ناوەندی هەواڵ

 

ڕەنگە ئەو نهێنییانەی کە ڕەوتی مێژوویان گۆڕیوە لە وردەکاری بچووک و چاوپۆشیکراودا شاراوە بن و وێنەیەکی ڕەش و سپی کاڵبووەوە ڕەنگە تەنها شتێک بێت کە بمێنێتەوە بۆ ئاشکراکردنی ڕاستییەک کە هەزاران ساڵە تەمومژاوی بووە.

 

لە میسر، وێنەیەکی ئەرشیفی کە لە شوێنەوارێکی ونبوو، شاژن مێریتنیتی هێنایەوە ناو ڕووناکی خەڵک، ئەمەش دەرگای پرسیاری نوێی کردەوە سەبارەت بەوەی کە ئایا ڕۆڵی فەرمان ڕەوات تێپەڕاندووە بۆ ئەوەی ببێتە یەکێک لە سەرەتاییترین ژنان کە بە شێوەیەکی سەربەخۆ حوکمڕانی وڵاتەکەی کردووە.

 

دوای نزیکەی پێنج هەزار ساڵ لە سەردەمی میریتنیت، توێژەران دووبارە تاکە وێنەی ناسراوی شوێنەوارێکیان پشکنین کە لە ساڵانی چلەکاندا لە سەقەرا دۆزرایەوە، پێش ئەوەی نەمێنێت، توێژینەوەکە بەڵگەی نوێی بەدەستهێنا کە ڕەنگە ئەو گریمانەیە بەهێزتر بکات کە شاژن تەنها فەرمانڕەوایەک نەبووە کە بەناوی کوڕە گەنجەکەیەوە کاروباری دەوڵەتی بەڕێوەبردووە، بەڵکو ڕەنگە وەک فەرمانڕەوایەکی سەربەخۆ دەسەڵاتی بەکارهێنابێت، دەرئەنجامەکانی توێژینەوەکە لە گۆڤاری پراگ میسرۆلۆژیی توێژیز بڵاوکراونەتەوە.

 

تابلۆیەکی بچووکی گڵین و نهێنییە شاهانەییەکان

لە یەکەم نیگادا ڕەنگە بەدووری نازانرێت، چیرۆکەکە بە تابوتێکی شاهانە یان نووسراوێکی مۆنۆمێنتال لەسەر دیواری پەرستگایەک دەست پێناکات، بەڵکو بە کۆتایییەکی بچووکی گڵین کە بۆ داخستنی دەمی دەفرێک بەکاردەهێنرێت، بەڵام ڕەنگە ئەم ئۆبژە سادەیە کلیلی دووبارە تێگەیشتن لە لایەنێکی گرنگی مێژووی دەسەڵاتی لە میسر بەدەستەوە بێت.

 

لە ساڵانی چلەکاندا، واڵتەر بی ئێمری، شوێنەوارناس لە سەقەرا ١٣ تابلۆی گڵینی دۆزیەوە، کە یەکێکیان چوار ئاماژەی سێرێخی لەسەر بوو، سنوورێکی ئاماژەدار کە لە میسری کۆن بەکاردەهێنرا بۆ ئاماژەدان بە ناوی فەرمانڕەواکە و پێگەی پاشایەتی، ئەم ئاماژەیە بە شێوەیەکی گشتی شێوەی ڕووبەرێکی چوارگۆشەی کۆشکی وەرگرتووە، کە زۆرجار پەپوولەی هۆرۆس بەسەریدا دەڕوات.

 

ئەم پارچانە بە تێپەڕبوونی کات ون بوون و ئێستا شوێنییان نادیارە، تەنانەت ئەو تابلێتە ئەسڵیەی کە یەکێک لە شوێنەوارەکانی لەسەر نووسرابوو، ئێستا بەردەست نییە، بەمەش توێژەران تەنها وێنەیەکی ئەرشیفی ڕەش و سپی و هەندێک وێنەکێشانی کۆنیان بەجێهێشتووە.

 

لە کاتێکدا پێدەچوو نەمانی ئەو شوێنەوارە کۆتایی بە هەر هەوڵێکی نوێ هێنابێت بۆ شیکردنەوەی نووسراوەکانی، تەکنیکە دیجیتاڵییەکان دەرفەتێکیان ڕەخساندووە بۆ ئەوەی دووبارە لێکۆڵینەوە لەوە بکرێتەوە کە چی ماوەتەوە، بەدوای وردەکارییەکاندا بگەڕێن کە ڕەنگە پێشتر سەرنجیان نەدرابێت.

