ناوەندی هەواڵ

قەیرانی ئاوی ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستان بەردەوامە لە فراوانبوون و ناوچە نوێیەکانی گرتووەتەوە، لەگەڵ بەردەوامبوونی وشکەساڵی و کەمبوونەوەی بارانبارین و سەرچاوەکانی ئاو، کە کەمیی ئاوی خواردنەوە لە ژمارەیەکی زۆر لە پارێزگاکاندا گەورەتر دەکات.

 

لە دوایین پێکهاتەکانی قەیرانی ئاوی ئێران و ڕۆژهەڵاتیکوردستان، کاربەدەستانی پارێزگای خوراسانی باکوور ڕایانگەیاند، کە ٢٤ گوند ڕووبەڕووی دۆخێکی مەترسیدار بوونەتەوە لە دەستەبەرکردنی ئاوی خواردنەوە و ٨٣ گوندی دیکەش بەدەست کەمیی دابینکردنی ئاوەوە دەناڵێنن.

 

جێگری پارێزگاری پارێزگای خوراسانی باکوور بۆ گەشەپێدانی شارەکان ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو پارێزگایە کە ٨٣٨ گوند لەخۆدەگرێت، فشاری زیاتر لەسەر کەرتی ئاوەکەی بەخۆیەوە دەبینێت، دەیان گوند لە کێشەدان بۆ دەستگەیشتن بە ئاوی خواردنەوە، هەندێکیشیان لە مانگەکانی هاویندا پشت بە تانکەری ئاوی گەڕۆک دەبەستن بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانی دانیشتووان، کە ئەمەش بەهۆی نەبوونی سەرچاوەی ئاوی سەقامگیرەوە.

 

قەیرانی ئاو زیاتر دەبێت

ئەم دۆخە لەکاتێکدایە کە قەیرانی ئاو لە سەرانسەری ئێران و ڕۆژهەڵاتی کوردستاندا پەرە دەسێنێت، بە جۆرێک کە چیتر تەنها پارێزگاکانی ناوچە بیابانییەکان ناگرێتەوە، بەڵکو درێژ بووەتەوە بۆ ناوچە بەرفراوانەکانی باکوور، باشوور، ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا، لەگەڵ تۆمارکردنی دابەزینی ئاستی ئاوی بەنداوەکان و کەمبوونەوەی یەدەگی ئاوی ژێرزەوی، بەردەوامیی شەپۆلەکانی وشکەساڵی کە فشارێکی زۆر دەخاتە سەر سیستەمی دابینکردنی ئاوی وڵاتەکە.

 

لەم ساڵانەی دواییدا، ژمارەیەک لە پارێزگاکانی ئێران، لەوانە سیستان و بەلوچستان، خوزستان، ئەسفەهان، یەزد، کرمان، فارس، بوشهر، تاران، برز، قوم، سمنان، خوراسانی ڕەزەوی، خوراسانی باشوور، خوراسانی باکوور، لەگەڵ ژمارەیەک پارێزگای دیکە، ڕووبەڕووی قەیرانی دووبارە بوونەتەوە کە خۆی لە دابەزینی پەستانی ئاو یان بڕانی ئاو، هەروەها جێبەجێکردنی بەرنامەی کەمکردنەوەی بەکاربرد لە هەندێک ناوچەدا بینیوەتەوە.

 

لە سیستان و بەلوچستان، سەدان گوند هێشتا پشت بە تەنکەری ئاو دەبەستن بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانی ڕۆژانەیان، هاوکات دانیشتووانی خوزستان بەردەوامن لە گلەیی لە کەمی ئاو و بەرزی ئاستی ئاوی پاک، سەرەڕای ئەوەی پارێزگاکە بەشێکی بەرچاو لە سەرچاوەکانی ئاوی سەرزەوی ئێران لەخۆدەگرێت، لە ئیسفەهان وشکبوونەوەی ڕووباری زایندە ڕود و ژێرئاوکەوتنی زەوی بۆتە سیمای دیار و بەرچاوی ئەو قەیرانە، هاوکات دابەزینی سەرچاوە ئاوییەکانی کرمان و یەزد کاریگەری لەسەر کەرتی کشتوکاڵ و ئاژەڵداری داناوە، هەروەها تاران بە هۆی کەمبوونەوەی ئەو خەزانانەی کە ئاوی خواردنەوە بۆ پایتەخت دابین دەکەن، ڕووبەڕووی ئاستەنگەکانی زیاتر دەبێتەوە.

 

شارەزایان پێیان وایە گۆڕانی کەشوهەوا و کەمبوونەوەی باران بارین قەیرانەکەی گەورەتر کردووە، بەڵام سیاسەتەکانی بەڕێوەبردنی ئاو کە لە دەیان ساڵی ڕابردوودا جێبەجێ کراون، بە ڕۆڵی گەورە دەزانن لە خراپتربوونیدا، هەروەها ئاماژە بە فراوانبوونی کشتوکاڵی ئاوی چڕ و کەمبوونەوەی بەردەوامی ئاوی ژێر زەوی و کونکردنی بیری زۆر و پڕۆژەی گواستنەوەی ئاوی بەنداو و نێوان حەوزەکان کە بەبێ ڕەچاوکردنی ژینگەیی ئەنجام دەدرێن، ئەمە جگە لە تێکچوونی تۆڕەکانی گواستنەوە و دابەشکردنی ئاو.

 

هەروەها شارەزایان هۆشداری دەدەن لەوەی کە زیادەڕۆیی لە بەکارهێنانی ئاوی ژێر زەوی لە زۆرێک لە دەشتەکانی ئێراندا بە تایبەتی لە پارێزگاکانی ئیسفەهان، کرمان، تاران، فارس و خوراسان ڕەزەوی، ژێرئاوکەوتنی زەوی و زاری گەورەتر کردووە و مەترسی لەسەر ژێرخان، ناوچەی نیشتەجێبوون و زەوییە کشتوکاڵییەکان دروستکردووە.

 

کاریگەرییەکانی ئەم قەیرانە تەنها لە دابەزینی ئاوی خواردنەوەدا سنووردار نییە؛ درێژدەبنەوە بۆ کاردانەوەی ئابووری و کۆمەڵایەتی فراوان، لەوانە کەمبوونەوەی بەرهەمی کشتوکاڵی، زیانگەیاندن بە باخچەکان، زیادبوونی ڕێژەی بێکاری و بەرزبوونەوەی کۆچکردن لە گوندەکانەوە بۆ شارەکان، جگە لەوەش هەژاری بڵاو دەکات و تێچووی ژیان بۆ دانیشتووان زیاد دەکات، زۆرێکیان ناچارن چەندین کاتژمێر چاوەڕێ بکەن بۆ وەرگرتنی ئاو لە تانکەرەکان یان کڕینی ئاو بە نرخێکی لەڕادەبەدەر بەرز.

 

ڕاگەیاندنی دەسەڵاتدارانی ئێران کە ٢٤ گوندی خوراسانی باکوور چوونەتە قۆناغی قەیرانەوە، لەگەڵ ٨٣ گوندی دیکە کە بەدەست کەم ئاوییەوە دەناڵێنن، ڕەنگدانەوەی فراوانبوونی قەیرانی کەمی ئاو، هۆشدارییەکان لە پەرەسەندندان کە بەردەوامبوونی سیاسەتەکانی ئێستا، لەگەڵ کاریگەرییەکانی گۆڕانی کەشوهەوا، دەتوانێت قەیرانەکە خراپتر بکات و کاریگەرییەکانی لە ساڵانی داهاتوودا فراوانتر بکات.