مەغریب 

کۆمەڵەی دیموکراتی ژنانی مەغریبی هۆشداری دا لەو ڕەفتارانەی کە ڕایگەیاند لەوانەیە مافی ژنان بۆ بەشداری سیاسی ئازاد، سەربەخۆ و یەکسان تێکبدەن، لە سایەی ئامادەکارەکان بۆ هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکانی بڕیارە لە ٢٣ی ئەیلوولی داهاتوو ئەنجام بدرێن، بەو پێیەی بەستنەوەی متمانە حزبییەکان بە مامەڵەیی دارایی، دەسەڵات یان پێگەی بەستراوەیی کەسی دەتوانێت شێوەیەک لە شێوەکانی توندوتیژی سیاسی و جیاکاری دژ بە ژنان پێکهێنێت.

کۆمەڵەی دیموکراتی ژنانی مەغریبی ئاماژەی بەوەشکرد، کە قۆناغی ئامادەکار بۆ خولی هەڵبژاردنەکان شاهیدی "نیشانە و ڕەفتار" دەبێت کە دەتوانن دەستکاری ئەو دەستکەوتانە بکەن کە بزووتنەوەی ژنان و دیموکراتی لە بواری یەکسانی و بەشداری سیاسی ژناندا بەدەستی هێناون.

ڕوونیکردەوە، کە داتا و لێدوانە پەیوەندیدارەکان بە بەڕێوەبردنی کاندیدکردن بۆ هەڵبژاردنە پەرلەمانییەکان، بەپێی وتەییان "هۆشیاری، لێپرسینەوە و دڵنیابوونەوە" دەخوازرێت، داواشی کرد بەرپرسیارێتییە یاسایی و کارگێڕییەکان دیاری بکرێن لە ئەگەری سەلماندنی ئەو ڕەفتارانەی کە زیان بە بێلایەنی کاندیدکردن یان یەکسانی دەرفەتەکان لە نێوان کاندیدکانی ژن و پیاودا دەگەیەنن.

بەشێکی بنەڕەتی رەخنەکانی کۆمەڵەکە چڕ دەبێتەوە لەسەر شێوازی بەڕێوەبردنی پارتە سیاسییەکان بۆ پرۆسەی هەڵبژاردنی کاندیدەکان و پێدانی متمانەکان، کۆمەڵەکە پێی وایە کردنی توانای دارایی، دەسەڵات یان وابەستەیی کەسی بە پێوەرێکی ڕاستەقینە بۆ بەدەستهێنانی متمانە، لە جیاتی توانا، بێلایەنی، ڕێڕەوی سیاسی و خەباتگێڕی، لادانە لە ڕۆڵی دیموکراتی پارتەکان.

بە شێوەی تایبەت هۆشداری دا لەوەی کە متمانە بگۆڕێت بۆ بوارێک بۆ مامەڵەی دارایی، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە هەر مەرجێک بۆ بەشداری دارایی یان باری دارایی، بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ، کە بە شێوەیەکی راستەقینە پەیوەندیدارە بە بەدەستهێنانی متمانەوە، پرسیار پەیوەست بە یەکسانی دەرفەتەکان و بێلایەنی بەشداری سیاسی دەوروژێنێت.

کۆمەڵەکە لەم چوارچێوەیەدا، پرسیاری کرد کە ئایا مافی بەشداری سیاسی لە هەندێک حاڵەتدا بووەتە پەیوەندیدار بە توانای دارایی، ئایا متمانەی حزبی لە بەرپرسیارێتییەکی سیاسییەوە دەگۆڕێت بۆ ئیمتیازێک کە لەلایەن پەیوەندییەکانی دەسەڵات و بەرژەوەندییەکانەوە بەڕێوەدەبرێت.

توندوتیژی سیاسی و جیاکاری دژ بە ژنان
وتیشی: کاریگەری ئەم پراکتیزانە لەسەر ژنان توندترە، کە لە ئێستاوە لەناو ناهاوسەنگی مێژوویی و پێکهاتەیی لە دابەشکردنی سەرچاوە و دەسەڵات و کاریگەریدا دەچنە ناو کێبڕکێی سیاسییەوە.

کۆمەڵەکە پێی وایە ئەم ڕەفتارانە، ئەگەر ڕوودانیان بسەلمێنرێت تەنها تێکچوون نییە لە بەڕێوەبردنی کاندیدکردندا، بەڵکو لەوانەیە بگۆڕێن بۆ شێوەیەک لە شێوەکانی توندوتیژی سیاسی و جیاکاری دژ بە ژنان، هەروەها ڕەخنەی لەو شتە گرت کە ناوی نا مەترسی گۆڕینی ئامرازەکانی جیاکاری ئەرێنی تەرخانکراو بۆ بەهێزکردنی نوێنەرایەتی ژنان بۆ ئامرازێکی مامەڵە یان دابەشکردنەوەی دەسەڵات لە ناو ڕێکخراوە سیاسییەکاندا.

ئاماژەی بەوەدا، کە ئەم میکانیزمانە وەک خەڵاتێک وەرنەگیراون کە لەلایەن لایەنە سیاسییەکانەوە بە ژنان دراوە، بەڵکو وەک ڕێکارێک بە ئامانجی ڕاستکردنەوەی ناهاوسەنگییەکی مێژوویی و پێکهاتەیی لە نوێنەرایەتیکردنی ژنان و توانای دەستڕاگەیشتنیان بە دامەزراوە هەڵبژێردراوەکان و پۆستە بڕیاردەرەکان وەرگیراون.

