ئیخلاس حەمرونی

 

تونس– لە دیمەنێکی کشتوکاڵیدا کە تادێت بەرەوڕووی گۆڕانی کەشوهەوا و هەڵاوسانی بەرهەمهێنان و بەرزبوونەوەی تێچوونەکان دەبێتەوە، کۆمەڵەی گەشەپێدانی ژنان "بتومات" لە پارێزگای سیدی بوزید وەک یەکەیەکی بەرهەمهێنانی یەکگرتوو جیاوازە، بە سەرکردایەتی ئەو ژنانەی کە لە کردەی بەکۆمەڵدا ئامرازێکیان دۆزیوەتەوە بۆ زاڵبوون بەسەر لاوازی ڕاستی کەشوهەوا و ئابووری لە ڕێگەی هاوبەشکردنی شارەزایی و گەڕان بەدوای جێگرەوەکانی ناوخۆیی بەردەوام، دیارترینیان تۆوی ڕەسەن و کاری هاوبەش.

 

کۆمەڵەی ژنان لە دڵی گۆڕانی کشتوکاڵیدا

لە پێناسەکردنی کۆمەڵەکە، سەنا عەماری، بەرپرسی کۆمەڵەی گەشەپێدانی کشتوکاڵی بتومات، ڕوونی دەکاتەوە، کە ئەم کۆمەڵەیە لە ٤٧ ژن پێکهاتووە و بە پلەی یەکەم گرنگی بە کارپێکردن و زیادکردنی بەها بۆ بەرهەمە کشتوکاڵییەکانی سیدی بوزید دەدات، چالاکییەکانی کۆمەڵەکە هەمەچەشنن، لە پاراستنی خۆراک و دروستکردنی پەنیرەوە تا دەگاتە بەخێوکردنی ئاژەڵ و پەلەوەر، بەرهەمهێنانی ترشیات.

 

دووپاتی، دەکاتەوە، کە کارەکانی ناو کۆمەڵەکە بریتییە لە گۆڕینی کەرەستە کشتوکاڵییەکانی وەک سیر، پیاز، تەماتە، بیبەر و سەوزەکانی دیکە بۆ بەرهەمی بەهای زیادکراو، چالاکییەکە لە بەرهەمهێنان زیاترە و کرداری و بەبازاڕکردن لەناو سیستەمێکی یەکگرتوودا دەگرێتەوە.

 

ڕوونیکردەوە، ئەم چالاکییە بەرهەمدارە بەهۆی گۆڕانی کەشوهەوا ڕووبەڕووی فشارێکی زیاتر دەبێتەوە، کە کاریگەری لەسەر هەموو قۆناغەکانی کارەکە هەبووە، لە بەرهەمهێنانی کشتوکاڵییەوە تا کرداری و تەنانەت بەخێوکردنی پەلەوەر،  کەمی بارانبارین و گرانی نرخی کەرەستەی خاو وایکردووە هەندێک بابەتی سەرەکی، وەک بیبەر، کەم یان گران بن، کە ئەمەش ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر نرخی بەرهەمە کۆتاییەکان هەیە.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو نەخۆشیانەی کە کاریگەرییان لەسەر پەلەوەر هەیە، نوێنەرایەتی ئاڵەنگاریەکی زیادە دەکەن کە قەبارەی زیانەکان گەرە تر دەکات، سەرەڕای هەوڵەکان بۆ چارەسەرکردن و بەرگری، وادەکات سەقامگیری بەرهەمهێنان وابەستەی هەڵاوسانی هۆکارەکانی کەشوهەوا و تەندروستی بێت.

 

لە بەرامبەر ئەم ڕاستیەدا، سەنا عەماری ڕوونی دەکاتەوە، کە ئەو پێکەوەییە لە دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە نەوەستا بەڵکو بەرەو دۆزینەوەی چارەسەری پراکتیکی هەنگاوی ناوە، دیارترینیان تاقیکردنەوەی تۆوی ناوخۆیی و ڕەسەن بوو بە هاوکاری کۆمپانیایەکی تایبەتمەند لە بەرهەمە بایۆلۆژییەکان.

 

نزیکەی سێ هێکتار بەم تۆوانە چێندرا، ئەمەش توانای بەرگەگرتنی گەرما و کەمکردنەوەی پێویستی ئاو و پێداویستی و قڕکەریان سەلماند.

 

دووپاتی کردەوە، کە ئەم دادگاییکردنە تەنها چارەسەرێکی کاتی نەبوو، بەڵکو سەرەتای گۆڕانکارییەکی ستراتیژی بوو، هەروەها هاوکارییەکە بەنیازە فراوانتری بکات بۆ ئەوەی تەماتە و دواتر بەرهەمیتر لەخۆبگرێت، ئەمەش وەک بەشێک لە پلانێک بۆ گونجاندن لەگەڵ گۆڕانی کەشوهەوا، کە جەخت لەسەر گرنگی گەڕانەوە بۆ تۆوی تونسی ئۆرگینال دەکاتەوە، وەک تەماتەی نەریتی، چونکە کوالیتی و تامێکی باشتر پێشکەش دەکەن، تێچووی بەرهەمهێنانی کەمترن، ئەم هەڵبژاردنە سەربەخۆیی ژنان لەناو پێکەوەییەکاندا بەهێز دەکات و بارگرانییە قورسە ئابوورییەکان کەم دەکاتەوە.

