ناوەندی هەواڵ

قەیرانی مرۆیی لە سودان بەردەوامە لە خراپتربوون، بەهۆی بەردەوامبوونی شەڕ لە نێوان سوپای سودان و هێزەکانی پشتیوانی خێرا، کە دۆخی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانی لە ئێستاوە خراپتر دەکات و فشارەکان لەسەر دانیشتووان و ئاوارەکانی ناوخۆ زیاد دەکات.

 

ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان ١٧ی تەمووز هۆشداری دا لە تێکچوونی دۆخی مرۆیی لە شاری ئەبیەز پایتەختی پارێزگای  کۆردۆفانی باکوور، هۆشداریشیدا لەوەی کە ململانێی بەردەوام و پەرەسەندنی نائەمنی دەتوانێت شارەکە بگۆڕێت بۆ ناوەندێکی نوێی ئاوارەبوون و برسێتی لە سودان، بە لەبەرچاوگرتنی فراوانبوونی مەودای ململانێکانی نێوان سوپای سودان و هێزی ئاسمانی نێودەوڵەتی.

 

نووسینگەی هەماهەنگی کاروباری مرۆیی نەتەوە یەکگرتووەکان (OCHA) ئاماژەی بەوەدا، ئەبیەز کە لە ئێستاوە میوانداری ژمارەیەکی زۆر لە ئاوارەکان دەکات کە لە شەڕ ڕادەکەن، ڕووبەڕووی زیادبوونی فشار بووەتەوە لەسەر خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان، خۆراک و دەرمان و سووتەمەنی کەم بۆتەوە و نرخی کاڵا سەرەکییەکان بەرزبووەتەوە بۆ ئاستێکی بێ وێنە، هەروەها بەردەوامی سنووردارکردنی ئەمنی و سنووردارکردنی دەستڕاگەیشتن بە مرۆیی هەڕەشەی زیاترکردنی ئازارەکانی هەردوو دانیشتووان و ئاوارەکان دەکات.

 

ڕوونیشی کردەوە، کە پارێزگای دارفۆری باکوور نوێنەرایەتی خاڵێکی گواستنەوەی سەرەکی دەکات بۆ هاوکارییە مرۆییەکان کە بۆ ناوچەی دارفور و ناوچە زیانلێکەوتووەکانی تری ململانێیە، هۆشداریشیدا لەوەی هەر هەڵکشانێکی سەربازی لە دەوروبەری شاری ئەبیەز دەتوانێت هێڵەکانی دابینکردنی مرۆیی پەکبخات و گەیاندنی هاوکاری بە ملیۆنان کەسی پێویست لە خۆرئاوای سودان قورستر بکات.

 

بەگوێرەی ڕێکخراوە فریاگوزارییەکان، شەڕە بەردەوامەکان بووەتە هۆی ئاوارەبوونی هەزاران خێزان لە گوندەکان و ناوچەکانی دەوروبەری ئەبیەز، پەناگە زۆر قەرەباڵغن و خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانیان نییە، لەوانە ئاوی خواردنەوە و چاودێری تەندروستی، هەروەها دامەزراوە پزیشکییەکان ڕووبەڕووی کەمیی گرینگی دەرمان و پێداویستییە پزیشکییەکان بوونەتەوە، ئەمەش توانای وەڵامدانەوەی پێداویستییە پەرەسەندووەکانیان سنووردار کردووە.

 

نەتەوە یەکگرتووەکان پشتڕاستی کردەوە، کە ئاسایشی خۆراک لە سودان گەیشتووەتە قۆناغێکی مەترسیدار و ملیۆنان کەس ڕووبەڕووی مەترسی برسێتی توند بوونەتەوە، بەهۆی بەردەوامی ململانێکان و سەختی گەیاندنی یارمەتییە مرۆییەکان، ئەگەری برسێتی لە چەند بوارێکدا زیاتر دەبێت، ڕێکخراوەکە داوای ڕێزگرتن لە یاسای مرۆیی نێودەوڵەتی و پاراستنی خەڵکی مەدەنی و ڕۆیشتنی بێ بەربەستی هاوکارییەکان دەکات.

 

هەروەها ئاژانسەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایانگەیاندووە، کە بەردەوامی شەڕ لە دەوروبەری ئەبیەز هەڕەشەی توندکردنەوەی قەیرانی مرۆیی دەکات، بە لەبەرچاوگرتنی بەشە گەورەکانی وابەستەیی دانیشتووان بە یارمەتییە خۆراکییەکان، جەختیان لەسەر پێویستی دەستەبەرکردنی کۆریدۆرە مرۆییەکان و دابینکردنی پاراستن بۆ کرێکارانی کۆمەک کردەوە بۆ دڵنیابوون لە بەردەوامیی ئۆپەراسیۆنەکانی دابەشکردنی یارمەتییەکان.

 

لە مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٣ەوە سودان شایەتی ململانێی نێوان سوپای سودان و هێزەکانی پشتیوانی خێرا بووە، کە بەگوێرەی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان یەکێک لە گەورەترین قەیرانە مرۆییەکانی جیهان بووە، بۆتە هۆی ئاوارەبوونی زیاتر لە ١٢ ملیۆن کەس لە ناوخۆ و دەرەوەی سودان، هاوکات زیاتر لە ٣٠ ملیۆن کەس پێویستیان بە هاوکاری مرۆیی هەیە، هۆشداری دووبارەبووەوە لە خراپتربوونی قەیرانی برسێتی و بەردەوامی داڕمانی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان لە ژمارەیەک پارێزگا لەوانەش باکووری کۆردۆفان، ئەگەر نەگەیشتنە ئاگربەست و دەستڕاگەیشتن بە مرۆیی بەپەلە ئاسانکاری بۆ نەکرێت.