ناوەندی هەواڵ 
سەرەڕای پەرەسەندنی سەربازی لە کەنداو، پەیوەندییە نافەرمییەکان لە نێوان ئێران و واشنتۆن بەردەوام لە هەوڵێکدا بۆ کۆنتڕۆڵکردنی قەیرانەکە و ڕێگریکردن لەوەی کە بچێتە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی تەواوەوە، هەردوولا هەوڵدەدەن هەڵوێستی دانوستانەکانیان باشتر بکەن و هەڵوێستەکانیان لە هەر چارەسەرێکی ئەگەری لە قۆناغی داهاتوودا پتەوتر بکەن.

 

بڵاوبوونەوەی ڕاپۆرتەکان سەبارەت بە شەپۆلی سێیەمی هێرشەکان بۆ سەر باشووری ئێران سێ ڕۆژ لەمەوبەر و دیسانەوە سەرلەبەیانی ئەمڕۆ ١٢ی تەمووز، پرسیارەکانی نوێکردەوە کە بۆچی شەڕەکە نەگەیشتووەتە قۆناغێکی یەکلاکەرەوە و بۆچی دانوستانەکان سەرەڕای پەرەسەندنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان بەردەوامن، هەروەها لە بوشێهر، عەسەلویە، بەندەر دیر، کانگان، بەندەر عەباس، قشم، جاسک، سیریک، کۆنارک، تشابەهار، هێندیجان و ماهشهر دەنگی تەقینەوە بیستراوە، هاوکات هەندێک لە میدیا ناوخۆییەکان ئەگەری ئەوەیان بڵاوکردەوە کە دەرچەی بەندەر دیر کراوەتە ئامانج، لەگەڵ هەواڵە پشتڕاستنەکراوەکانی هەڵدانی موشەکەکان لە بەحرەین بەرەو ئێران، ئەو دەنگۆیانەی کە تا ئێستا پشتڕاستکردنەوەی فەرمییان بەدەست نەهێناوە.

 

لە یەکەم نیگادا بەردەوامیی هێرشە سەربازییەکان و هەوڵە دیپلۆماسییەکان لە یەک کاتدا دژ بەیەک دەچێت، بەڵام ڕاستیەکە ئەوەیە کە قەیرانی نێوان ئێران و ئەمریکا چووەتە قۆناغێکەوە کە چیتر شەڕ و دانوستان ڕێچکەی جیاواز نین، بەڵکو ئامرازن بۆ گەیشتن بە ئامانجێکی هاوبەش، ئەویش گۆڕینی هاوسەنگی هێز بە بێ پەنابردن بۆ شەڕی سەرتاسەری.

 

ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ڕێکخستنی نوێدا

ئەوەی ئەمڕۆ له کەنداوی عەرەبی ڕوودەدات تەنها درێژە پێدانی ململانێی لەمێژینەی نێوان ئێران و ئه مریکا نییە، ناوچەکە شایەتی گۆڕانکارییە بەرەو ڕێکخستنێکی نوێ، کە هیچ دەسەڵاتێک ناتوانێت یاساکانی پێشبینی بکات، ئەمریکا وەک گرنگترین یاریزانی سەربازی لە ناوچەکەدا دەمێنێتەوە، بەڵام کاریگەرییەکەی وەک دوو دەیە لەمەوبەر نەماوە، بەپێچەوانەوە کۆماری ئیسلامی لە هەوڵەکانی بۆ پاراستنی تۆڕی دەسڵاتی ناوچەیی خۆیدا ڕووبەڕووی فشاری ئابووری، سەربازی و سیاسیی بێوێنە دەبێتەوە، لەم جۆرە هەلومەرجەدا ئامانجی سەرەکی بۆ هەردوولا لەناوبردنی یەکتری نییە، بەڵکو پێگەی خۆیان لە ڕێکخستنی داهاتووی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دیاری بکەن.

 

“بەڕێوەبردنی ئێران”

بە پێچەوانەی شەڕی عێراقی ساڵی ٢٠٠٣، ستراتیژی واشنتۆن چیتر پشت بە گۆڕینی ڕژێم یان داگیرکردنی سەربازی ئێران نابەستێت، ئەزموونەکانی ئەفغانستان و عێراق دەریانخستووە کە مەرج نییە داڕمانی حکومەت ببێتە هۆی سەقامگیری، بەڵکو دەتوانێت بۆشایییەک دروست بکات کە ناوچەکە بخاتە ناو ساڵانێک لە ناسەقامگیری و سەرهەڵدانی گروپە چەکدارەکان و قەیرانە مرۆییەکان.

