ناوەندی هەواڵ

 

مونا کەریم، شاعیر لە نێو ئەو دەنگانەدایە کە کارەکانی تێکەڵ بە کۆمەڵێک بابەتی مرۆیی و کۆمەڵایەتی و هزرییە، دیارترینیان ئازادی و ژن و دەربەدەری و شوناسە، لە ڕێگەی شیعرەکەیەوە سەرکەوتوو بووە لەوەی شیعرەکە بکاتە پانتاییەک بۆ خۆدەرخستن و ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستی، هەروەها لە پێدانی ئامادەیییەکی ڕوون بە پرسەکانی پەیوەست بە ژن و نامۆبوون و لەدەستدان لە وتاری شیعرییدا.

 

مونا کەریم لە ساڵی ١٩٨٧ لە وڵاتی کوەیت لەدایک بووە، لە تەمەنێکی بچووکەوە دەستی بە گەشتە شیعرییەکەی کردووە و بە چەندین کۆمەڵە پەرتوکی "ڕۆژانی تینوێتی شۆردراو"، "نەبوون بە پەنجە بڕاوەکان" و "سەوز و وشکەکان" درێژەی بە ئامادەبوونی خۆی لە دیمەنی ئەدەبیدا داوە، ئەم کارە ڕەنگدانەوەی بەرژەوەندییەکی بەردەوامە بۆ مرۆڤایەتی لە ساتەکانی دڵەڕاوکێ و بێ هیوایدا، هەروەها لە پەیوەندی ئاڵۆزی نێوان خود و دەوروبەرەکەیدا، بەتایبەتی لە چوارچێوەی شەڕ و لەدەستدان و دەربەدەری و نامۆبووندا.

 

شیعر وەک پراکتیکێکی جوانیناسی جیاواز لە ڕاستی مامەڵەی لەگەڵ ناکات، بەڵکو ئەرکێکی پەیوەست بە ئاشکراکردن و ڕووبەڕووبوونەوە و گەڕاندنەوەی دەنگ بۆی دیاری دەکات، شیعرەکە لە ئەزمونەکەیدا وەک پانتاییەک دەردەکەوێ بۆ دەربڕینی ئەو پرسیارانەی کە ژیانی ڕۆژانە دەیخاتە ڕوو، ئەو هەستانەی پەیوەستن بە ترس و لەدەستدان و نامۆبوون، هەروەها ئامرازێکە بۆ پرسیارکردن لە بێدەنگی و ئەو سنووردارکردنە کۆمەڵایەتی و مرۆییانەی کە لە پشتیەوەن.

 

ژن و گەڕان بەدوای ئازادیدا

ژنان لە ئەزموونی شیعریی مونا کەریمدا جێگەیەکی بەرچاویان هەیە، لە شیعرەکانیدا وەک بریکارە چالاکەکان دەردەکەون کە هەوڵدەدەن خاوەندارێتی دەنگی خۆیان بکەن و هەڵبژاردنەکانی خۆیان پێناسە بکەن، نەک تەنها وەک کەسایەتی پەراوێزخراو، وێنەی ژن لەم چوارچێوەیەدا پەیوەستە بە پرسگەلێکی فراوانتری وەک بێدەنگی، ستەم، ناسنامە و مافی هەڵبژاردنی شێوازی ژیانی مرۆڤ، ئەمەش وایکردووە نووسین ببێتە ئامرازێک بۆ خۆدەرخستن و وەرگرتنەوەی ئامادەیی خۆی.

 

دەربەدەری لە کارەکانیدا وەک دەوڵەتێک ئامادەیە کە تەنها مەودای جوگرافی لە شوێنێکەوە تێدەپەڕێنێت، دەبێتە هەستێکی ناوخۆیی پەیوەست بە دوورکەوتنەوە و نائەمنی و دابڕان لە ڕەگ و ڕیشەی مرۆڤ، ئەم هەستە لەگەڵ تەوەری شوناسدا تێکەڵ دەبێت، بەو پێیەی خود ڕووبەڕووی پرسیارەکانی سەربەخۆیی و شوێنی خۆی لە جیهاندا دەبێتەوە، بەدوای کەشێکدا دەگەڕێت کە بتوانێت دەنگ و تاکایەتی خۆی بپارێزێت.

 

شیعری نۆسراو و زمانی شیعری

بەرهەمەکانی مونا کەریم سەر بە کایەی شیعری نوسراوە، کە کەشی فراوانی پێدەبەخشێت بۆ گەڕان بەدوای زماندا لە دەرەوەی شێوازەکانی شیعری نەریتی، زمانەکەی بە پوختی و پشتبەستن بە وێنەسازیی شیعری و ئیرۆنی تایبەتمەندە، لەگەڵ گرنگیدان بە وردەکارییەکانی ڕۆژانە کە لەناو دەقەکەدا دەگۆڕدرێن بۆ توخمگەلێک کە توانای گەیاندنی واتای فراوانتری مرۆیی و دەروونییان هەیە.

 

شیعری نوسراو کەشێک بۆ دەربڕینی دڵەڕاوکێ و دەربەدەری و ئارەزووی ڕزگاری بۆ شاعیر دەڕەخسێنێت، هەروەها ڕێگەی پێدەدات لە ئەزموونە ڕۆژانە و ناوەکییەکانی مرۆڤایەتی نزیک بێتەوە بەبێ ئەوەی بە پێکهاتە ڕیتمییە نەریتییەکانەوە گرێ بدرێت، لەم چوارچێوەیەدا، وردەکارییە سادەکان لەگەڵ پرسیارە قووڵەکانی تایبەت بە ئازادی، ناسنامە، مردن، لەدەستدان و سەربەخۆیی پێکەوە دەژین.