ڕانیا عەبدوڵا

یەمەن- لە هەنگاوێکی داهێنەرانەدا کە هەوڵی شکاندنی چەشنە کۆنەپەرستانەکان و بەرەوپێشبردنی خولیای وەرزشی دەدات، ژنێکی گەنجی یەمەن دەستپێشخەرییەکی ناوازەی کردووە بۆ بڵاوکردنەوەی ناوەڕۆکی زانیاری و پەروەردەیی سەبارەت بە تۆپی پێ لە ماڵپەری تایبەتی خۆی لە فەیسبووک، هاوکات لەگەڵ مۆندیال.

 

دیدگای جەمیلە محەمەد قەحتانی، پزیشکێک کە حەزی لە هەردوو بواری پزیشکی و وەرزشی هەیە، لەڕێگەی دروستکردنی ناوەڕۆکی پەروەردەییەوە یەکدەخرێت کە ئامانجی ڕوونکردنەوەی زاراوەی وەرزشی و بنەماکانی تۆپی پێیە، جگە لە ناساندنی مەکۆ و بابەتەکانی تری پەیوەست بە وەرزش، ئامانجی ئامادەبووانێکی بەرفراوان بەتایبەت ژنان و منداڵانی کچ.

 

سەبارەت بە ئەزموونە ناوازەکەی وتی: ئەو بیرۆکەیەی کە وای لێکردووە ئەم جۆرە ناوەڕۆکە دروست بکات، هاوکات بووە لەگەڵ کەشوهەوای پاڵەوانێتییەکانی مۆندیال، کە ڕووداوێکی وەرزشی ناسراوە و کۆبوونەوەی گەورەی خێزانی بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت.

 

ڕوونیشیکردەوە، زۆرێک لە ژنان لەکاتی مۆندیالدا ئارەزووی بەدواداچوون بۆ یارییەکان نیشاندەدەن، هەرچەندە هەندێکیان ئارەزووی تۆپی پێ ناکەن یان بە بەردەوامی بەدواداچوونی بۆ ناکەن، ئەمەش وایان لێدەکات کە تێگەیشتنیان لە هەندێک لە بنەماکانی یارییەکە قورس بێت، وتی: حەزم دەکرد زانیاری سادەتر بخەمەڕوو کە یارمەتی ژنان دەدات سوودی لێ وەربگرن و پاشخانێکی گونجاو بۆ بەدواداچوونی یارییەکان بەدەستبهێنن، بۆ ئەوەی زانیارییەکی تەواویان هەبێت لەکاتی سەیرکردنی یارییەکەدا، لە ڕەوتی یارییەکە تێبگەن، لەبری ئەوەی ناچاربن چەندین جار پرسیار بکەن.

 

شەڕێکی کەم کردنەوە و گاڵتە!

ململانێی ژنان لە جیهانی دروستکردنی ناوەڕۆکدا، بەتایبەت ناوەڕۆکی وەرزشی، تەنها شەڕێک نییە بۆ سەلماندنی کوالیتی کارەکانیان، بەڵکو ڕووبەڕووبوونەوەیەکی ڕاستەوخۆیە لەگەڵ کولتوورێکی دیجیتاڵی پیاوسالاری کە هەوڵدەدات کۆنترۆڵی ئەوە بکات کە ژنان بەرهەمی دەهێنن و کەشی دیجیتاڵی بۆ پیاوان بپارێزن.

 

بۆ نمونە جەمیلە محەمەد قەحتانی دوای بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆی ناساندن کە یاساکانی تۆپی پێ سادەکردبوو، بە پاساوی ئەوەی پێشکەشی دەکات زانیاری خۆبەخۆیە کە شایەنی بڵاوکردنەوە نییە، هەروەها تۆپی پێ یان تێگەیشتن لە یاساکانی بۆ ژنان نییە.

 

بە پێچەوانەوە، کەسایەتییە میدیاییەکان ستایشی ناوەڕۆکەکەیان کرد و پشتگیریان کرد، بە ئاماژەدان بە بناغەی ڕۆژنامەگەری، کە قسە لەسەر بینەرێکی فراوان و هەمەچەشن دەکات، ئەوەی هەوادارانی یارییەکە بە ئاشکرا دەزانن، ڕەنگە بە تەواوی ناڕوون و تازە بێت بۆ بینەرە نوێیەکان کە بەهۆی ڕووداوە جیهانییەکەوە ڕاکێشراون.

