ڕۆشێل جونیور

 

سوەیدا - چالاکوانانی ژن لە کۆمەڵگە جیاوازەکاندا ڕووبەڕووی چەندین جۆری فشار و ئامانجکردن دەبنەوە هەرکاتێک ئامادەبوونیان لە کاروباری گشتیدا زیاد بکات یان دەنگیان بەرزبێتەوە بۆ داوای ماف و دادپەروەری و یەکسانی، تیرە ژەهراوییەکە ئاراستەیان دەکرێت، لە باوترینی ئەم شێوازانە هەڵمەتی چەواشەکارییە کە تیشک ناخاتەوە سەر ئەو بیرۆکە یان پرسانەی کە وروژێنراون، بەڵکو ژیان و ناوبانگی کەسی دەکەنە ئامانج بە ئامانجی لاوازکردنی کاریگەریی کۆمەڵایەتیی چالاکوانان و کەمکردنەوەی بەشداریکردنیان لە کایەی گشتیدا.

 

چالاکوانان و داکۆکیکارانی مافی مرۆڤ ئەم هەڵمەتانە وەک جۆرێک لە توندوتیژی دەروونی و وەدەرنانی کۆمەڵایەتی سەیر دەکەن، بەو پێیەی هەوڵ دەدەن گفتوگۆ لە پرسە بنچینەیەکانەوە بۆ تۆمەتی کەسی لابدەن، بەمەش توانای ژنان بۆ بەشداری چالاکانە لە وتاری گشتی و بڕیاردان سنووردار دەکەن، لەم ساڵانەی دواییدا ئەم دیاردەیە بە تایبەتی لە چەند وڵاتێکدا دیار بووە، لەوانەش سووریا، کە ژنە چالاکوانان و داکۆکیکارانی مافی مرۆڤ دەکەونە بەر هەڵمەتی ڕێکخراو و بە ئامانجگرتنی ڕۆڵ و داخوازییەکانیان بۆ مافەکانیان.

 

لە ژێر کۆنترۆڵی هەتەشە مەیدانی سووریا شایەتی پەرەسەندنی هەڵمەتەکانی چەواشەکاری بووە کە چالاکوانانی ژن و داکۆکیکارانی مافی مرۆڤ دەکەنە ئامانج کە بەشداری لە کاروباری گشتیدا دەکەن و داوای مافی مەدەنی و ئابووری و سیاسی دەکەن، ئەم چالاکوان و داکۆکیکارانی مافی مرۆڤ پێیان وایە ئەم هەڵمەتانە کەسانی دیاریکراو ناکەنە ئامانج بەڵکو نوێنەرایەتی هەوڵێکی سیستماتیکی دەکەن بۆ دوورخستنەوەی ژنان لە کایەی گشتی و بێدەنگکردنی دەنگی ژنان کە داوای ماف و دادپەروەری دەکەن.

 

بە ئامانجگرتنی چالاکوانان لە ڕێگەی هەڵمەتی چەواشەکاری

لەو چوارچێوەیەدا، پارێزەر ئیبتیسام مەسعود، ئەندامی لۆبی ژنانی سووریا، باسی لەوە کرد کە بە هەڵمەتێکی پەرەسەندن پێماسەی کرد کە چالاکوانانی سووریا دەکاتە ئامانج، هەروەها ئەوەی چالاکوان سەوسان زەکزاک ئەزموونی کردووە نموونەیەکی دووبارەبووەوەیە کە چالاکوانانی بواری مافی مرۆڤ و مافی ژنان ڕووبەڕووی دەبنەوە.

