سیلڤا ئیبراهیم

 

کۆبانێ – دەیان ساڵە سەرەڕای قەدەغەکردن و چەوساندنەوە، نەورۆز زیاتر لە تەنها جەژن ماوەتەوە، گۆڕاوە بۆ شوێنی بەرخۆدان و دەنگێکی ناسنامە کە ڕەتیدەکاتەوە بێدەنگ بکرێت، لە کاتێکدا یادەوەری کورد ئەو چیرۆکانە وەبیر دێنێتەوە کە بەرگەی تەیبەتی گرتووە، بارودۆخی سیاسی ئێستای سووریا پرسیاری نوێ سەبارەت بە داهاتووی ئەم شوناسە و چۆنیەتی دامەزراندنی بە شێوەیەکی یاسایی دەوروژێنێت.

 

نەورۆز بەردی بناغەی هۆشیاری کوردە، کە مێژوو و ئەفسانە و خەبات تێکەڵ دەکات، چیرۆکی سیمبولی کاوەی ئاسنگەر کە ئاگری داگیرساند بۆ ئاماژەدان بە کۆتایی هاتنی نادادپەروەری، بووەتە سیمبولێکی ڕەگداکوتاوی قووڵی ئازادی و نوێبوونەوەی ناسنامە، ڕێوڕەسمی نەورۆز بۆتە دەربڕینی ئیرادەی گەلێک کە دەیان ساڵە ڕووبەڕووی دوورخستنەوە بووەتەوە.

 

”نەورۆز... یادەوەرییەک لە بەرخۆدان و ناسنامەیەکی نەکوژاوە”

مەحبوبە بۆتان، هونەرمەند و ئەندامی ناوەندی باقی خدو بۆ کولتووری و هونەر لە شاری کۆبانێ، نوێنەرایەتی یەکێک لەو هەزاران ژن و پیاوی کوردە کە سەرەڕای چەندین ساڵ لە چەوسانەوەی سەردەمی ڕژێمی بەعس، خۆیان بە ئاهەنگی نەورۆزەوە گرتبوو، ئەو لەو سەردەمەدا درێژە بە کارە هونەریەکانی و بەشداریکردنی لە ڕێکخستنی ئاهەنگەکانی نەورۆزدا دا، لە ڕێگەی ئەزموونەکەیەوە ئیرادەی پاراستنی کولتوور و شوناسی لە بەرامبەر هەوڵەکانی وەدەرنانی و پەراوێزخستن بەرجەستە کرد.

 

وتیشی: نەورۆز سیمبولێکی فەرهەنگی و خەباتە بۆ گەلی کورد، ئاهەنگ گێڕان بۆی لە سەردەمی بەعسدا قەدەغە بوو، چونکە گوزارشت لە ناسنامەی ئەم گەلە دەکات، ئاماژە بەو شێوازە توندوتیژیانە دەکات کە ڕژێم بۆ ڕێگریکردن لە هەر دەرکەوتنێکی ئاهەنگگێڕان بەکاری هێناوە، نەماندەتوانی بە ئاشکرا ئامادەکاری بۆ نەورۆز بکەین، چونکە ئەوە بە واتای گرتن و توندوتیژی بوو، هەروەها بە نهێنی لە ماڵی ئەندامانی گروپە هونەرییەکان پرۆڤەمان دەکرد.

 

ڕووداوێک دەگێڕێتەوە کە لە یادەوەرییەکەیدا چەسپاوە: لە سەروبەندی نەورۆزدا، ئەندامانی ڕژێمی پێشوو جلوبەرگی نەریتییان سووتاند، بێ وەستان، هەر ئەو شەو پۆشاکێکی نوێی دووری تا بتوانێت بەشداری لە ئاهەنگەکانی ڕۆژی دواتردا بکات، دووپاتی کردەوە، کە ئیرادەی ئاهەنگگێڕان بەهێزترە لە هەموو هەوڵەکانی ڕێگریکردن لێی.

