نەغم چاچان

 

قامیشلۆ-ئەو شەڕەی دەوڵەتی تورک لە ساڵی ٢٠١٨ لە عەفرین بەڕێوەی برد، شەڕێکی فرەلایەن بوو، یەکێک لەو لایەنانە گۆڕانی دیمۆگرافیای ناوچەکە و گۆڕانی کولتووری بوو، جونک٣ کۆچی زۆرەملێ و شەڕ و گۆڕانی دیمۆگرافی دەتوانێت لاوازی لە مرۆڤەکاندا دروست بکات، بۆ پێکهاتەکانی وەک خەڵکی عەفرین، "پەیوەندی بە خاکەوە" تەنها پەیوەندییەکی جەستەی نییە، واتە ناسنامە و کولتوور و زمان و یادەوەری و شێوازی ژیان، بۆیە ئەگەر مرۆڤەکان لە شوێن و خاکی خۆیان ئاوارە بکرێن، ناتوانرێت ئەم پەیوەندییە بە تەواوی بپچڕێنرێت.

 

خەڵکی عەفرین هەمیشە بە شێوەیەکی بەهێز هیوا و باوەڕی خۆیان پاراستووە بۆ گەڕانەوە بۆ خاکەکەیان، تێکۆشان و خۆڕاگریی ئەوان هەر ناوچەیەک کە چووبوونە پاراستووە، بێگومان پرسی عەفرین تەنها پرسێکی مرۆیی نییە، پرسێکی سیاسی زۆر بەهێزە.

 

بۆیە دەتوانین بە توندی پرسی گەڕانەوەی خەڵکی عەفرین بە پرۆسەی سیاسی و دیپلۆماسییەوە ببەستینەوە.

 

لە ساڵانی کۆچبەریدا، ئازاری خەڵکی عەفرین تەنها لە لەدەستدانی ماڵ و زەوی و بژێوی ژیانیاندا سنووردار نەبووە؛ هەروەها درێژبووەوە بۆ زنجیرەیەک پێشێلکاری دژی هاوڵاتیانی مەدەنی، لە دەستبەسەرداگرتنی موڵک و گۆڕانکاری دیمۆگرافی تا دەگاتە گرتن و ڕفاندن و سەرکوت و توندوتیژی، بێگومان ئەو گروپانەی کە زۆرترین کاریگەرییان لەسەر بووە، ژنان بوون، زۆرێکیان لە نەبوونی پاراستنی یاسایی و مرۆیی، تووشی پێشێلکاریی جیددی وەک گرتن، ئەشکەنجەدان، توندوتیژی و دەستدرێژی سێکسی بوون.

 

پێداگری لەسەر زەوی سەرەڕای هەموو زیانەکان

لەگەڵ پێکهاتە سیاسی و سەربازییەکانی ناوچەکە و جێبەجێکردنی ئەو ڕێککەوتنانەی کە ڕێگەی بۆ گەڕانەوەی هاوڵاتیانی مەدەنی بۆ سەر خاکەکانیان خۆشکرد، کاروانەکانی گەڕانەوە وردە وردە بەرەو عەفرین ڕۆیشتن، ئەم دیمەنە دوای ساڵانێک لە کۆچکردنی زۆرەملێ هیوایەکی زۆری لەگەڵ خۆیدا هێنا، شەپۆلەکانی گەڕانەوە بەردەوامن؛ سەرەڕای وێرانکاری و زیانەکان، دانیشتووان پێداگری لەسەر بەرگریکردن لە زەویەکانیان و ئاوەدانکردنەوەی ژیانیان دەکەن.

 

سەرەڕای خۆشی گەڕانەوە، هاوڵاتیانی عەفرین پێداگری لەسەر ئەوە دەکەن کە ئاشتیی ڕاستەقینە تەنها بە دەستەبەرکردنی ژینگەیەکی پارێزراو و ئاسایش بەدەست دێت، یەکێک کە پاراستنی هاوڵاتیانی مەدەنی مسۆگەر بکات و مافەکانیان بپارێزێت و ڕێگری بکات لە دووبارەبوونەوەی پێشێلکارییەکان، هەروەها داوای دابینکردنی خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکان و گەڕاندنەوەی موڵک و ماڵی دەستبەسەرداگیراو و ئاشکراکردنی چارەنووسی ونبووەکان و لێپرسینەوە لە بەرپرسانی سەرپێچیەکان دەکەن، ئەم هەنگاوانە گەڕانەوەی پارێزراوی و شکۆمەندانە مسۆگەر دەکات، کۆتایی بە ساڵانێک لە ئازارەکان دەهێنێت و سەردەمێکی نوێی هیوا و ئارامی لە شارەکەیاندا دەکاتەوە.

 

”تا ئێستا حەوت کاروان گەڕاونەتەوە”

سورەیا مستەفا، ژنێکی عەفرینی کە لە ساڵی ٢٠١٨ بە زۆرەملێ لە عەفرین کۆچیکردبوە، بە پەیامنێرەکەمانی ڕاگەیاندووە، تاکە داواکارییان گەڕانەوەی پارێزراوە، لە هەمان کاتدا دەتوانن بە پارێزراوی لەسەر خاکەکەیان بژین و ژیانی خۆیان بونیاد بنێنەوە.

