زوهور مەشریقی

 

تونس – ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی لە تونس لە ئێستادا قۆناغێکی گرینگیان بەسەردا دێت، کە لە ساڵی ٢٠١١ەوە بە سەختترین قۆناغەکاندا دادەنرێت، کەشوهەوای گشتی لە یەکێک لە فراوانکردنی ئازادییەکان و کراوەییەوە گۆڕاوە بۆ ئەوەی کە تایبەتمەندە بە زیادبوونی گومان و فشارە یاسایی و کارگێڕییەکان و پەرەسەندنی گلەیی سەبارەت بە سنووردارکردنەکان کە کاریگەرییان لەسەر کاری کۆمەڵەکان هەیە.

 

مشتومڕی گەرم سەبارەت بە پرسی "پارە داراییە دەرەکییەکان" سەریهەڵداوە، کە ئێستا لە وتاری فەرمیدا وەک بابەتی سەروەری نەتەوەیی دەخرێتەڕوو، هاوکات ئەکتەرانی کۆمەڵگەی مەدەنی هۆشداری دەدەن لە کاریگەرییەکانی لەسەر سەربەخۆیی و توانای ئۆپەراسیۆنی کۆمەڵگەی مەدەنی. ژمارەیەک لە کۆمەڵەکان پێیان وایە کە ڕەنگە ئەم فشارانە بەکاربهێنرێت، لە هەندێک حاڵەتدا، بۆ سنووردارکردنی دەنگی ڕەخنەگران، بەتایبەتی بە ڕۆشنایی زیادبوونی لێپێچینەوە و ڕەوتەکان بەرەو پێداچوونەوە بە چوارچێوەی یاسایی ڕێکخستنی کارەکانی کۆمەڵەکان بەرەو کۆنترۆڵ و چاودێری زیاتر، کە لە ئەنجامدا دۆخێکی "گرژبوونەوەی زۆرەملێ" لە چوارچێوەی کەشی مەدەنیدا دروست بووە.

 

ئەم چوارچێوەیە بە وتەی چالاکوانانی مافی مرۆڤ، لە زنجیرەیەک ڕێوشوێندا ڕەنگدانەوەی هەبوو کە چەندین کۆمەڵەی چالاکیان کردە ئامانج، لەوانە ڕاگرتنی چالاکییەکانی کۆمەڵەی ژنانی دیموکراتی تونس بۆ ماوەی مانگێک، کە هاوکات بوو لەگەڵ ١٦ ڕۆژی چالاکی دژی توندوتیژی ڕەگەزی. ئەمەش وەک ڕێوشوێنێک سەیر دەکرا کە دەستڕاگەیشتن بە ئامۆژگاری یاسایی و پشتیوانی دەروونی زیانبەرکەوتوو سنووردار دەکرد، هەروەها ڕێوشوێنەکان بریتی بوون لە ڕاگرتنی کۆمەڵەی "بيتي" کە زیندانیانی توندوتیژی داڵدە دەدات، هەروەها کۆمەڵەی دیکەی وەک "أصوات النساء".

 

چالاکوانانی مافی مرۆڤ پێیان وایە ئەم ڕەوتە دەتوانێت ڕۆڵی کۆمەڵگەی مەدەنی تێکبدات و بۆشایی یاسایی دروست بکات و گروپە سستەکان بێ پارێزگارییەکی پێویست بەجێبهێڵێت. ئەمەش هەڕەشەی پێچەوانەکردنەوەی دەستکەوتەکانی دەوڵەتی مەدەنی دەکات و کەشێکی ترسناک پەرەپێدەدات کە ئازادی ڕێکخراوبوون سنووردار دەکات، لە چوارچێوەی پێداچوونەوەی فراوانتر بە چوارچێوەی یاسایی بەڕێوەبردنی کۆمەڵەکان، بەتایبەتی فەرمانی ٨٨ی ساڵی ٢٠١١، لە ژێر پەردەی پاراستنی سەروەری نیشتمانی و بەرەنگاربوونەوەی بودجەی گوماناوی، زیادکردنی سیاسەتەکانی تاوانبارکردن و سەرکوتکردن.

