سارا بوخزاری

 

کرماشان-لە بەشەناوخۆییەکانی زانکۆدا زۆرێک لە ژنانی گەنج شەڕێک دەکەن بە هەموو توانایانەوە، لەبەردەم هەڵبژاردندا هەوڵ دەدەن پەنجەرەیەکی بچووکی ئازادی و پێوەرێک بۆ سەربەخۆیی لە دڵی ئەم بارودۆخە سەختانەدا بچەسپێنن.

 

لە کۆمەڵگەیەکدا، کە یاسا و داب و نەریتی پیاوسالاری زۆر لایەنی ژیان دیکتە دەکەن، ژنان تەنانەت لە سادەترین پێداویستییە کەسییەکانیشدا ئازادیی مامەڵەکردنیان نییە، ناتوانن تەنها لەسەر بنەمای پێداویستییەکانیان بڕیار بدەن، بەڵکو دەبێت پاساوێکی قبوڵکراو یان هۆکارێکی زۆرەملێ بۆ هەموو هەڵبژاردنێک بدۆزنەوە بۆ ئەوەی ڕەفتارەکانیان لە چاوی خێزان و کۆمەڵگەدا یاسای بەدەستبهێنن، لە بونیادێکی کۆمەڵایەتیی وادا، سەربەخۆیی ژن وەک مافێکی سروشتی نابینرێت، بەڵکو وەک شتێکی گوماناوی و نەخوازراو سەیر دەکرێت.

 

خوێندن دەرفەتێکە بۆ ئەزموونکردنی سەربەخۆیی

بۆ نموونە ژنانی گەنج بۆیان نییە لە شارێکی تردا بژین تەنها لەبەر ئەوەی پێویستیان بە سەربەخۆیی یان گەشەکردنی کەسی هەیە، بەپێی لۆژیکی پیاوسالاری باو، ئەم بڕیارە بە قبوڵنەکراو و نەگونجاو دادەنرێت، بەڵام هەمان هەڵبژاردن کاتێک قبوڵکراوتر دەبێت کە بەهۆی پێویستییەکی کۆمەڵایەتی یان ئەکادیمییەوە بزوێنرێت، بەمەش قورسایی بڕیاردان و ڕەخنە کەم دەبێتەوە.

 

لەم ساڵانەی دواییدا زۆرێک لە ژنانی گەنج بە بیانووی درێژەدان بە خوێندن و نیشتەجێبوون لە بەشەناوخۆییەکانی زانکۆ توانیویانە لە شارەکانی دیکەدا بژین، بۆ ئەوان خوێندن بووەتە قەڵغانێک کە ڕێگەیان پێدەدات مۆڵەتی ناڕاستەوخۆ لە خێزان و کۆمەڵگە وەربگرن بۆ ئەوەی ئەزموونێکی سنوورداری سەربەخۆیییان هەبێت، هەرچەندە ئەم سەربەخۆییە لە ژێر سنووردارکردن و کۆنترۆڵدا ماوەتەوە، بەڵام بۆ زۆر کەس یەکەم دەرفەتی ڕاستەقینە بوو بۆ بڕیاردان سەبارەت بە ژیانیان.

ستارە. ق، چیرۆکی هاوڕێی ڕوئیا. ی، دەگێڕێتەوە، کە ساڵانێکە لە بەشەناوخۆییەکانی زانکۆی ڕازی لە کرماشان دەژی، وتی: زیاتر لە شەش ساڵە لەم زانکۆیە دەخوێنێت، لەگەڵ نزیکبوونەوەی وادەی دەرچوونی، هەوڵ دەدات ناوی خۆی تۆمار بکات لە ئاستێکی بەرزتر لە خوێندن تا بتوانێت لە بەشەناوخۆییەکان بمێنێتەوە، هەمیشە دەیوت گەڕانەوە بۆ گوندەکەی لە نزیک سنە وەک کابوسێکە بۆی، کابوسێک کە وای لێکردبوو بە هەموو تواناکانیدا بخوێنێت بۆ ئەوەی ناچار نەبێت بگەڕێتەوە.

