حەنان حارت

مەغریب- دەنگدانی ئەنجومەنی نوێنەرانی مەغریب، کە پڕۆژەیاسای ژمارە ٦٦.٢٣ی تایبەت بە ڕێکخستنی پیشەی پارێزەری بە زۆرینەی ٨٥ دەنگ بەرامبەر بە دژایەتیکردنی ٣٥ پەرلەمانتار لە ماوەی نزیکەی دوو هەفتەی پێشووتردا پەسەند کرد، کۆتایی بە کاردانەوەکانی دەوروبەری دەقەکە نەهێنا، دوای ڕەوانەکردنی بۆ دادگای دەستووری، پارێزەران چاوەڕێی بڕیاری دادگاکەن سەبارەت بەو سکاڵایانەی پێشکەش کراون دژی ژمارەیەک لە بڕگەکانی، لە کاتێکدا ناڕەزایەتی و مانگرتنەکان بەردەوامن وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بەو شتەی کە بە دەستدرێژی بۆ سەر سەربەخۆیی پیشەکەیە.

 

 

بۆ تێگەیشتنی لە هۆکارەکانی بەردەوامی ئەم کاردانەوەیە، ئەزموونی لبنا سەغيری، پارێزەر و پەرلەمانتاری مەغریبی، دەردەکەوێت کە خۆی لە بەردەم لێکۆڵینەوەی پڕۆژەیاسایەکدا دۆزییەوە کە هی چینێکی پیشەیی دوور لەو نییە، بەڵکو ڕێکخەری ئەو پیشەیەیە کە ڕۆژانە کاری تێدا دەکات.

 

لە نێوان بینای پەرلەمان و بەرگی پارێزەریدا، دوو ڕۆڵی کۆکردەوە؛ پەرلەمانتارێک کە بەشداری کرد لە گفتوگۆکردنی پڕۆژەکە و دەنگدانی لەسەری، پارێزەرێک کە بەرگری لەو مسۆگەریە بنەڕەتییانە دەکات بۆ سەربەخۆیی پیشەی بەرگریکردن.

 

لە پێگەی خۆیەوە وەک ئەندامی لژنەی داد و دادوەری و یاسادانان لە ئەنجومەنی نوێنەران، لبنا سەغيری قۆناغە جیاوازەکانی گفتوگۆکردنی پڕۆژەکەی بەدواداچوون بۆ کرد لە کاتی ڕەوانەکردنی بۆ لیژنەکە تا کاتی دەنگدان لەسەری دوای گەڕانەوەی لە ئەنجومەنی ڕاوێژکاری.

 

ڕوونیکردەوە، کە بەشدارییەکەی ناوازە نەبووە، بەڵکو لە چوارچێوەی ئامادەبوونێکی کاریگەری ژناندا بووە لە ناو لیژنەی داد و دادوەری و یاساداناندا، وتی: پەرلەمانتارانی هاوپەیمانی و ئۆپۆزسێشن، لەوانەش پارێزەران، بەشدارییان کردووە لە گفتوگۆکردنی ماددە جیاوازەکانی پڕۆژەکە و بەشدارییان کردووە لە دەوڵەمەندکردنی گفتوگۆکە لە ڕێگەی شارەزاییە یاساییەکان و ئاراستە سیاسییەکانیانەوە.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە ئامادەبوونی ژنانی پەرلەمانتار ڕوکەش نەبووە، بەڵکو بەشداری کردووە لە گفتوگۆکردنی بڕگە جیاوازەکانی پڕۆژەکەدا، ڕەزامەندی خۆی دەربڕیوە سەبارەت بەو ڕۆڵەی کە لەو قۆناغەدا ئەنجامی داوە، بە بڕیاری ئەوەی کە پەرلەمانتارێک و پارێزەرێکە کە بەشداری لە گفتوگۆکردنی یاسایەکدا کردووە کە دەست لەو پیشەیە دەدات کە سەر بەو دەبێت.