 

چالاکوان زوحا یەحیاویی، بە ناوی دەستپێشخەریی "نا بۆ تاوانبارکردنی کاری مەدەنی" قسەی کرد وتی: کۆمەڵگەی مەدەنی لە تونس ڕووبەڕووی ئەو شتە دەبێتەوە کە بە زیادکردنی سیاسەتەکانی تاوانبارکردن و سەرکوت پێناسەی کرد،هەروەها پێشبینی مافی مرۆڤ کرد بۆ چارەسەرکردنی دەرکەوتەکانی ڕەگەزپەرستی و دابەزینی ئازادییەکان.

 

ئەو هۆشداریدا لە پەرەسەندن بەئامانجگرتنی کاری مەدەنی و هاوپشتی لە وڵاتەکەدا، ڕوونیکردەوە، کە ئەم ڕەوتە لە شوباتی ٢٠٢٣ بە ئاشکرا دەستیپێکردووە، دوای ئەوەی بە هەڵمەتێکی ڕەگەزپەرستانە پێناسەیکردووە دژی کۆچبەرانی وڵاتانی سەحرا، کە بە وتەی ئەو بە ڕێوشوێنی کاریگەری لەسەر ژمارەیەک کۆمەڵە پەیڕەوکرا.

 

 

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو کارانە نەک تەنها پێشێلکردنی مافی کۆچبەران و تونسییەکان، بەڵکو هێرشکردنە سەر سیستەمی مافی مرۆڤ و پابەندییە نێودەوڵەتییەکانی تونس جگە لەوەی دەستوور و یاسا ناوخۆییەکان پێشێل دەکەن.

 

ئەو باسی لە هەڵمەتە بەربڵاوەکانی ڕق و ناوزڕاندن کرد لە پلاتفۆرمەکانی تۆڕی کۆمەڵایەتیدا، کە کۆمەڵگەی مەدەنی و چالاکوانان دەکاتە ئامانج بە تۆمەتبارکردنی بە خیانەت، لەگەڵیدا پرسەکە لە تاکەکان تێدەپەڕێت بۆ بە ئامانجگرتنی سیستماتیکی کۆمەڵە و ڕێکخراوە نیشتمانییەکان کە لە کەرتی مەدەنی و هاوپشتیدا کاردەکەن.

 

جەختیشی لەوە کردەوە، کە چالاکوانی مافی مرۆڤ تەنها لە سیمینارەکاندا سنووردار نابێت، بەڵکو درێژدەبێتەوە بۆ سەر شەقامەکان بۆ دەربڕینی ڕەتکردنەوەی تابلۆیی ڕەگەزپەرستی، ئەمە جگە لەوەی لەبەردەم کۆشکی داد کۆدەبێتەوە بۆ داوای ئازادکردنی دەستبەجێی سەرجەم ئەو کەسانەی بەهۆی هاوپشتی و چالاکییە مەدەنییەکانیانەوە دەستبەسەرکراون، وەک سەعدیە مسباح، هەروەها ئەوانەی لە دۆسیەی "فلۆتیلای خۆڕاگری" و چالاکوانانی دیکە دەستبەسەرکراون ڕووبەڕووی لێپێچینەوە دەبنەوە بەهۆی دژایەتیکردنیان لەگەڵ سیاسەتەکانی ئێستا، زوحا یەحیاوی چالاکوانی مافی مرۆڤ لە کۆتایی قسەکانیدا وتی: دەنگە ئازادەکان و ئەوانەی دژایەتی ئەو سیاسەتانە دەکەن کە کاریگەرییان لەسەر ئازادیەکان، سەندیکای کرێکاری، کاری ڕۆژنامەوانی و مەدەنی هەیە، ئەمڕۆ ڕووبەڕووی "کۆنتێکستێکی مەترسیدار" بوونەتەوە کە هەڕەشە لە بناغەکانی کردەوەی مەدەنی و سیاسی لە تونس دەکات، داوای هاودەنگییەکی فراوانی لە نێوان هێزە جیاوازەکانی نەتەوەیی و مافی مرۆڤ کرد لە پێناو بەرگریکردن لە ماف و ئازادییەکان و دەستەبەرکردنی... بەردەوامی کەشی مەدەنی.