 

ئاماژەی بەوەشکردووە، زۆرجار چالاکوانان بەشداری لە هەڵمەتەکاندا دەکەن کە داوای مافە سەرەتاییەکان، سەروەری یاسا یان دادپەروەری دەکەن، داواکارییەکان کە کاریگەرییان لەسەر هەموو هاوڵاتیان هەیە، بەڵام وەڵامەکە ئەوەیە کە ژیانی تایبەتییان بکەنە ئامانج و ناوبانگیان بخەنە ژێر پرسیارەوە لەبری ئەوەی باس لەو بابەتانە بکەن کە دەیوروژێنن.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، سەوسان زەکزاک مێژوویەکی دیاری چالاکی و کاری مافی مرۆڤی هەیە، بەڵام هەڵمەتەکانی چەواشەکاری هەوڵیان دەدا ئەم مێژووە پشتگوێ بخەن، تیشک بخەنە سەر لایەنە کەسییەکان بە مەبەستی لەکەدارکردنی وێنەیی و لادانی گفتوگۆکە لەو پرسە سەرەکییەی کە خەباتی بۆ دەکات.

 

پێی وایە ئەم پراکتیزانە بەشێکە لە سیاسەتێکی فراوانتر کە ئامانج لێی دوورخستنەوەی ژنانە لە پۆستەکانی کاریگەری و بڕیاردانی سیاسی، بە ئامانجگرتنی تاکە چالاکوانێک پەیامی ترساندن بۆ ژنانی دیکە دەنێرێت، لە ترسی زیانگەیاندن بە ناوبانگیان، بێهیوایان دەکات لە بەشداریکردن لە کاری گشتیدا.

 

هاوپشتی ژنان و بانگەوازی بەهێزکردن

ئیبتیسام مەسعود ئاماژەی بەوەدا کە لۆبی ژنانی سووریا هەڵمەتێکی هاودەنگییان لەگەڵ سەوسان زەکزاک دەستپێکردووە، کە تیشکیان خستۆتە سەر چالاکییەکانی و ئەو هۆکارانەی کە پاڵپشتییان دەکات، نەک وەڵامدانەوەی هەڵمەتەکانی چەواشەکاری.

 

جەختی لە گرنگی پتەوکردنی هاودەنگیی نێوان ژنان و هاندانیان بۆ بەردەوامبوون لە کارە مەدەنی و سیاسییەکانیان کردەوە، هەروەها گەیشتن بە پێگەی بڕیاردان پێویستی بە بەهێزکردنی ژنان و پاڵپشتیکردنی بەشداریکردنیان و بەرەنگاربوونەوەی هەوڵەکانی تۆقاندن و دوورخستنەوە هەیە.

 

داوای دامەزراندنی کۆدێکی ڕەوشتی میدیایی کرد کە پشتیوانی لە ژنان بکات و بەرەنگاریی قسەی ڕقاوی و خێڵەکی و تەکفیر (دەرکردن) ببێتەوە و جیاوازی بکات لە نێوان ڕەخنەی ڕەوا بە ئامانجی پەرەپێدانی بیرۆکە و توانای کارکردن و ڕەخنەی کەمکردنەوە کە ژیانی کەسی بکاتە ئامانج و ئامانجی تۆقاندن و پەراوێزخستن بێت.

 

جەختی لە هەبوونی دامەزراوە و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ کردەوە کە پاڵپشتی ژنان و پاراستنی ڕەوشتی و یاسایییان بۆ دابین بکات، هەروەها خەباتی ژنان لە دژی پیاوان نییە، بەڵکوو دژی نەخوێندەواری و هەژاری و دواکەوتووییە و گەیشتن بە دادپەروەری و یەکسانی بەرپرسیارێتییەکی هاوبەشی کۆمەڵگەیە.

 

ئیبتیسام مەسعود باسی لە پرسی پاراستنی یاسایی کرد و ئاماژەی بە بوونی دەقی یاسایی پەیوەست بە تاوانە ئەلیکترۆنییەکان و خراپ بەکارهێنان لە ڕێگەی پلاتفۆرمی پەیوەندی مەجازییەوە کرد، بەڵام بەکارهێنانیان سنووردار دەمێنێتەوە، ئەمەش وایکردووە زۆرێک لە ژنان بەبێ پاراستن و چاکسازییەکی کاریگەر بەرەوڕووی دەستدرێژیکردن ببنەوە.