 

سورەیا مستەفا ڕوونیکردەوە، لە ٢٩ی کانوونی دووەم ڕێککەوتنێک لە نێوان قەسەدە و حکومەتی کاتی سووریا لەسەر زۆر خاڵ واژۆ کراوە و وتی: یەکێک لە خاڵە سەرەکییەکانی ئەو ڕێککەوتنە گەڕانەوەی کۆچبەران بوو، دوای چەندین ساڵ هاوڵاتیان دەگەڕێنەوە بۆ ئەو شوێنەی کە کاریان تێدا کرد و گەورەبوون، بێگومان کاتێک خەیاڵ دەکەیت، وروژاندنێکی گەورە هەیە، بەڵام ئێستا ڕاستیەکە کە ئێمە دەگەڕێینەوە، تا ئێستا، حەوت کاروانەکانی عەفرین گەڕاونەتەوە، بەڵام گەڕانەوەکە هێشتا بەردەوامە.

 

”زۆرێک لە دار زەیتون بڕدراون”

سورەیا مستەفا سەرنجی بۆ ئەو سەختییانە ڕاکێشا کە دوای گەڕانەوەیان ڕووبەڕووی خەڵکی عەفرین دەبنەوە، وتی: وێرانکاری و زیانێکی زۆر لە لایەن چەتەکانەوە کەوتووە، ماڵی زۆر وێران و سووتاون، تادێت سەرنجی زیاتر بۆ ئەو سەختییانە ڕادەکێشێت کە ڕووبەڕووی ژنانی ئەوێ دەبێتەوە، هەروەها لەم دۆخەدا ژنان زیاتر و زیاتر تووشی سەختی دەبن، چونکە تەواوی بەرپرسیارێتی خێزان و ژیانیان لەسەر شانە، لەبەر ئەوەی ژنان بەشێکن لە کۆمەڵگە، دەیانەوێت کۆمەڵگەکەیان بپارێزن و بەهاکانی خۆیان بپارێزن و ژیانێکی پارێزراو بژین.

 

وتیشی: زۆرێک لە دار زەیتونەکان لەلایەن چەتەکانەوە بڕدراون، هەرچەندە وێرانکردنی خاک و کێڵگە و دارەکانمان بۆ ئێمە قورسە، بەڵام دووبارە ئاوەدانی دەکەینەوە و هەموو شتێک دروست دەکەینەوە، بێگومان ئەو کەسانەی زۆرترین کاریان کردووە و بەو دارانە گیانیان بەخت کردووە، ژنن، بە دڵنیاییەوە ئەمە ئاوەدان دەکەنەوە، بەڵام ئەوەی هاوڵاتیانی عەفرین زۆر پێویستیان پێیەتی ژیانێکی پارێزراو و ئارامە.

 

ماڵەکان لە دەستی داگیرکەران

سورەیا مستەفا جەختی لەوە کردەوە، کە حکومەتی کاتی دەبێت دەرفەتی ژیان و ئاشتییەکی بەردەوام بۆ هاوڵاتیانی عەفرین دابین بکات و وتی: ئەو سیستمەی ئێستا عەفرین بەڕێوەدەبات، دەبێت لە سەرووی هەمووشیانەوە ژیانێکی ئارام دابمەزرێنێت، حکومەتی کاتی سووریا دەبێت ئەوەی لە ڕێککەوتنەکەدا واژۆی کردووە جێبەجێی بکات و ئاسایشی هاوڵاتیانی عەفرین بپارێزێت، تەنانەت ئەمڕۆش هەندێک خانوو لە عەفرین لە دەستی خاوەنە ڕەسەنەکانیاندا نین.

 

بانگەوازێک بۆ یەکڕیزی ژنان و پاراستنی مافەکان

سورەیا مستەفا دووپاتیکردەوە، حکومەتی کاتی سووریا دەبێت دەرفەت بۆ ئاسایشی کۆمەڵگە دروست بکات، چونکە بۆ کۆمەڵگەکان ئاسایشی ژیانیان لە سەرووی هەموو شتێکەوەیە، بەوتەی خۆی سەرنج بۆ یەکڕیزی ژنان ڕادەکێشێت و وتی: ژنان پێویستیان بە بەهێزکردنی هێز و خەبات بۆ مافەکانیان هەیە، لە کۆتایی قسەکانیدا بەم شێوەیە وتی: ئەو ژنانەی گەڕاونەتەوە عەفرین ئەشکەنجە دەدرێن و ناڕەزایی خۆیان دەردەبڕن، تاکە خواستی ژنان ژیانێکی ئارام بوو، بانگەوازی ئێمە بۆ هەموو ژنانی ناوچەکە ئەنتیگراسیۆن بوو، پێویستە خەبات بکەین بۆ ئەوەی بە ئازادی بژین، پێویستە حکومەتی کاتی ڕۆڵی ژنان لە عەفرین دیاری بکات، بۆ ئەوەی ژنان بتوانن ئامادەیی خۆیان لە هەموو بوارێکدا نیشان بدەن.