لەم چوارچێوەیەدا، کۆمەڵەکە هۆشداریدا لەوەی کە ئەو ٩٠ کورسییەی کە بۆ بەرزکردنەوەی نوێنەرایەتی ژنان تەرخانکراوە، بەپێی سیستەمی هەڵبژاردنی پەسەندکراو، دەتوانرێت لە میکانیزمێکی بەهێزکردنی سیاسییەوە بگۆڕدرێت بۆ مەیدانێک کە ملکەچی لۆژیکی کاریگەری و دەسەڵاتی دارایی و تۆڕەکانی پاترۆناژ بێت.

دووپاتی کردەوە، کە بەهێزکردنی سیاسی ژنان تەنها بە ژمارەی ئەو کورسییانە پێوانە ناکرێت کە بەدەستی دەهێنن، بەڵکو بەو ڕادەیەشە کە مەرجەکانی سەربەخۆیی، کێبڕکێی دادپەروەرانە و دەستگەیشتنی یەکسان بە سەرچاوەکان و بڕیاری سیاسی دەست دەکەوێت، کۆمەڵەکە داوای کرد لێکۆڵینەوەیەکی جددی لە هەموو لێدوانێکی بەڵگەدار کراو سەبارەت بە داواکردنی پاداشتێکی دارایی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لە بەرامبەر بەدەستهێنانی متمانەدا بکرێت، داوای کرد کاریگەرییە یاساییە گونجاوەکان ڕیزبەندی بکرێن لە ئەگەری سەلماندنی ئەم ڕەفتارانە.

هەروەها کۆمەڵەکە داوای لە ئۆرگانەکانی سەرپەرشتیکردنی پرۆسەی هەڵبژاردنەکان کردووە، کە هەریەکەیان لە چوارچێوەی دەسەڵاتی خۆیاندایە، چاودێری هەر شتێک بکەن کە ڕەنگە سازش لەسەر یەکپارچەیی کاندیدکردن و کێبڕکێی هەڵبژاردنەکان بکات، ئەو ڕێوشوێنانە بگرنەبەر کە یاسا ڕێگەی پێداوە.

لە هەمان کاتدا، داواکارییەکەی دووپاتیکردەوە بۆ چوارچێوەیەکی یاسایی ڕوون بۆ داننان و تاوانبارکردنی توندوتیژی سیاسی دژی ژنان، هاوکات لەگەڵ دامەزراندنی میکانیزمی سەربەخۆ و کاریگەر بۆ ڕاپۆرتکردن و پاراستن و چاکسازی، بەتایبەتی لە قۆناغەکانی کاندیدکردن و بانگەشەی هەڵبژاردن و هەڵبژاردندا.

کۆمەڵەکە داوای لە لایەنە سیاسییەکان کردووە کە ڕێکاری ڕوون و گشتی و لێپرسینەوە بۆ هەڵبژاردنی کاندیدەکان بگرنەبەر، بە پشتبەستن بە لێهاتوویی و دەستپاکی و مێژووی سیاسی و چالاکوانان و بەشداریکردن لەگەڵ پرسە کۆمەڵایەتییەکان.

پێویستی پشتگیریکردنی سەرکردە و توانای ژنان
داوای کرد یەکسانییەکی ڕاستەقینە لە دەستگەیشتن بە سەرچاوە حزبی، دارایی، ڕێکخراوەیی و ڕاگەیاندنەکاندا دابین بکرێت، تاوەکو جیاوازییە ئابوورییەکان نەبنە بەربەست لەبەردەم بەشداری سیاسی ژناندا، جەختیشی لەسەر پێویستی پشتگیریکردنی سەرکردە و تواناکانی ژنان کردەوە و بەهێزکردنیانی لە شوێنەکانی بڕیاردان لە ناو پارتەکاندا، بەرتەسک نەکردنەوەی ئامادەبوونی ژنان لە خولەکانی هەڵبژاردندا لەو کورسییانەی کە لە ئەنجامی ئامرازەکانی جیاکاری ئەرێنییەوە دێن.

ئاماژەی بەوەشکرد، کە بێلایەنی هەڵبژاردنەکان لە بێلایەنی کاندیدکردنەوە دەست پێدەکات، هۆشداری دا لەوەی کە هەڵبژاردنەکان ناتوانن بە شێوەیەکی تەواو دیموکراتی بن ئەگەر یەکسانی ڕاستەقینە لە دەستگەیشتن بە کێبڕکێی سیاسیدا دەستەبەر نەکەن.

کۆمەڵەکە بەو جەختکردنەوەیە کۆتایی پێهێنا کە دیموکراتی تەنها بە ژمارەی ئەو ژنانە پێوانە ناکرێت کە دەگەنە پەرلەمان، شارەوانییەکان و دامەزراوە هەڵبژێردراوەکان، بەڵکو بەو مەرجانەشە کە پێیان گەیشتوون و بەو ڕادەیەی سەربەخۆیی و توانایان بۆ ئەنجامدانی ڕۆڵە سیاسییەکانیان دوور لە چاودێری، هەڕەشە یان وابەستەیی هەیە.

دووپاتیکردەوە، کە گۆڕینی بەشداری سیاسی ژنان بۆ بوارێک بۆ مامەڵەی دارایی یان گۆڕینەوەی بەرژەوەندییەکان زیان بە تەنها ژنان ناگەیەنێت، بەڵکو زیان بە بێلایەنی پرۆسەی دیموکراتی دەگەیەنێت، متمانە لە دامەزراوەکان و پارتەکاندا لاواز دەکات، هەڕەشەی بەتاڵکردنەوەی بنەمای یەکسانی ڕەگەزی لە ناوەڕۆکە دەستووری و گۆڕانکارییەکەی دەکات.