ئیمان سەمیر عەلی

 

میسر-هەر کە وێنە یان ڤیدیۆ کلیپی بەڵگەنامەکردنی چالاکییە وەرزشییەکانی خوێندکارانی کچ لە کۆلێژەکانی زانستی وەرزشی لە ماڵپەڕەکانی پەیوەندی مەجازیدا بڵاوکرانەوە، دەیان قسە دەڕژێنە ناوەوە کە باس لە چالاکییە وەرزشییەکان یان ئاستی ئەکادیمی ناکەن، بەڵکو زیاتر سەرنجیان لەسەر جەستە و جل و بەرگ و ژیانی کەسی خوێندکارەکانە، بۆ زۆرێک لەوانە کەشی دیجیتاڵی دەگۆڕێت بۆ مەیدانێکی قسەکردن بە قسەی ناشرین و هەراسانکردن و بێناوبانگکردن، کە کاریگەرییەکانی درێژدەبێتەوە بۆ ژیانی دەروونی و کۆمەڵایەتی و ئەکادیمییان و هەندێکجاریش بۆ داهاتووی پیشەییان.

 

قسەی هەراسان لەبری ستایشکردنی دەستکەوت

”ع.ح”، خوێندکاری کۆلێژی زانستە وەرزشییەکان لە زانکۆی قنا ڕوونیکردەوە، بەشداری لە نمایشێکی وەرزشیدا کردووە لە مەراسیمی کۆتایی چالاکییەکانی خوێندکاران، بەڵام سەری سوڕماوە دوای ئەوەی وێنەکانی نمایشەکە لە لاپەڕەی فەرمی کۆلێژەکەدا بڵاوکرانەوە بەهۆی ڕژانی سەرنجی هێرشبەرانەی کە خۆی و هاوکارەکانی کردبووە ئامانج.

 

لە کۆمێنتەکاندا دەستەواژەی گاڵتەجاڕانە و بێڕێزییکردنیان تێدابوو، وەک "كلية الرقص الشرقي" "کۆلێژی سەمای سک"، "هزّي بضمير تحصلي على أعلى تقدير" "لەگەڵ ویژدان بجوڵێ، بەرزترین نمرە بەدەست دەهێنیت"، "أين أولياء أمور هؤلاء الفتيات؟"، "دایک و باوکی ئەم کچانە لە کوێن؟"، ئەمە جگە لەوەی ئەو کۆمێنتانەیان خستۆتە ژێر پرسیارەوە کە ڕەوشتی خوێندکارەکانیان خستە ژێر پرسیارەوە و کەرامەتیان کەمکردنەوە.

 

ڕوونیکردەوە، کە ئەم ئەزموونە کاریگەرییەکی دەروونی توندی لەسەر بووە، بەو پێیەی هەستی بە دڵتەنگییەکی زۆر کردووە، ئەمەش وایکردووە بۆ ماوەیەک لە کۆلێژ دووربکەوێتەوە، هەروەها وازی لە بینینی لاپەڕەی فەرمی کۆلێژەکە هێنا بۆ ئەوەی زیاتر کۆمێنتە هێرشبەرەکان و ئەو فشارە دەروونییەی کە دروستی دەکەن نەخوێنێتەوە.

 

