردن لە زیندان، بەپێی سەرچاوەکانی مافی مرۆڤ.

 

ئەم دۆسیەیە دەکەوێتە چوارچێوەیەکی بەرفراوانتر کە شایەتحاڵی سەرهەڵدانی دۆسیەی چالاکوانانی ژنان بووە، لەوانە ئیبتیسام لشکر، لەگەڵ کەیسەکانی دیکە کە هەندێکیان بە ئازادکردن کۆتاییان هاتووە، ئەمەش پرسیارەکانی سەبارەت بە دۆخی ژنانی دەستگیرکراوە و سنووری ئازادی ڕادەربڕین و سروشتی پەیوەندی مافی مرۆڤ لەگەڵ ئەم کەیسانەدا زیندوو کردووەتەوە.

 

نیگەرانییەکانی مافی مرۆڤ

چاودێران پێیان وایە ئەم کەیسانە بەشێکن لە دیالۆگی فراوانتر سەبارەت بە پەیوەندی نێوان دەربڕین لە بواری دیجیتاڵی و لێپێچینەوە یاسایی، چۆنیەتی چارەسەرکردنی ئەو پرسانەی پەیوەستن بە ئازادی ڕادەربڕین لە چوارچێوەی جیاوازدا.

هەروەها ئەم کەیسانە پرسیار لەبارەی بارودۆخی ژنان لەناو دامەزراوە زیندانەکاندا دەوروژێنن، بەتایبەتی سەبارەت بە مسۆگەری یاسایی، مافە بنەڕەتییەکان و مەرجەکانی دەستبەسەرکردن.

 

لە وەڵامی ئەو دۆسیەیەدا، سەمیرە قاسمی، زیندانی سیاسیی پێشوو و ئەندامی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی مەغریب، لە بڵاوکراوەیەکی فەیسبووکدا ڕایگەیاندووە، دۆخی سەعیدە عەلامی "مبەرزبوونەوەی نیگەرانییەکانی مافی مرۆڤ" دەوروژێنێت، ئاماژەی بەوەشکردووە، کە بە "دۆخ و فشارە سەختەکان" لەناو زیندانەکەدا پێناسەیکردووە.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەم دۆزینەوانە "پرسیار لەسەر مەرجەکانی دەستبەسەرکردن و تا چەند مافە بنەڕەتییەکان مسۆگەر دەکرێن" دەوروژێنن، داوای چاودێریکردنی زیاتر و بەشداریکردن لە مافەکانی مرۆڤ دەکات.

 

تاوانبارکردن لەسەر بنەمای ڕەگەز

ئیبتیسام تەبات، چالاکوانی مافی مرۆڤ و ئەندامی گروپی ژنانی گەنج بۆ دیموکراتی بە ئاژانسەکەمانی ڕاگەیاند، ئەم کەیسانە ناکرێت وەک ڕووداوی گۆشەگیر سەیر بکرێن، بەڵکو وەک خاڵی چوونە ناوەوە بۆ تێگەیشتن لە دینامیکییەکی فراوانتر کە پەیوەندی بە دۆخی ماف و ئازادییەکانەوە هەیە.

 

ڕوونیشیکردەوە، ئەو داتایانەی لە ڕێگەی چاودێریکردنی مافەکانی مرۆڤەوە بەدەست هاتوون، ئاماژە بەوە دەکەن، کە لێپێچینەوە لە ژنانی داکۆکیکار لە مافی مرۆڤ تەنها پەیوەست نییە بە کردەوەی تایبەتەوە، بەڵکو دەچێتە چوارچێوەیەک کە یاسا بە تایبەتی یاسای سزادان بۆ سنووردارکردنی ئازادی ڕادەربڕین بەکاردەهێنرێت، بەتایبەتی کاتێک لە ژنانەوە دێت لە بواری گشتیدا، ئێمە لەبەردەم جۆرێک لە تاوانبارکردنی ئازادی ڕادەربڕین لەسەر بنەمای ڕەگەزیین، کە نەک هەر بۆچوونەکە خۆی سزا دەدرێت، بەڵکو هەڵوێستی ژنەکەش وەک ئەوەی دەریدەبڕێت.