 

لە ڕوانگەی ئەمریکاوە، ڕاسیترین ئامانج بریتییە لە کۆنتڕۆڵکردنی توانا موشەکییەکانی ئێران، سنووردارکردنی دەسەڵاتی ناوچەیی کۆماری ئیسلامی، دەستەبەرکردنی ڕێگاکانی وزە و ناچارکردنی تاران بۆ قبوڵکردنی ڕێککەوتنێکی نوێ، نەک بەشداریکردنی شەڕێک کە تێچوونەکانی لە قازانجەکانی زیاتر بێت.

 

بۆ مانەوە نەک سەرکەوتن

کۆماری ئیسلامی لەوە تێدەگات کە لە ڕووی سەربازییەوە شکستپێهێنانی ئەمریکا یان دەرکردنی لە ناوچەکە ئامانجێکی بەدەستنەهاتووە، ستراتیژییەکەی لەسەر بەرزکردنەوەی تێچووی ڕووبەڕووبوونەوە بۆ واشنتۆن دامەزراوە، یەکەمایەتیە سەرەکییەکەی پاراستنی مانەوەی ڕژێم و ڕێگریکردنە لە داڕمانی ڕێگری و دوورکەوتنەوە لە چوونە ناو هەر ڕێککەوتنێک لە پێگەی لاوازییەوە، بەم پێیە تاران کەناڵەکانی دانوستان بە کراوەیی دەهێڵێتەوە و لە هەمان کاتدا وەڵامی هێرشەکان دەداتەوە.

 

شەڕ زمانی نوێی دیپلۆماسییە

یەکێک لە تایبەتمەندییە هەرە بەرچاوەکانی قەیرانی ئێستا ئەوەیە کە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان چیتر کۆتایی دیپلۆماسی نین، بەڵکو بەشێکی دانەبڕاون لێی، هەر هێرشێک و هەر جوڵەیەکی سەربازی و هەر هەڕەشەیەکی سیاسی پەیامێک بۆ لایەنی بەرامبەر دەنێرێت، ئامانج لەم کارانە گۆڕینی هاوسەنگی هێزەکانە پێش گەڕانەوەی هەر ئەگەرێکی ئەگەری بۆ سەر مێزی دانوستان، بە واتایەکی تر موشەکەکانی ئەمڕۆ هەمان ئەو ڕۆڵە دەگێڕن کە لێدوانە سیاسییەکان لە ڕابردوودا بینییان: زیادکردنی هێزی سازشکردن.

 

دژایەتی گەورە

ڕەنگە گرنگترین خاڵ بۆ تێگەیشتن لە قەیرانی ئەمڕۆ ئەوە بێت کە تاران و واشنتۆن سەرەڕای دوژمنایەتی قووڵیان، نیگەرانییەکی بنەڕەتییان هەیە، هیچ کامیان شەڕێکیان ناوێت کە لە ژێر کۆنتڕۆڵ دەربچێت، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا تێدەگات کە شەڕێکی تەواو دەتوانێت ببێتە هۆی بەرزبوونەوەی بەرچاوی نرخی وزەی جیهانی و هەڕەشە لە ئاسایشی هاوپەیمانەکانی بکات و هێزەکانی لە سەرتاسەری ناوچەکە بەرەوڕووی هێرش بخاتەوە.

 

لە هەمان کاتدا کۆماری ئیسلامی لەوە تێدەگات کە شەڕێکی بەرفراوان دەتوانێت زیانێکی قەرەبوو نەکراو بە ژێرخانی ئابووری و سەربازی وڵات بگەیەنێت و فشارە ناوخۆییەکان زیاتر بکات، ئەم ترسە هاوبەشە وایکردووە هەردوولا لە یەک کاتدا لە بەرەکانی شەڕ و پشت کەناڵە دیپلۆماسییەکان ئامادەبن.

 

تێکەڵبوونی ئابووری جیهانی و ئاسایشی ناوچەکە

ئەگەر بەرنامەی ئەتۆمی میحوەری سیاسی ململانێکە بێت، گەرووی هورمز نوێنەرایەتی گرنگترین ستراژی جیۆپۆلەتیکی قەیرانەکە دەکات، ئێران هەوڵ دەدات تێچووی هەر فشارێکی سەربازی بۆ سەر ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی بە سوود وەرگرتن لە پێگەی ستراتیژی خۆی زیاد بکات، بە پێچەوانەوە واشنتۆن پاراستنی ئاسایشی کەشتیوانی و ڕۆیشتنی وزە بە بەشێک لە ئاسایشی نیشتمانی خۆی دەزانێت، هەر لەبەر ئەم هۆکارە هەر پێکهاتێکی سەربازی لە باشووری ئێران تەنها ڕووداوێکی ئەمنی نییە، بەڵکو ڕاستەوخۆ پەیوەستە بە ئابووری جیهانییەوە.