لە توندوتیژی دیجیتاڵییەوە تا سنووردارکردنی خێزان

کاریگەرییەکانی سەرنجە هێرشبەرەکان تەنها لە جیهانی مەجازیدا سنووردار نەبوون بۆ خوێندکار ”د.ح”، چونکە ڕاستەوخۆ درێژبووەوە بۆ ژیانی تایبەتی باسی لەوە کرد، کە هەر لەسەرەتاوە ڕووبەڕووی ڕەتکردنەوە بووەتەوە لەلایەن خێزانەکەیەوە بۆ ئەوەی پەیوەندی بە کۆلێژی زانستە وەرزشییەکانەوە نەکات، بەڵام دوای دەرچوون لە تاقیکردنەوەکانی وەرگرتن پێداگری لەسەر خوێندنی پسپۆڕییەکە کردووە، لە کۆتاییدا توانیویەتی خێزانەکەی ڕازی بکات، لە ساڵانی خوێندندا وریا بوو لە پابەندبوون بە ڕەخنەی خێزانەکەی، بەڵام بڵاوکردنەوەی وێنەی یەکێک لە مەشقەکانی ڕاهێنانی خوێندکاران لە ماڵپەری فەرمی کۆلێژەکەدا ترسەکانی هێنایە پێشەوە، دوای ئەوەی ئەو و هاوکارەکانی تووشی قسە بوون کە بریتی بوون لە بێڕێزیکردن و کەمکردنەوە و پرسیارکردن لە ناوبانگەکەی، تەنانەت گەیشتنە ئەو ئاستەی کە داوای هەڵوەشاندنەوەی کۆلێژەکە بکەن.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، کە براکەی وێنە و کۆمێنتەکانی بینیوە و دەستدرێژی کردووەتە سەری و هەوڵیداوە ڕێگری بکات لە درێژەدان بە خوێندنی، دوای ئەوەی ئەندامانی خێزانەکەی دەستوەردانیان کرد، ڕازی بوو ڕێگەی پێبدات بەردەوام بێت، بەڵام بەو مەرجەی شوێنی نیشتەجێبوونی زانکۆکە بەجێبهێڵێت، ئەمەش ناچاری کرد کە ڕۆژانە بە مەودای دوور و درێژدا هاتوچۆ بکات، بووە هۆی سەختی و ماندووبوونی، ئەم سنووردارکردنانە دەرئەنجامی ڕاستەوخۆی توندوتیژی دیجیتاڵی بووە، کە ئینتەرنێتی تێپەڕاندووە و کاریگەری لەسەر ژیانی و مافی خوێندنی هەبووە.

 

کاتێک کە هەراسانکردنی دیجیتاڵی هەلی پیشەیی دەخاتە مەترسییەوە

کاردانەوەی توندوتیژی دیجیتاڵی لە ژیانی زانکۆدا ناوەستێت، ئەوان درێژدەبنەوە بۆ داهاتووی دەرچووانی ژن و ئاسۆی کارەکانیان، ئەمیرە محەمەد (ناوی خوازراو)، خوێندکاری قۆناغی چوارەمی کۆلێژی زانستی وەرزشە، وتی: ماڵپەڕێکی ئینستاگرامی دروستکردووە بۆ پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری مەشقی وەرزشی ئۆنلاین بۆ کچان، بەڵام هەر لەسەرەتاوە تووشی هەراسانکردنی ئۆنلاین دووبارە بووەتەوە.

 

ڕوونیکردەوە، کە زۆربەی بینەرەکانی ماڵپەڕەکی لە ڕەگەزی نێر بوون، هەرچەندە ناوەڕۆکەکەی بۆ منداڵانی کچان بووە، ئەمەش بووە هۆی ئەوەی پەیامی پێ بگات کە بە هەوڵدان بۆ ناسینی دەستی پێکرد، دواتر گۆڕا بۆ قالسەی نەشیاو سەبارەت بە دەرکەوتنی و جلوبەرگ و چۆنیەتی دەرکەوتنی لە ڤیدیۆکاندا، هەوڵیداوە دەستکاری شێوازی پێشکەشکردنی ناوەڕۆکەکەی بکات و جلوبەرگی فراوانتر لەبەر بکات، بەڵام ئەمە نەبووە هۆی وەستاندنی قسە هەراسانکەر و ئاماژە سێکسییەکان.

 

ئەو بێڕێزیە درێژبووەوە بۆ قسەکان لەسەر ڤیدیۆ پەروەردەییەکانی، کە گاڵتەیان پێدەکرا بەهۆی ئاستی وەرزشی و ئەو کێشانەی کە لە کاتی مەشقەکاندا بەکاریدەهێنا، وەک هەوڵێک بۆ بچووککردنەوەی شارەزاییە پیشەییەکانی، هەروەها پەیامی پێگەیشت کە پێشنیاری ناڕەوشتی پارەی تێدابوو، کە بە جۆرێک لە بەکارهێنانی و هەراسانکردنی ئەلیکترۆنی دەزانی.

 

دووپاتیکردەوە، کە ئەم کارانە کاریگەری نەرێنییان لەسەر باری دەروونی هەبووە، ئەمەش وایکردووە دوودڵ بێت لە بڵاوکردنەوەی هەر ناوەڕۆکێکی نوێ، تەنانەت بیری لەوە کردەوە کە ماڵپەرەکەی بۆ هەمیشە دابخات، سەرەڕای ئەوەی دروستی کردووە بۆ ئەوەی کار بکات و ناوەڕۆکی وەرزشی پەروەردەیی بۆ منداڵانی کچان دابین بکات، هەروەها دۆخەکە تا ڕادەیەک باشتر بووە دوای ئەوەی سیاسەتێکی پشتگوێخستنی پەیامە بێڕێزیەکان و سڕینەوەی قسە نەشیاوەکانی گرتەبەر، ئەمەش یارمەتیدەر بوو بۆ کەمکردنەوەی هەراسانکردنەکە بە بەراورد بەو کاتەی کە یەکەمجار دەستی پێکرد.