 

تەکنەلۆژیای دیجیتاڵی دووبارە نووسراوە کۆنەکان دەخوێنێتەوە

توێژەران سو کێلی و کریستاڵ میلەر بە بەکارهێنانی ئامرازە دیجیتاڵییەکان وێنە ئەرشیفەکەیان دووبارە پرۆسێسیان کردەوە کە کۆنتراستەکەی بەرزکردەوە و نیشانە نووسراوەکانیان لە پاشبنەما جیاکردەوە و وردەکارییەکانی ئاماژەکانیان دروستکردەوە.

 

ئەوان سەرنجیان لەسەر چوار ئاماژەی سێرێخ بوو، کە بۆ تێگەیشتن لە ناو و پێگەی فەرمانڕەواکان لە قۆناغە سەرەتاییەکانی مێژووی میسری کۆندا زۆر گرنگن، بەپێی لێکدانەوەکانیان، ئاماژەکانی سەر سێرێخی دووەم و سێیەم هاوتای ناوی مێریتنیت و ئەو خوداوەندەی کە پەیوەندی بپێوەی هەیە، ئەگەر ئەم لێکدانەوەیە ڕاست بێت، ئەوا وێنەکە دەتوانێت بەڵگەی نوێ بخاتەڕوو کە هەڵوێستی سیاسی شاژن ئاڵۆزتر بووە لەوەی پێشتر بیری لێدەکرایەوە.

 

مێریتنیس: فەرمانڕەوای جێگرەوە یان فەرمانڕەوای سەربەخۆ؟

مێریتنێس مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ شانشینی یەکەمی میسر و بە کەسایەتییەکی سیاسی دیار لەو قۆناغە سەرەتاییەی مێژووی میسردا دادەنرێت، بەڵگەکان ئەوە دەردەخەن کە ئەو لە منداڵی کوڕەکەیدا کاروباری دەوڵەتی بەڕێوەبردووە، ئەمەش وایکردووە زۆرێک لە زانایان ڕۆڵی ئەو وەک فەرمانڕەوایەکی جێگرەوە لێکبدەنەوە، ئەمەش بەردەوامبوونی دەسەڵاتی مسۆگەر دەکات تا کوڕەکەی لەسەر تەختی پاشایەتی بەرز دەبێتەوە.

 

بەڵام ئەو پرسیارەی کە تا ئێستا جێی گفتوگۆیە ئەوەیە کە ئایا ڕۆڵی مێریتنیس سنووردار بووە بە بەڕێوەبردنی شانشینی بەناوی کوڕەکەیەوە یان لە قۆناغێکی ژیانیدا خاوەنی دەسەڵاتی شاهانەی سەربەخۆ بووە، نووسەرانی توێژینەوە نوێیەکە وتیان: گەڕاندنەوەی ئاماژەکانی سێرێخ بۆ ئەو ئەگەری دووەم بەهێز دەکات، ئەمەش پشتگیری لەو گریمانەیە دەکات کە ڕەنگە بۆ ماوەیەکی دیاریکراو بەناوی خۆیەوە حوکمڕانی کردبێت.

 

هەروەها توێژەران ئەگەرێکی ئاڵۆزتر پێشنیار دەکەن: کە ڕەنگە مێریتنیس بەپێی بارودۆخەکە ڕۆڵی سیاسی جیاوازی گرتۆتە ئەستۆ، لە هەندێک کاتدا هاوبەشی دەسەڵات و فەرمانڕەوای جێگرەوە تێکەڵ کردووە و تەنانەت ڕەنگە بە شێوەیەکی سەربەخۆش حوکمڕانی بکات، بەڵام ئەم ئەگەرانە بەندە بە وردی لێکدانەوەی نووسراوەکانەوە و بە تەنها داتاکانی ئێستا بەس نین بۆ ئەوەی بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە دەسەڵاتەکانیان دیاری بکەن.

 

دوای پێنج هەزار ساڵ، ئەم نیشانە بچووکانە هێشتا ئەوەمان بیردەخەنەوە کە مێژوو هێشتا هەموو نهێنییەکانی ئاشکرا نەکردووە و وردەکارییەکی لەبیرکراو لە وێنەیەکی کۆندا دەتوانێت شێوازی تێگەیشتنمان لە ڕابردوویەک بگۆڕێت کە پێمان وابوو دەیزانین.