 

لایەنگرانی جەختیان لەسەر گرنگی ئەم ناوەڕۆکە پەروەردەییە کردەوە و ئاماژەیان بەوە کرد، کە ڕۆژنامە و کەناڵە نێودەوڵەتییە گەورەکان بەردەوام ماددە بەرهەم دەهێنن کە سادەترین یاساکان ڕوون دەکەنەوە لە ژێر ناونیشانی وەک "ڕێبەری سەرەتاییەکان" یان "هەموو شتێک کە پێویستە بزانیت".

 

سەبارەت بەو گاڵتەجاڕیەی کە ڕووبەڕووی بووەتەوە، ڕوونیکردەوە، کە ئەمە شتێکی ئاساییە و هەر دروستکەرێکی ناوەڕۆک ڕووبەڕووی دەبێتەوە، وتی: زۆربەی وەڵامەکانم پشتگوێ خستووە، کاریگەرییان لەسەر من نەبووە، چونکە ساڵانێکە تۆپی پێم خۆشدەوێت، بەدواداچوون بۆ یارییەکە و ڕوونکردنەوەی وردەکارییەکانی خولیایە و خۆشییەکە بۆ من، هەروەها بەشێکی زۆری فیدباکێکی ئەرێنی لەلایەن ژنان و منداڵانی کچەوە وەرگرتووە، هەروەها ستایشی کارەکانی کردووە و چەندە سوودیان لەو ناوەڕۆکە وەرگرتووە کە پێشکەشی دەکات.

 

خۆ سانسۆر و کشانەوە

ئەوەی جەمیلە قەحتانی و ژنانی تری دروستکەری ناوەڕۆک ئەزموونیان کردووە، شتێکی نوێ نییە، توێژینەوەیەکی ئەم دواییە بە ناوی "دروستکردنی ناوەڕۆک و داینامیکی ڕەگەزی" کە لەلایەن دامەزراوەی مسار (کۆمەڵگەیەکی تەکنەلۆژی و یاسا)ەوە بڵاوکراوەتەوە، ڕادەی ئەو ئاڵەنگاریە پێکهاتەییانەی ئاشکرا کردووە کە ڕووبەڕووی ژنان دەبنەوە لە کەشی دیجیتاڵیدا، توێژینەوەکە پشتڕاستی کردەوە، کە ئەو ژنانەی کە دروستکەری ناوەڕۆکن خۆیان دەخەنە ناو ئەو بوارانەی کە لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە بە "دۆمەینی پیاو" دادەنرێت، وەک دروستکردنی ناوەڕۆکی وەرزشی، شیکاری تۆپی پێ یان ناوەڕۆکی تەکنەلۆژیا، تووشی شێوازێکی سیستماتیکی هێرشکردنە سەر ئەلیکترۆنی و گاڵتەکردن دەبن، ئەم هەراسانکردنە ئامانجی پووچەڵکردنەوەی ئەو زانیاریانەی نییە کە پێشکەش دەکرێن، بەڵکو توانا ڕەگەزییەکانیان وەک ژن دەکاتە ئامانج.

 

توێژینەوەکە ڕوونی کردەوە، کە ئەم توندوتیژییە دیجیتاڵییە لەسەر بنەمای ڕەگەزی تەنها لە هەراسانکردنی زارەکیدا سنووردار نییە، پاڵ بە زۆرێک لە ژنانەوە دەنێت بەرەو خۆسانسۆری و کشانەوەی وردە وردە لە کایەی گشتی لە ترسی هەراسانکردن و هەڵمەتەکانی ناوزڕاندن، بەم شێوەیە بۆشایی ڕەگەزی نەریتی لەناو پلاتفۆرمە دیجیتاڵییە سەردەمیەکاندا بەرهەم دەهێنێتەوە.

 

پشتگیریکردنی ژنانی دروستکەری ناوەڕۆک

سەبارەت بە ڕێگاکانی پاڵپشتیکردنی دروستکەرانی ناوەڕۆک، بەتایبەتی ژنانی دروستکەری ناوەڕۆک، جەمیلە قەحتانی داوای دامەزراندنی دامەزراوەیەک یان پلاتفۆرمی دیجیتاڵی کرد کە تایبەت بێت بە پاڵپشتیکردنی دروستکەرانی ناوەڕۆک و بەرەنگاربوونەوەی خراپ بەکارهێنان کە ڕەنگە لە گاڵتەجاڕی و هێرشەوە دەست پێبکات بۆ بێڕێزیکردن و ناوزڕاندن، ئەمەش چوارچێوەیەکی ڕوون بۆ کەسانی زیانلێکەوتوو دەڕەخسێنێت کە بتوانن سکاڵا تۆمار بکەن و ئەنجامەکان لە ڕێگەی ڕێکارە یاساییە توندەکانەوە بەدەستبهێنن.