 

لە نێوان فشاری کەشوهەوا و پیشەسازی گیراوە

بە پشتبەستن بە ئەزموونی پیشەیی خۆی لەگەڵ ئەم کۆمەڵەیەدا، مونیرە عەزری، کە زۆربەی ڕۆژەکەی بە پاککردنەوە و وشککردنەوە و پاراستن و وردکردن و گۆڕینی کەرەستەی خاو بەسەر دەبات بۆ کاڵای بەکاربەری ئامادەکراو وەک "محەمەس" (جۆرێک لە گەنمی برژاو) و "کوسکوس" کە لە گەنم و جۆی ئۆرگانیک دروستکراوە، جگە لە مولوخیە (سەوزەیەکی سەوزی گەڵادار) و بیبەری سوور، دووپاتی دەکاتەوە، کە گۆڕانی کەشوهەوا بووەتە یەکێک لە هۆکارە دیارەکانی تێکدانی بەرهەمی کشتوکاڵی، کە ئەمەش بەهۆی کەمبوونەوەی بارانبارین و بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما و بای بەهێزەوەیە، بووەتە هۆی ناسەقامگیری لە خولی کشتوکاڵدا.

 

ڕوونی دەکاتەوە، کە هەندێک بەرهەم بەتایبەتی بیبەر چیتر هەمان ئەنجامەکانی جاران بەدەست ناهێنن، چونکە بە خێرایی بەهۆی گەرماوە زیانیان پێدەگات و کوالێتی خۆیان لەدەست دەدەن یان لەناو دەچن، هەروەها کاتی وەرزی کشتوکاڵیش گۆڕاوە، چیتر دروێنەکردن نە بەستراوەتەوە بە ماوەی دیاریکراوەوە وەک ئەوەی جاران بوو، لە نێوان مانگەکانی حوزەیران و ئابدا، بەڵام ناڕێک بووە و تووشی هەڵاوسانی کەشوهەوا بووە.

 

هەروەها ئاماژە بەوە کرد، کە کەمی ئاو بەشداری کردووە لە دابەزینی بەرهەمهێنان، هەرچەندە هەندێک لە دارەکان وەک زەیتون و ترێ ڕزگاریان بوو، بەڵام بەرزبوونەوەی نرخ کاریگەری لەسەر زۆرێک لە بەرهەمەکان هەبوو، بەتایبەتی هەنجیر، کە کەم و گران بوو، هەروەها بڵاوبوونەوەی مێروو و ئافاتەکان دۆخەکەی زیاتر ئاڵۆزکرد، جوتیارانی ناچارکرد بڕێکی زۆر قڕکەر بەکاربهێنن، کە تێچووی زیادکرد و کاریگەری لەسەر کوالێتی بەرهەمەکە هەبوو.

 

ئەزموونێکی جیاواز

فاتمە بوعەزیزی دیدێکی جیاواز لەناو هەمان سیستەمدا پێشکەش دەکات، لە بەخێوکردنی پەلەوەردا کاردەکات لە هێلکەکردنەوە تا بەخێوکردن تا فرۆشتن، وتی: گۆڕانی کەشوهەوا ئاڵەنگاری ڕاستەوخۆیە بۆ ئەم چالاکییە، چونکە هەڵاوسانی بەرچاوی پلەی گەرمی دەبێتە هۆی مردنی جوجکە یان کەمبوونەوەی بەرهەمهێنان.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، جوجکەکان پێویستیان بە ژینگەیەکی هاوسەنگی پلەی گەرمی هەیە و هەر تێکچوونێک لەم هاوسەنگییە ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر ئەنجامەکان دەبێت، وتی: لە شێوازە نەریتییەکانەوە گۆڕاوە بۆ بەکارهێنانی ئینکوباتۆر، کە بە شێوەیەکی بەرچاو باشتر بووە و بەرهەمهێنانی زیاد کردووە، هەرچەندە کارپێکردنی ئەم ئامێرە پێویستی بە بارودۆخی ورد هەیە سەبارەت بە پلەی گەرمی و پاکوخاوێنی و ئامێرەکان.

 

ئاماژەی بەوە کرد، کە هەندێک جار دەبێت لە مانگەکانی هاویندا کارەکانی بوەستێنێت، کە لە ٢٠ی ئایارەوە تا ٣ی تشرینی یەکەم درێژدەبێتەوە، بەهۆی کاریگەریی پلەی گەرمی بەرز لەسەر ڕێژەی هێلکەدان، هەروەها گۆڕانی کەشوهەوا بووەتە هۆکارێکی گرنگ بۆ ڕێکخستنی بەرهەمهێنان، نەک تەنها لە کوالیتییەکەیدا.

 

بە پێچەوانەوە، دووپاتی دەکاتەوە، کە ئەو پشتگیرییەی کۆمەڵەکە پێشکەشی کردووە، وای لێکردووە کە پەرە بە پڕۆژەکەی بدات بە دابینکردنی ئینکوباتۆر، دوای ئەوەی پێشتر پشتی بە شێوازە دەستییە کەم بەرهەمهێنانەکان بەستووە،  یارمەتی دا داهاتەکەی باشتر بکات و کارەکەی سەقامگیر بکات.

 

هەردووکیان مونیرە عەزری و فاتمە بوعەزیزی لەسەر ئەوە ڕازین کە گۆڕانی کەشوهەوا چیتر تەنها فاکتەری دەرەکی نییە، بەڵکو بووەتە بەشێکی دانەبڕاو لە بەرهەمهێنانی ڕۆژانە، بەڵام ئەوەی ئەم ئەزموونە جیا دەکاتەوە توانای گۆڕینی ئاڵەنگاریەکەیە، بۆ پڕۆژەیەکی بەکۆمەڵ کە لەسەر بنەمای هاودەنگی و هاوبەشکردنی زانیاری و جەختکردنەوەیەکی نوێ لەسەر تۆوی ڕەسەن وەک هەڵبژاردنێکی سەروەرانە و هەم لە ڕووی ژینگەییەوە دروست بێت.