کردنەوەی قاوەخانەیەکی تایبەت بە ژنان لە شاری ئەجدابیا لە لیبیا، کاتێکی زۆری نەویست تاوەکو لە پرۆژەیەکی ئابوورییەوە بگۆڕێت بۆ کێشەیەکی ڕەوشتی کە بەکارهێنەرانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان لەسەری گفتوگۆ دەکەن، ئیتر گفتوگۆکە پەیوەندی بە سروشتی ئەو خزمەتگوزارییەوە نەما کە شوێنەکە پێشکەشی دەکات، دەرفەتەکانی سەرکەوتنی، بەشدارییەکەی لە دروستکردنەوەی چالاکییەکی ئابووریی نوێدا، بەڵکو بە خێرایی گواستەوە بۆ دادگاییکردنی بیرۆکەی بوونی مەیدانێک کە ژنان خۆیان هەڵیبژێرن بۆ سەردانیکردنی، وەک ئەوەی کۆبوونەوەیان لە شوێنێکی گشتیدا پێویستی بە پاساوی کۆمەڵایەتی و ڕەوشتی هەبێت.

 

لە یەکێک لە پەڕەکانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا، ڕستەیەک دەرکەوت کە ئاراستەی ئەو ژنانە کرابوو کە سەردانی قاوەخانەکە دەکەن: ژنانی قاوەخانە... سەرەخۆشی مردنی لەپڕ لەبیر مەکەن" ڕستەیەکە کە لایەنێکی سروشتی ئەو وتارە کورت دەکاتەوە کە ڕووبەڕووی ژنان دەبێتەوە، تێیدا ناڕەزایەتی تەنها سنوردار نییە بۆ جیاوازی بیروبۆچوون لەسەر پرۆژەیەکی بازرگانی، بەڵکو پەنا بۆ ترساندنی ئایینی و بیرخستنەوەی مردن و سزا دەبات بۆ ئەنجامدانی چالاکییەکی کۆمەڵایەتی ئاسایی.

 

سەیرەکە لەوەدایە کە ژنێک بڕیار دەدات پارەی خۆی وەبەربهێنێت و پرۆژەیەک بکاتەوە بۆ دابینکردنی سەرچاوەی داهات، خۆی لەبەردەم دادگاییکردنێکدا دەبینێتەوە کە پەیوەندی بە لێهاتوویی بەڕێوەبردن یان یاساییبوونی چالاکییەکەیەوە نییە، بەڵکو پەیوەندی بە ڕادەی قبوڵکردنی ئەوانی ترەوە هەیە بۆ بیرۆکەی ئەوەی کە ژنان شوێنێکی تایبەت بە خۆیان هەبێت، لێرەدا کێشەکە سنوری قاوەخانەیەک لە شارێکی لیبیا دەبەزێنێت بۆ پرسیارێکی فراوانتر دەربارەی ئەو مەودایەی کە کۆمەڵگە ڕێگەی پێ دەدات ژنان تێیدا کاربکەن، ئەو سنورانەی کە دەیانكێشێت بۆ سەربەخۆیی ئابووری و کۆمەڵایەتییان.

 

سەربەخۆیی ئابووری لە بەرامبەر بڕگە ڕەوشتییەکاندا

کێشەکە ڕەهەندێکی ئابووری بەدەستدەهێنێت کە کەمتر نییە لە ڕەهەندە مافییەکەی، لیبیا کە بەدەست بەرزبوونەوەی تێچووی گوزەران و دابەزینی توانای کڕین و سنوورداربوونی دەرفەتەکانی کارەوە دەناڵێنێت، پێویستی بە فراوانکردن و پەرەپێدانی بنەمای پرۆژە بچووکەکان هەیە، نەک تەنگپێهەڵچنینی ئەو دەستپێشخەریانەی کە دەتوانن سەرچاوەی داهات و دەرفەتی کاری نوێ دابین بکەن.

 

بۆ زۆرێک لە ژنان، کارکردنی سەربەخۆ ئیتر تەنها بژاردەیەکی زیادە نییە، بەڵکو ڕێگەیەکە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بارودۆخی گوزەران، و دابینکردنی پێداویستییە سەرەکییەکان، بەشداریکردن لە بەخێوکردنی خێزاندا، بونیادنانی ڕێژەیەک لە سەربەخۆیی دارایی، سەرەڕای ئەوەش، ژنانی خاوەن پرۆژە ڕووبەڕووی ئاستەنگ دەبنەوە کە پەیوەندییان بە قەرزکردن و بەرزبوونەوەی کرێ و تێچووی کار و سەختی بازارکردنەوە هەیە، بێجگە لە بەربەستە کۆمەڵایەتییەکان کە لەوانەیە بڕیاری دامەزراندنی پرۆژەکە خۆیشی بخەنە جێگەی ناڕەزایەتییەوە.