 

کاریگەرییە دەروونی و کۆمەڵایەتی و ئەکادیمییەکان

خوێندکارانی ژنانی گەنج لە توانای ڕووبەڕووبوونەوەی توندوتیژی دیجیتاڵیدا جیاوازن، لە کاتێکدا هەندێکیان سەرەڕای فشارەکان توانیویانە درێژە بە خوێندن و کارەکانیان بدەن، هەندێکی تر ناچاربوون لە هەندێک چالاکیی بکشێنەوە یان ڕووبەڕووی سنووردارکردنی خێزانی و کۆمەڵایەتی ببنەوە کە کاریگەری لەسەر ئازادی و بڕیاردانیان هەبووە.

 

پزیشک نوسە محەمەد، بەڕێوەبەری پەیوەندییە گشتییەکان و ڕاگەیاندن لە کۆلێژی زانستە وەرزشییەکان لە زانکۆی ئاسیوت دووپاتی کردەوە، کە کۆلێژەکە پابەندە بە دابینکردنی ژینگەیەکی پارێزراوی فێربوون و ڕێوشوێن دەگرنەبەر بۆ پاراستنی خوێندکاران لە هەر جۆرە خراپ بەکارهێنانێکی دیجیتاڵی، ئەو وێنانەی لە لاپەڕەی فەرمیدا بڵاودەکرێنەوە وێنەی گروپین و چالاکییە جیاوازەکان بەڵگە دەکەن، ئەگەر هەر سەرنجێکی هەراسانکردن لەلایەن خوێندکارێکەوە دەستنیشانکرا، ئەوا بەڵگەی لەسەر دەکرێت و ڕەوانەی بەشی یاسایی دەکرێت بۆ وەرگرتنی ڕێکاری گونجاو، ئەگەر سەرنجدەر خەڵکی دەرەوەی کۆلێژەکە بێت، ڕاپۆرتێکی فەرمی لە یەکەی تاوانە ئەلیکترۆنییەکان تۆمار دەکرێت، ڕێوشوێنی یاسایی گونجاو دەگیرێتەبەر.

 

هەروەها ئاماژەی بە بوونی کامێرای چاودێری لە سەرجەم دامەزراوەکانی کۆلێژەکە کرد وەک بەشێک لە ڕێوشوێنەکانی بەرزکردنەوەی ئاسایش و پارێزراوی لە ناو کامپەکەدا.

 

توندوتیژی دیجیتاڵی لەسەر بنەمای ڕەگەزی

حیکمەت ئیبراهیم عەبدول کەریم، ئەندامی لیژنەی پێشبینی داهاتوو لە کۆلێژی زانستە وەرزشییەکان لە زانکۆی ئاسیوت ڕوونیکردەوە، کە توندوتیژی دیجیتاڵی لەسەر بنەمای ڕەگەزی یەکێکە لە ئاستەنگە هەرە دیارەکانی بەردەم خوێندکارانی کچان، جۆرە جیاوازەکانی بێڕێزیکردن، هەڕەشەکردن، ناوزڕاندن، هەراسان و پێشێلکردنی تایبەتمەندی لە ڕێگەی ڕێگەی دیجیتاڵییەوە لەخۆدەگرێت.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەم جۆرە توندوتیژییە کاریگەری دەروونی بەجێدەهێڵێت کە ڕەنگە بریتی بێت لە دڵەڕاوکێ و خەمۆکی و کەمبوونەوەی خۆبەگەورەزانین و لە هەندێک حاڵەتدا، دەتوانێت ببێتە هۆی تێکچوونی فشاری دەروونی دوای کارەسات، هەروەها کاریگەری لەسەر ئاستی خوێندن دەبێت لە ڕێگەی کەمبوونەوەی سەرەنج و دابەزینی ئاستی خوێندن، لەوانەیە ببێتە هۆی وازهێنان لە خوێندن.