 

ئیسرائیل ئەکتەرێکە هاوکێشەکە ئاڵۆزتر دەکات

جگە لە ئێران و ئەمریکا، ئیسرائیل یاریزانێکی کاریگەرە لەم قەیرانەدا، تەل ئەبیب لاوازکردنی توانای سەربازی و ناوچەیی کۆماری ئیسلامی بە بەشێک لە ستراتیژی ئەمنییەتی خۆی دەزانێت، ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی هەر پێکهاتێک لەسەر زەوی ڕەهەندی ناوچەیی فراوانتر وەربگرێت، لە ئەنجامدا قەیرانەکە چیتر ڕووبەڕووبوونەوەیەکی دوولایەنە نییە بەڵکو کێبڕکێیەکی فرە چینە لە نێوان ئەکتەرە جیاوازەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

 

گەورەترین مەترسییەکان

لە کاتێکدا هیچ لایەنێک ئارەزووی شەڕێکی تەواو ناکات، مەترسی ڕاستەقینە لە شوێنێکی دیکەدایە، حیساباتی هەڵە بووە هۆی ئەوەی دامەزراوەیەکی گرنگ بکرێتە ئامانج، کوشتنی ژمارەیەکی زۆر لە سەرباز یان لێکدانەوەی هەڵە بۆ کردەوەکانی لایەنی بەرامبەر، دەتوانێت کاردانەوەی زنجیرەیی لێبکەوێتەوە کە هیچ لایەنێک ناتوانێت لەخۆی بگرێت، مێژوو دەریخستووە کە زۆرێک لە شەڕە گەورەکان نەک بە بڕیاری شەڕکردن، بەڵکو بە بێتوانایی لە کۆنتڕۆڵکردنی قەیرانەکە دەستیان پێکردووە.

 

داهاتوو نە ئاشتی و نە شەڕی لەخۆگرتووە، تەنها داڕمان

بەڵگەی بەردەست ئەوە دەردەخات کە تاران و واشنتۆن لانیکەم لە ماوەیەکی نزیکدا بەدوای کۆتاییهێنان بەم ململانێیە ناگەڕێن، هەردوولا هەوڵی لاوازکردنی ئەویتر دەدەن بەبێ ئەوەی بەربەستی شەڕی سەرتاسەری ببەزێنن، بچنە ناو هەر ڕێککەوتنێکی ئەگەری کە مسۆگەری باڵادەستی ئەوی دیکە بکات، بۆیە ئەوەی ئەمڕۆ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دەگوزەرێت، نە ئاگربەستی هەمیشەیی و نە شەڕە بۆ گەیشتن بە سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوە، بەڵکو شەڕی پەرتکردنە بۆ داڕشتنی هاوسەنگی هێز لە ڕێكخستنی نوێی ناوچەکەدا، تا ئەو هاوسەنگییە دروست دەبێت، سووڕی "نە ئاشتی و نە شەڕ" بەردەوام دەبێت.

 

هاوکات خەڵک قورسترین باجی ئەم داڕمانی نێوان تاران و واشنتۆن دەدات، ئەوان هیچ قسەیەکیان لە بڕیارەکان سەبارەت بە شەڕ و حیساباتی سیاسی زلهێزەکانی پەیوەندیدار نییە، لەگەڵ ئەوەشدا قورسایی دەرئەنجامەکانی لە شێوەی نائەمنی و سەختی ئابووری و بەرزبوونەوەی تێچووی ژیان و پەکخستنی ژیانی ڕۆژانە و دڵەڕاوکێی بەردەوام لە بەرفراوانبوونی ململانێکان لە ئەستۆ دەگرن، لە کاتێکدا هەردوولا هەوڵی چەسپاندنی پێگەی خۆیان دەدەن لە ڕێگەی فشاری سەربازی و سیاسییەوە، تێچووی ڕاستەقینەی ئەم ڕووبەڕووبوونەوەیە دەکەوێتە سەر کۆمەڵگەیەک کە گیری خواردووە لە نێوان گەمارۆکان و هەڕەشەی شەڕ و ناسەقامگیری ناوچەیی.