 

لە بۆنەیەکدا، زۆربەی ئەندامانی تیپی هونەری ئەو دەستگیرکران، بەڵام ئەمە نەبووە هۆی ئەوەی کە ڕابوەستن لە درێژەدان بە پرۆڤە و بەشداریکردن لە ئاهەنگەکانی نەورۆزدا، هەروەها یەکێک لە ئاهەنگەکانی نەورۆزدا، هاوژینەکەم شانۆگەرییەکی پێشکەشکرد کە ڕەخنەی لە سیاسەتی وەدەرنانی حکومەتی بەعس گرت، دوای چەند ڕۆژێک دەستگیرکرا و بۆ ماوەی ساڵێک و دوو مانگ لە زیندان مایەوە، هاوژینەکەم هەموو ساڵێک بەهۆی بەشداریکردنی لە ئاهەنگەکانی نەورۆزدا دەستگیر دەکرا، بەڵام هەموو ئەو توندوتیژیانەی بەسەرماندا هێنرا، هەرگیز ڕێگریان نەکرد لە ئاهەنگگێڕانمان بۆ ئەم ڕۆژە.

 

مەحبوبە بۆتان بانگەوازی یادی تێکۆشەری کورد مەزڵوم دۆغانی کرد کە لە ناو زیندانەکانی تورکیادا بڵێسەی نەورۆزی داگیرساند و لە ٢١ی ئاداری ١٩٨٢ شەهید بوو و دووپاتیکردەوە، ئێمە ئیرادەی خۆمان بۆ ئاهەنگگێڕان بەو ڕۆژە پیرۆزە لە شەهید مەزڵوم دۆغانەوە وەردەگرین، کە جەستەی کردە مەشخەڵی نەورۆز، چۆن دەتوانین پاشەکشە بکەین لە ڕێگایەک کە بە ڕۆشنایی خوێنی شەهیدان ڕۆشنکراوەتەوە.

 

پێی وایە ئەو سیاسەتە تایبەتەی ڕژێمی بەعس پەیڕەوی کردبوو، ئامانجی سڕینەوەی کولتوور و ناسنامەی گەلی کورد بوو، بەڵام شکستی هێنا، خەڵک سەرەڕای هەموو پێشێلکارییەکان بەردەوام بوو لە ئاهەنگی نەورۆز، هەروەها دوای دەستپێکردنی شۆڕشی ڕۆژئاوا، بە ئازادییەکی تەواوەوە دەستمان بە ئاهەنگی نەورۆز کرد، ئێستاش خۆمان بۆ ئاهەنگەکانی نەورۆزی ساڵی ٢٠٢٦ ئامادە دەکەین، لە کۆتای قسەکانیدا، خێر و بەرەکەتی خۆی لەم ڕۆژەدا پێشکەش بە هەموو گەلان کرد، هیوای ئازادکردنی زیندانیانی خواست تا هەمووان بێ ئازار و دڵەڕاوکێ یادی نەورۆز بکەنەوە.

 

”مافەکان لە ڕێگەی یاساوە بەدەست دەهێنرێن”

لە کاتێکدا، ئەزموونی مەحبوبە بۆتان لایەنێکی خەباتی کولتووری بۆ پاراستنی شوناسی کورد نیشان دەدات، ئێستا پرسیاری یاسایی بەرچاو سەبارەت بە چۆنیەتی دەستەبەرکردنی ئەو مافانە لە داهاتوودا سەرهەڵدەدەن.ل، لە ژێر ڕۆشنایی قۆناغی گوازراوەی سووریادا، داکۆکیکارانی مافی مرۆڤ وتیان، فەرمانی ژمارە ١٣ کە لە لایەن ئەحمەد شەرع ”جۆلانی” سەرۆکی کاتی سووریا دەرچووە، تا ئەو کاتەی بکەوێتە دەرەوەی چوارچێوەیەکی دەستووری پابەندکەر، لە کاریگەرییەکانیدا سنووردار دەمێنێتەوە، پاراستن و دەستەبەرکردنی بەردەوامی ئەم مافانە پێویستی بە چەسپاندنیان لە دەستوردا هەیە بۆ ئەوەی لە داهاتوودا دەستدرێژی نەکردنیان مسۆگەر بکات.