 

میدیا و ڕۆڵی لە بەرەنگاربوونەوەی ناوزڕاندن

ڕۆژنامەنووس ئامال حاسبانی ڕوونیکردەوە، کە ژنانی سووریا بۆ دەیان ساڵە بەدەست پەراوێزخستنەوە دەناڵێنن، سەرەڕای ئەوەی زۆربەیان خاوەنی شارەزایی زانستی و پیشەیی بوون کە وای لێکردوون بگەنە پۆستی پێشکەوتوو، بەڵام بەشداری ڕاستەقینەی ئەوان لە بڕیارداندا سنووردار ماوەتەوە.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، لەم دواییانەدا شایەتی پەرەسەندنی هەڵمەتەکانی چەواشەکاریی بەخۆیەوە بینیوە، ئەو ژنانە دەکەنە ئامانج کە داوای مافەکانیان دەکەن یان بەشداری لە وتاری گشتیدا دەکەن، زۆرێک لە دەزگاکانی ڕاگەیاندن و پلاتفۆرمە ئۆنلاینەکان لە گۆشەنیگای ناپڕۆفیشناڵەوە ئەم پرسانە دەخەنە ڕوو، لەبری ئەوەی باس لە بیرۆکە و داخوازییەکانیان بکەن، گرنگی بە لایەنی کەسی یان سیمای جەستەیی ژنان دەدەن.

 

ئاماژەی بەوەشکرد، هەندێک لە چالاکوانان کە مێژوویەکی دوورودرێژیان لە کاری مەدەنی و ژناندا هەیە، تووشی شەپۆلی گاڵتەجاڕی و قسەی ناشرین بوون، کە گرنگی بە تەمەن یان ڕوخساری جەستەیییان دەدرێت، لەکاتێکدا ڕۆڵ و ئەزموون و بەشداریکردنیان لە کۆمەڵگەدا پشتگوێ خراوە.

 

ئامال حاسبانی پێی وایە ئەم ڕەفتارە ڕەنگدانەوەی بەردەوامی ڕوانگەی پەراوێزخستنی ژنانە، کە تێیدا بە پشتبەستن بە ڕواڵەت یان ژیانی تایبەتی بڕیاریان لەسەر دەدرێت نەک بیرۆکە و دەستکەوتەکانیان.

 

جەختیشی لەوە کردەوە، کە بەرپرسیارێتی میدیا لە گێڕانەوەی چیرۆکی ژناندایە بە شێوەیەکی پیشەیی و دادپەروەرانە، گرنگیدان بەو پەیام و پرسانەی کە دەیوروژێنن، هەروەها خستنەڕووی وێنەیەکی ڕاستەقینەی ڕۆڵی ژنان لە کۆمەڵگە و بەشداریکردنیان لە گەشەپێدان و بڕیاردان.

 

دەنگی ژنان دوورخستنەوە ڕەتدەکەنەوە

چالاکوانان و داکۆکیکارانی مافی مرۆڤ ئاماژە بەوە دەکەن، کە هەڵمەتی چەواشەکاری تەنها هێرشی تاکەکەسی نییە، بەڵکو ئامرازی فشارە بە ئامانجی سنووردارکردنی بەشداری ژنان لە ژیانی گشتی و دوورخستنەوەیان لە پۆستە کاریگەرەکان.

 

لەبەرامبەردا ژنانی سووری، سەرەڕای هەموو هەوڵێک بۆ تۆقاندن و دوورخستنەوە، بەردەوامیی بەرگریکردنیان لە مافەکانیان و داواکارییان بۆ ڕۆڵی کارا لە بونیادنانی کۆمەڵگە و بەشداریکردن لە بڕیاردان دووپات دەکەنەوە.

 

چاودێران پێیان وایە ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم دیاردەیە پێویستی بە هەوڵی یەکگرتووی دەزگاکانی ڕاگەیاندن و مافی مرۆڤ و کۆمەڵگەی مەدەنی هەیە، ئەمە جگە لەوەی هۆشیاری کۆمەڵگە لە گرنگی ڕێزگرتن لە ئازادی بیروڕا و مافی بەشداریکردنی تەواوەتی ژنان لە ژیانی گشتیدا بەبێ ترس لە ناوزڕاندن یان بە ئامانجکردنی کەسی.