 

لە بەشەناوخۆییەکاندا ژیانێکی جیاوازی دەژیا، دڵخۆش و پڕ لە وزە، ژەمەکانی خۆی لێدەنا، لە حەوشەی بەشەناوخۆییەکان وەرزشی دەکرد و وردە وردە توانی کاری بچووک بدۆزێتەوە کە داهاتێکی سەربەخۆی بۆ دابین دەکرد، وتی: ئەو لەوێ ژیانێکی تایبەت و سەربەخۆی بۆ خۆی دروستکرد، ژیانێک کە نەیدەتوانی لە گوندەکەدا هەیبێ، نە لەڕووی دەرفەتەوە و نە لەڕووی مۆڵەتەوە، هەمیشە دەیوت ”ئەمە یەکەم شوێنە کە دەتوانم خۆم بم بەبێ ترس و سنووردارکردن".

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، هاوڕێکەی بەشەناوخۆییەکانی تەنها وەک شوێنێکی ژیان نەبینیوە، بەڵکو وەک ماڵێک کە خۆی هەڵیبژاردووە، شوێنێک کە دەرفەتی ئەوەی پێبەخشی کە ئەزموونی ئازادی و گەشەکردنی کەسی و بونیادنانی داهاتوویەکی جیاواز بکات.

 

ژیانێک کە لەسەر داڕمانی تایبەتی شایەتحاڵ بونیاد نراوە

بەهۆی ئەو فشارە کۆمەڵایەتییانەی کە ڕێگری لە ژیانی ژنان دەکەن بە شێوەیەکی سەربەخۆ، لەگەڵ بارودۆخی ئابووری کە ڕێگریان لێدەکات لە بەکرێدانی خانووییان، بەشەناوخۆییەکانی زانکۆ بوونە تاکە پەناگەیان لە شارەکانی دیکە، شوێنێک کە بتوانن کەمێک ژیانی سەربەخۆ ئەزموون بکەن.

 

بەڵام هەڵگیرسانی شەڕ و داخستنی زانکۆکان ئەم ژنە گەنجانەی ناچار کرد بگەڕێنەوە ماڵەکانیان، گەڕانەوەیەک کە بۆ زۆر کەس، کەوتنەوەیەکی لەناکاو نەبوو بۆ ناو هەمان سووڕی فشار و توندوتیژی کە ساڵانێکیان بەسەر بردبوو لە هەوڵی ڕزگاربوونیان لێی.

 

ئەم گەڕانەوەیە زۆرەملێیە پەڵەی دەروونی قووڵی بەجێهێشت، لەدەستدانی سەربەخۆیی، پچڕانی پەیوەندییەکان لەگەڵ هاوڕێیان و ژینگەی زانکۆ و گەڕانەوە بۆ کەشێک کە یادەوەرییەکانی ساڵانێک لە ستەمکارییەکانی وەبیرهێنایەوە، هەموویان وایان لێکردن هەست بکەن کە ڕێگاکەیان بەرەو گەشەکردن و ئازادی لە چرکەیەکدا داڕمابێت.

 

بەڵام ئەوەی دۆخەکە خراپتر دەکات ئەوەیە کە داخستنی بەشەناوخۆییەکانی زانکۆکان کە لە سەرەتادا وا دیار بوو دەرئەنجامێکی کاتی شەڕەکە بوو، هێشتا بەردەوامە و سێبەرە قورسەکانی شەڕەکەش بارگرانی خۆیان خستۆتە سەر خێزانەکان، بۆیە ماڵەکان زیاتر داخراون و شێوازەکانی کۆنترۆڵکردن لەناویاندا توندتر بوون.

 

ئەو ژنە گەنجانەی کە تامی سەربەخۆیی و ئازادیی جووڵە و هەناسەدانیان لە دەرەوەی چاودێری بەردەوامی خێزانەکانیان کردبوو، تەنانەت ئەگەر بۆ ماوەیەکی دیاریکراویش بێت، نەک هەر لەوە بێبەش بوون، بەڵکو تەنانەت هەندێکیان مافی دەرچوونیان لە ماڵەوە لەدەستدا، ئەم سنووردارکردنە لەناکاوە بۆ زۆرێک لەوان شۆکێکی خنکێنەر بوو.