 

پارێزەر ڕۆزێف کێنۆ، هاوسەرۆکی سەندیکای پارێزەرانی کۆبانئ پێی وایە فەرمانی ژمارە ١٣ هەنگاوێکی ئەرێنییە، بەڵام لە ڕووی یاساییەوە بەس نییە بۆ مسۆگەرکردنی مافەکانی گەلی کورد، هەروەها چەسپاندنی ئەو بڕگانە لە دەستووری سووریادا تاکە ڕێگایە بۆ ئەوەی بکرێنە مافێکی هەمیشەیی، بەتایبەتی کە قۆناغی گوازراوەی کاتییە و بە تەواوبوونی ماوەی سەرۆکایەتی ئێستا کۆتایی دێت، رەنگە دوای چوار ساڵ دەسەڵات بگوازرێتەوە بۆ کەسێکی تر، کە دواتر دەتوانێت هەموو ئەو بڕیار و فەرمانانەی لە قۆناغی ڕاگوزەردا دەرچوون هەڵبوەشێنێتەوە، ئەمەش ئەوەیە کە گەلی کوردستان نیگەران دەکات لە پشتبەستن بە بڕیاری زارەکی یان نادەستووری.

 

سەرنجی ڕاکێشا بۆ دژایەتی نێوان ڕێککەوتنی ١٠ی ئادار کە تیشکی خستە سەر پاراستنی مافە ڕۆشنبیری و زمانەوانیەکانی کورد و ڕاگەیاندراوێکی دەستووری کە هیچ ئاماژەیەک بەو مافانە نەکراوە، هەر بڕیارێک لە دەستووردا نەخراوەتەڕوو، هەمیشەیی نییە و هێزی یاسایی نییە.

 

دووپاتی کردەوە: کە خستنەڕووی زمانی کوردی لە پرۆگرامی خوێندندا وەک بابەتێکی هەڵبژارد. ڕەنگدانەوەی بەردەوامی مامەڵەکردنە لەگەڵیدا وەک زمانێکی بیانی، نەک وەک زمانی سەرەتایی گەلێک کە بەشێکی دانەبڕاو لە پەکی سووری پێکدەهێنن. ئاماژەی بەوەشکرد، جێبەجێکردنی هەر بڕیارێکی دەستوری داهاتوو لە ئەستۆی پەرلەمانی هەڵبژێردراو دەبێت، لە ڕووی دیموکراتیکیەوە.

 

لەم قۆناغەدا جەختی لەسەر گرنگی کاری یاسایی کردەوە و وتی: بەشێک لە بەرپرسیارێتی داڕشتنی دەستوور لە ئەستۆی سیاسەتمەداراندایە، لەکاتێکدا پیشەگەرە یاساییەکان بەرپرسیارێتی پاراستنی مافەکان و دڵنیابوون لە چەسپاندنی یاسایییان لە ئەستۆدایە، بۆیە تەنها وەک دروشمێک نەمێننەوە، هەروەها ناساندنی نەورۆز بە پشووی فەرمی و بەستنەوەی بە ڕۆژی دایک، ڕەنگدانەوەی عەقڵیەتێکە کە لە ڕژێمی بەعسەوە ماوەتەوە، هەوڵی ئەوە دەدا سیمبولیەکانی کورد لە واتای ڕەسەنی خۆیان بسەننەوە.

 

لە کۆتای قسەکانیدا پارێزەر ڕۆزێف کێنۆ جەختی لەسەر پێویستی پاراستنی مافەکانی گەلی کورد لە ڕێگەی دەقی یاسایی ڕوون و پشت بەستن بە بڕیاری زارەکی یان فەرمانی نادەستووری کردەوە، وتی: تا بتوانین زیات لە پەرلەمان و دادگای دەستوور گفتوگۆی دەکەین.