لبنا سەغيری پێیوایە کە بەردەوامی مانگرتنی پارێزەران دوای پەسەندکردنی پەرلەمانی ڕەتکردنەوەی بنەمای چاکسازی پیشەی پارێزەری نیشان نادات، بەڵکو ڕەنگدانەوەی ناڕەزایەتییە بەرامبەر بەو شێوازەی کە پڕۆژەکەی تێدا ئامادە کراوە و ناوەڕۆکەکەی، وتی: دەقەکە مافی خۆی بە تەواوی لە گفتوگۆدا وەرنەگرتووە، نزیکبوونەوەی بەشداریکردن بە شێوازێکی پێویست ڕێزی لێ نەگیراوە، کۆمەڵەکانی پارێزەران، بە بڕیاری ئەوەی کە لایەنی پەیوەندیدارن بە ڕاستەوخۆ بە ڕێکخستنی پیشەکە، بە شێوازی پێویست بەشدارییان لە ئامادەکردنی پڕۆژەکەدا پێ نەکراوە.

 

ڕوونیکردەوە، کە ناوەرۆکی ناکۆکییەکە پەیوەندی بە سەربەخۆیی پیشەی پارێزەرییەوە هەیە، بەتایبەت بنەمای ڕێکخستنی خودی، کە دەسەڵات بە کۆمەڵەکانی پارێزەران دەدات کاروباری پیشەکە بە شێوەیەکی سەربەخۆ بەڕێوەبەن،

هەندێک لە بڕگەکانی پڕۆژەکە دەسەڵاتی فراوانتر بە لایەنەکانی تر دەدەن، کە ئەمەش ئەو شتەیە کە کۆمەڵەکانی پارێزەران بە دەستدرێژی بۆ سەر سەربەخۆیی پیشەکە دەیبینن.

 

"یاساکان کاردانەوە لەسەر ئازادی ڕادەربڕین دروست دەکەن"

ئاماژەی بەوە کردووە، کە ماددەی ٥٠ی پڕۆژەکە، لە ڕوانگەی ئەوەوە، نیگەرانی دروست دەکات سەبارەت بە ئازادی پارێزەر لە دەربڕینی بۆچوونەکانی سەبارەت بەو دۆسیانەی پەیوەستن بە بەرگری و ماف و ئازادییەکان، لە کاتێکدا ماددەی ٧٧ کاردانەوەی دروست دەکات سەبارەت بەو مسۆگەرییانەی کە دراون بە پارێزەر لە کاتی دادبینی و دادگاییکردنەکاندا، لەگەڵ بڕگەی تری پەیوەندیدار بە ڕۆڵی نەقیب و پەیوەندی نێوان دامەزراوەکانی پیشەکە و دەسەڵاتە پەیوەندیدارەکان.

 

سەرەڕای ڕەخنەگرتنی لە ژمارەیەک لە بڕگەکانی پڕۆژەکە، لبنا سەغيری پێیوایە کە پڕۆژەکە دەستکەوتێکی نوێ و باش لەخۆدەگرێت، کە خۆی لە سەلماندنی نوێنەرایەتی ژنان لە ناو ئەنجومەنە پیشەییەکاندا دەبینێتەوە، بەڵام لە بەرامبەردا وتی: دەقەکە ڕەچاوی ڕەگەزی ناکات، ژمارەیەک لە ماددەکانی هێشتا پشت بە دەستەواژەی یاسایی بە شێوازی نێرینە دەبەستن، ئەمەش ئەو شتەیە کە پێیوایە ڕەنگدانەوەی ئامادەبوونی پەرەسەندنی ژنان نییە لە ناو پیشەی پارێزەریدا، بەهێزکردنی نوێنەرایەتی ژنان هەنگاوێکی ئەرێنییە، بەڵام بە سنوردار دەمێنێتەوە چاوەڕێی بەدیهێنانی یەکسانی بن لە ناو دامەزراوەکانی پیشەکەدا.