 

لە ڕوانگەیەکی چینایەتییەوە، ناکۆکییەکە ڕوونتر دەبێتەوە، لە وڵاتێکدا کە گرانی خێزانەکان ماندوو دەکات، خزمەتگوزارییەکانی تەندروستی و پەروەردە لاواز دەبن، کێشەکانی گەندەڵی، قۆرخکاری و خراپ بەڕێوەبردنی سامانەکان پەرەدەسێنن، قاوەخانەیەکی ژنان دەبێتە پرسێک کە وتاری ڕەوشتی دەوروژێنێت، لە کاتێکدا ئازاردانی هاوڵاتییان و داکەوتنی داهاتەکەیان و دەستدرێژیکردنە سەر مافە ئابوورییەکانیان هەمان بایەخیان پێ نادرێت.

 

مەبەست کەمکردنەوەی گرنگیی بەها کۆمەڵایەتییەکان یان داواکردنی هەڵوەشاندنەوەی مافی خەڵک بۆ جیاوازیی بیروبۆچوون نییە، بەڵکو پرسیارکردنە لەو هەڵبژاردنە ناڕێکەی کە دیاری دەکات چ شتێک شایەنی تووڕەیی و ناڕەزایەتییە، بۆچی پرۆژەیەکی بازرگانی کە ژنێک بەڕێوەی دەبات دەبێتە پرسێکی گشتی، لە کاتێکدا ئەو قەیرانانەی کە ژیانی هەزاران خێزان دەگرنەوە ناگەنە ئاستێکی هاوشێوە لە لێپرسینەوە و فشار؟

 

کار و داهاتێکی جێگیر مافێکن کە نابێت وەک خەڵاتێک مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت کە وابەستەی ڕەزامەندی کۆمەڵگە بێت، ژنان مافی ئەوەیان هەیە پڕۆژەکانیان هەڵبژێرن و ئامانجی خۆیان دیاری بکەن و بە شێوەیەکی یاسایی بەڕێوەیان بەرن، هەروەک چۆن پیاوان دەیکەن، قبوڵ ناکرێت کە هەموو دەستپێشخەرییەکی ژنان ببێتە تاقیکردنەوەیەکی ڕەوشتی، تەرخانکردنی شوێن بۆ ژنان وەک کارێکی گوماناوی سەیر بکرێت کە پێویستی بە بەرگریکردن و پاساوهێنانەوە هەیە.

 

کێ مافی ژنان لە هەڵبژاردندا دەپارێزێت؟

کێشەی قاوەخانەی ژنان لە ئەجدابیا کێشەیەک ئاشکرا دەکات کە تێپەڕ دەبێت بەسەر ناکۆکی لەسەر شوێنێکی بازرگان، بەڵکو ڕەنگدانەوەی ململانێیەکە لەسەر مافی ژنان لە خاوەندارێتی بڕیاری ئابووری و کۆمەڵایەتی، لەسەر ئەو لایەنەی کە دەسەڵاتی دیاریکردنی هەڵبژاردنەکانیان هەیە.

 

ئەو کۆمەڵگەیەی کە دەخوازێت ئەندامەکانی بپارێزێت، بە هەراسانکردن یان ترساندنی ژنان ئەوە ناکات، ئەو دەوڵەتەی کە ڕێز لە هاوڵاتییانی دەگرێت مافەکانیان بە بارمتەی بڕگە کۆمەڵایەتییەکان جێناهێڵێت، بەڵکو چوارچێوەیەکی یاسایی دابین دەکات کە هەمووان دەپارێزێت و دەستەبەری نەبوونی جیاکاری دەکات.

 

داوا لە هەمووان ناکرێت کە پشتگیریی قاوەخانەت ژنان بکەن یان سەردانی بکەن، بەڵام ئەوەی گرنگە ڕێزگرتنە لە مافی ژنان لە دامەزراندن و کارکردن تێیدا و سوودوەرگرتن لە خزمەتگوزارییەکانی، تا ئەو کاتەی چالاکییەکانیان یاسایی بن و پێشێلی مافی کەسانی تر نەکەن.

 

کێشەکە لە قاوەخانەکەدا نییە کە ژنێک بڕیاری داوە دەرگاکانی بۆ ژنان بکاتەوە، بەڵکو لە کۆمەڵگەیەکدایە کە هێشتا هەندێک لە ئەندامەکانی مامەڵە لەگەڵ سەربەخۆیی ژندا دەکەن وەک پرسێک کە پێویستی بە چاودێری و مۆڵەت هەیە، سەبارەت بە کۆمەڵگەش، دەبێت ڕوو بکاتە پاراستنی مافی خەڵک و ڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی، قۆرخکاری و ئازاردان، نەک بەدواداچوونی دەستپێشخەریی ژنان و تەنگپێهەڵچنینی سەرچاوەی بژێوییان.