فرنگیس. ف، چالاکوانی مافی ژنان، تامەزرۆیی بۆ ئازادی ڕەگ و ڕیشەی قووڵی لە سروشتی مرۆڤدا داکوتاوە و هیچ دەسەڵاتێک ناتوانێت بە تەواوی ڕیشەکێشی بکات، بەڵام ئەم تامەزرۆییە بۆ ژنان ڕەهەندێکی چڕتر وەردەگرێت، چونکە بە درێژایی مێژوو، قورسایی سنووردارکردنی ئازادی و سەربەخۆیییان لە ئەستۆ گرتووە، هەر لەبەر ئەمەشە کە زۆرێک لە ژنانی گەنج پەنا بۆ بەشەناوخۆییەکانی زانکۆ دەبەن، نەک لەبەر ئەوەی شوێنی نموونەین یان بێ کەموکوڕین، بەڵکو تەواو پێچەوانەکەیە، ئەم بەشەناوخۆیانە خۆیان کەوتوونەتە ژێر چەندین سنووردارکردن و ڕێسای توند و چاودێری بەردەوام، کە وایان لێدەکات لە زیندانە بچووکەکان بچن، سەرەڕای ئەوەش، بۆ زۆرێک لە ژنانی گەنج، ئەم کەشە نیمچە سنووردارە زیاتر بەرگەی دەمێنێتەوە لەو کەشوهەوای خنکێنەرەی کە لە ماڵەوە ئەزموونی دەکەن.

 

ڕوونیکردەوە کە ماڵێک کە ئازادی لە ڕەگ و ڕیشەی خۆیدا دەخنکێنێت یان ژینگەیەکی کۆنترۆڵکراو کە سەرەڕای هەموو شتێک، پەنجەرەیەکی بچووک بەرەو سەربەخۆیی کەسی دەکاتەوە، بە سروشتی زۆرێک بژاردەی دووەم هەڵدەبژێرن، چونکە تەنها بەدوای دۆزینەوەی ڕێگایەکدا دەگەڕێن، هەرچەندە تەسک و سستە، کە بەرەو ژیانێکی سەربەخۆتریان ببات.

 

بەڵام گەڕانەوەی زۆرەملێ بۆ ماڵەوە تەنانەت ئەم تیشکە هیوایەی کوژاندەوە، وتی: زۆرێک لە خێزانەکان، بەهۆی شەڕەوە، نەک هەر ڕێگریان لە کچەکانیان کرد کە درێژە بە خوێندن بدەن بەڵکو ڕەتیانکردەوە بگەڕێنەوە بۆ بەشەناوخۆییەکانی زانکۆکانیان، لە ئەنجامدا ئەو ژنە گەنجانەی دەستیان کردبوو بە گرتنەبەری یەکەم هەنگاوەکانیان بەرەو بونیادنانی داهاتوویەکی سەربەخۆ، لەناکاو خۆیان بینیەوە ڕووبەڕووی ڕاستی پچڕانی زۆرەملێی خوێندنەکەیان بوونەتەوە.

 

دوای ئەم پچڕانە سەپێنراوە، زۆرێکیان لە ژێر فشاری خێزانیدا جگە لە هاوسەرگیریی زۆرەملێ هیچ بژاردەیەکیان بۆ نامێنێتەوە، هەڵبژاردنێک کە لە ئارەزووی یان باوەڕەوە لەدایک نەبووە، بەڵکو بەهۆی نەبوونی جێگرەوەکانەوە بەسەریاندا سەپێنراوە، بۆ زۆرێک لەو ژنە گەنجانە ئەم ڕێبازە زۆرەملێیە نەک تەنها بێ هیوای، بەڵکو کوژاندنەوەی هێواشی خەون و توانا کەسییەکانیانە.