 

جەختی لەوە کردەوە، کە ڕەوانەکردنی پڕۆژەکە بۆ دادگای دەستووری واتای ئەوە دەگەیەنێت کە گفتوگۆی یاسایی هێشتا یەکلاکەرەوە نەبووە، وتی: هیوای هێشتا بەردەوامە، چونکە دادگای دەستووری بڕیار لەسەر پڕۆژەکە دەدات، ڕێڕەوی یاسایی کۆتایی نەهاتووە.

 

دووپاتیکردەوە، کە دادگا داوای تێبینی نووسراوی لە لایەنە پەیوەندیدارەکان کردووە پێش یەکلاکردنەوەی تانەکان، هیواخوازی خۆی دەربڕی کە بڕیارەکەی بەشداری بکات لە چارەسەرکردنی ئەو بڕگانەی کە پارێزەران تانەیان لە دەستووریبوونیان هەیە.

 

لە نێوان ئەزموونی خۆی لە ناو پەرلەمان و کاری ڕۆژانەی لە پارێزەریدا، لبنا سەغيری پێیوایە کە چاکسازی سیستەمی دادوەری بە ئامانجێکی پێویست دەمێنێتەوە، بەڵام دەبێت، لە ڕوانگەی ئەوەوە، لە هەمان کاتدا سەربەخۆیی پیشەی بەرگریکردن بپارێزێت، بە بڕیاری ئەوەی کە یەکێکە لە بناغە سەرەکییەکان بۆ دڵنیابوون لە مافی سزادرایەکان لە دادگاییکردنێکی دادپەروەرانەدا.

 

داواکارییەکان بۆ مسۆگەرکردنی نوێنەرایەتییەکی دادپەروەرتر بۆ ژنان

لە بەرامبەردا، وەزارەتی داد جەختی لەوە کردەوە، کە پڕۆژەیاساکە دەکەوێتە چوارچێوەی هەڵمەتی چاکسازی سیستەمی دادوەرییەوە، ئامانج لێی نوێکردنەوەی چوارچێوەی یاسایی ڕێکخەری پیشەی پارێزەرییە، بەهێزکردنی ڕۆڵی لە ناو سیستەمی دادوەریدا بە شێوازێک کە هاوشانی گۆڕانکارییەکان بێت کە کەرتەکە شاهیدی دەبێت، پڕۆژەکە بەرهەمی ڕێڕەوێکی راوێژکاری بووە، نوێگەری لەخۆدەگرێت کە دەخوازێت بڕیاری پیشەکە بەهێز بکات، ڕاهێنان پەرەپێبدات، مسۆگەرییەکانی بەرگری بەهێز بکات، لەگەڵ بەهێزکردنی نوێنەرایەتی ژنان لە ناو ئەنجومەنە پیشەییەکاندا.

 

لە نێوان پابەندبوونی حکومەت بە پڕۆژەکە وەک هەنگاوێک لە ڕێڕەوی چاکسازی دادوەریدا، سووربوونی کۆمەڵەکانی پارێزەران لەسەر بەردەوامبوونی ناڕەزایەتییەکانیان لە چاوەڕوانی بڕیاری دادگای دەستووری، پڕۆژەیاسای پیشەی پارێزەری کراوە دەمێنێتەوە بۆ گفتوگۆیەک کە سنووری وردەکارییەکانی ماددەکانی دەبڕێت، بۆ ئەوەی پرسیارێکی فراوانتر بکات سەبارەت بە چۆنیەتی هاوسەنگی نێوان نوێکردنەوەی پیشەکە و پاراستنی سەربەخۆیییەکەی، مسۆگەرکردنی نوێنەرایەتییەکی دادپەروەرتر بۆ ژنان لە ناو دامەزراوەکانیاندا.