 

دووپاتیکردەوە، کاریگەرییە کۆمەڵایەتییەکانی بریتین لە گۆشەگیری و ترس لە چەواشەکاری کۆمەڵایەتی، ئەمەش بەشداریکردنی خوێندکارانی کچان لە کەشی دیجیتاڵی و توانای سوودمەندبوونیان لە دەرفەتەکانی فێربوون و گەشەکردن سنووردار دەکات.

 

هۆکاری بڵاوبوونەوەی دیاردەکەی گەڕاندەوە بۆ چەند هۆکارێک، لەوانە خواستی کۆنترۆڵکردن یان زیانگەیاندن، لاوازی خوێندەواری دیجیتاڵی، نەریتیکردنی ئەو ڕەفتارانەی کە لە پلاتفۆرمەکاندا باون و هەستکردن بە بێ سزای لە ئەنجامی بەکارهێنانی هەژماری بێناوەوە، هەروەها کۆلێژەکە ئەوەی ناوی دەنێت "فریاگوزاری سەرەتایی دەروونی" بۆ خوێندکارە کچەکان دابین دەکات، کە بریتییە لە پێشکەشکردنی پاڵپشتیی دەروونی، هاندانی زیانبەرکەوتووان بۆ قسەکردن لەگەڵ کەسانی متمانەپێکراو، دوورکەوتنەوەیەکی کاتییان لە سەرچاوەکانی فشار، جەختکردنەوە لەسەر گرنگی نەدانی تاوانبارکردنی خۆیان یان وەڵامدانەوەی چەوسێنەران، هەروەها داوای پشتیوانی لە لایەنە پەیوەندیدارەکانی ناو کۆلێژەکە.

 

ڕێکارە یاساییەکان

پارێزەر شەیما حەسەن حاجولی، ئەندامی لیژنەی ژنان لە سەندیکای گشتی، پشتڕاستی کردەوە کە ڕووبەڕووبوونەوەی تاوانەکانی توندوتیژی ئەلیکترۆنی بە بەڵگەنامەکردنی بەڵگەکان دەستپێدەکات بە پاشەکەوتکردنی وێنەی شاشەی گفتوگۆکان، سەرنجەکان، بڵاوکراوەکانی بێڕێزیپێکردنەکان، چونکە ئەمە وەک بەڵگەیەکی بنەڕەتی لە کاتی تۆمارکردنی ڕاپۆرتدا کاردەکات، دواتر زیانبەرکەوتووەکە ڕاپۆرتێک لە یەکەی تاوانە ئەلیکترۆنییەکان تۆمار دەکات و لە ڕۆژی تۆمارکردنی ڕاپۆرتەکەدا ژمارەی کەیسێک وەردەگرێت، پاشان پرۆسەی پشکنینی تەکنیکی بەردەوام دەبێت پێش ئەوەی دۆسیەکە ڕەوانەی داواکاری گشتی بکرێت، درێژیی ڕێکارەکان یەکێکە لە ئاستەنگە هەرە گرنگەکان، چونکە ڕەنگە زیانبەرکەوتووەکە پێشتر تووشی بێڕێزیکردن یان ناوزڕاندن بووبێت پێش ئەوەی بگاتە ئەنجامی لێکۆڵینەوەکان.

 

جەختی لە گرنگی پشتگیری خێزانی و دەروونی بۆ خوێندکارانی کچان کردەوە، بەتایبەتی لەو ژینگانەی کە سروشتی خوێندنەکەیان یان دەرکەوتنیان ڕەنگە هەڵگری چەواشەکارییەکی کۆمەڵایەتی بێت، ئەمەش فشارەکان لەسەر زیانبەرکەوتووەکە زیاد دەکات، زۆرێک لە تاوانەکان لە ڕێگەی هەژماری  ساختەوە ئەنجام دەدرێن، هەروەها هەندێک لە تاوانباران گەنجن، ئەمەش ناسینەوەی تاوانباران قورستر دەکات، یاساکە سزای هەندێک تاوانی ئەلیکترۆنی دەدات بە زیندانیکردن بۆ ماوەی ساڵێک و سەرپێچی کە لە پەنجا هەزار لیرەی میسرییەوە دەستپێدەکات، بەڵام جێبەجێکردنی سزاکە بەندە بە توانای ناسینەوەی تۆمەتبار و دەستگەیشتن بە داتا دیجیتاڵییەکانیان.