 

کێشەی پێکهاتەیی

ئیبتیسام تەبات پێی وایە ئەم کەیسانە کێشەی پێکهاتەیی لە چەند ئاستێکدا ئاشکرا دەکەن، لەوانەش ئاستە یاساییەکان، کە دەقی یاسایی ناڕوون بەکاردەهێنرێن و بە شێوەیەک لێکدەدرێنەوە کە ڕێگە بە تاوانبارکردنی دەربڕینی ئاشتیانە دەدات، هەروەها ئاماژە بە کەموکوڕییەکانی مسۆگەری دادگاییکردنی دادپەروەرانە دەکات، جۆرە بەڵگەدارەکانی توندوتیژی، لەوانەش توندوتیژی دەروونی و هێمادار، لەناو زیندانەکاندا، لەگەڵ کێشەکانی دەستڕاگەیشتن بە چاودێری تەندروستی، بەتایبەتی بۆ کەسانی لاواز.

 

زیاتر ئاماژە بە سەرهەڵدانی ئەو شتە دەکات کە بە "توندوتیژی هاوتەریب لەگەڵ دەستبەسەرکردن" پێناسەی دەکات لە دەرەوەی زیندان لە ڕێگەی هەڵمەتەکانی چەواشەکاری و چەواشەکاری کۆمەڵایەتی، بەتایبەتی لە بواری دیجیتاڵیدا، ئەم توندوتیژییە نەک تەنها دەستگیرکراوەکە دەکاتە ئامانج بەڵکو ئامانجی گۆشەگیرکردنی و ناردنی پەیامێکی ڕێگریکردنە بۆ ژنانی دیکەی بەرگریکار لە مافی مرۆڤ.

 

سەبارەت بە چارەسەرەکان، ئیبتیسام تەبات داوای کرد پێداچوونەوە بە دەقە یاساییەکاندا بکرێت بۆ دڵنیابوون لە هاوئاهەنگییان لەگەڵ پێوەرە نێودەوڵەتییەکان، بەتایبەتی سەبارەت بە ئازادی ڕادەربڕین و کۆبوونەوەی ئاشتیانە، هەروەها دامەزراندنی میکانیزمی پاراستنی تایبەت بۆ ژنانی بەرگریکار لە مافی مرۆڤ.

 

جەختی لە پێویستی بەهێزکردنی سەربەخۆیی دەسەڵاتی دادوەری و مسۆگەریکردنی مەرجەکانی دادگاییکردنی دادپەروەرانە و چالاککردنی میکانیزمەکانی چاودێری و لێپرسینەوە لە حاڵەتەکانی پێشێلکارییەکان کردەوە، هەندێک لەو پێشێلکارییانە ڕەگیان لە چەشنە چەقبەستووەکاندا هەیە کە بوونی ژنان لە کایەی گشتیدا سنووردار دەکەن.

 

ڕۆڵی کۆمەڵگەی مەدەنی

ئیبتیسام تەبات دووپاتی دەکاتەوە، کە هاودەنگی مافەکانی مرۆڤ وەک "هێڵی یەکەمی بەرگری" ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت، جا چ لە ڕێگەی داکۆکیکردنەوە، بەڵگەنامەکردن، شکاندنی بێدەنگی، هەروەها بەشدارە لە کەمکردنەوەی گۆشەگیری و هێشتنەوەی ئەم پرسانە لەناو وتاری گشتیدا.

 

بە پێچەوانەوە دان بە بوونی ئاڵەنگاریەکاندا دەنێت، لەوانە سەرچاوە سنووردارەکان، فشار لەسەر چالاکوانانی مافی مرۆڤ، سەختی دەستڕاگەیشتن بە هەندێک کەیس و کەشوهەوای ترسی پەیوەست بە دەنگۆ یان لێپێچینەوە.

 

ئیبتیسام تەبات بەو ئەنجامە دەگا کە شەڕی ژنانی داکۆکیکار لە مافی مرۆڤ پەراوێز نییە، بەڵکو نوێنەرایەتی تاقیکردنەوەیەکی ڕاستەقینە دەکات بۆ ئەوەی تا چەند ڕێز لە ماف و ئازادیەکان دەگیرێت، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە بە ئامانجگرتنی ژنان بەهۆی بۆچوونەکانیانەوە نەک تەنها ڕەنگدانەوەی ستەمکاری تاکەکەسی نییە، بەڵکو کاریگەری لەسەر دینامیکی کۆمەڵگە بە گشتی دەبێت.