ناوەندی هەواڵ

 

لە دڵی کابولی جەنگاویدا، لە نێو خۆڵی شەڕ و ئەو وێرانکارییەی کە هێشتا قورسایی لەسەر ژیانی ڕۆژانە هەیە، خەونێکی بەڕواڵەت سەخت لەدایک دەبێت: ژنێکی گەنجخۆی وەک سەرۆک کۆمار خەیاڵ دەکات، ئەمە تەنها خەیاڵێکی منداڵانە نییە، بەڵکو بنچینەگ فیلمی "پێنج لە پاشنیوەڕۆ"دایە، کە بووەتە یەکێک لە بوێرترین لێکدانەوە سینەماییەکان بۆ ڕاستی ژنان لە ئەفغانستان.

 

فیلمی "پێنج لە پاشنیوەڕۆ" لە ساڵی ٢٠٠٣ بەرهەم هێنراوە و یەکێکە لە بەرهەمە دیارەکانی سەمیرە مەخمەلباف، دەرهێنەری ئێرانی و لە ئەفغانستان دوای یەکەم کەوتنی ڕژێمی تاڵیبان ڕوودەدات.

 

فیلمەکە چیرۆکی ژنێکی گەنج بە ناوی نەقرە دەگێڕێتەوە کە خەونی بوون بە سەرۆک کۆمار لەخۆدەگرێت، بەم شێوەیەش سەرپێچی لە نەریتە پیاوسالارییە باوەکانی کۆمەڵگەکەی دەکات.

 

فیلمەکە تەنها درامایەکی کۆمەڵایەتی نییە، بەڵکو گێڕانەوەیەکی ئاماژەدار لە ڕاستی ژنان لە کۆمەڵگەکانی دوای جەنگدا پێشکەش دەکات، سەمیرە مەخمەلباف وێرانەکانی کابول و کەمی ئاو و کۆچ و هەژاری وەک ئاماژەیەک بۆ کۆمەڵگەیەک بەکاردەهێنێت  کە لە لێواری گۆڕانکاریدایە، بەڵام هێشتا سێبەری نەریت و توندوتیژی جێگرەوە بەکاردەهێنێت.

 

خەونی نەقرە بۆ گەیشتن بە دەسەڵاتی سیاسی دەبێتە سیمبولیەکانی خەباتی ژنان بۆ وەرگرتنەوەی مافی ئامادەبوونیان لە کایەی گشتیدا و بەشداریکردن لە داڕشتنی چارەنووسی کۆمەڵایەتیان و بونیادنانی داهاتووی کۆمەڵگەکانیان.

 

لە ڕوانگەی چالاکوانانی مافی ژنانەوە، فیلمەکە ئەوە نیشان دەدات کە کەوتنی تاڵیبان مەرج نییە بە واتای ڕزگارکردنی ژنان بێت، چونکە پێکهاتە کولتوورییەکان و بیرکردنەوەی پیاوسالاری بە قووڵی لە کۆمەڵگەدا چەسپاوە، باوکی نەقرە بەرجەستەی ئەو نەریتە قووڵە ڕەگداکوتاوانەیە کە تەنانەت دوای گۆڕانکارییە سیاسییەکانیش بەردەوامن لە بەرەنگاربوونەوەی پەروەردە و سەربەخۆیی ژنان.

 

یەکێک لە تایبەتمەندییە سەرنجڕاکێشەکانی فیلمەکە تێکەڵکردنی ڕیالیزمی بەڵگەنامەیی و وێنەی شیعرییە، سەمیرە مەخمەلباف، دەرهێنەر پشتی بە ئەکتەرە ناپڕۆفیشناڵەکان و شوێنە ڕاستیەکان بەستووە بۆ پێشکەشکردنی وێنایەکی ڕاستیانەی ئەفغانستان، لە هەمان کاتدا زمانی بینراو و ئامڕازی ناوازەی خۆی بەکارهێناوە، فیلمەکەی گۆڕیوە بۆ بەرهەمێکی شیعریی کە بەدواداچوون بۆ هیوا و بەرخۆدان و خەونی گۆڕانکاری دەکات.

 

"پێنج لە پاشنیوەڕۆ" دەکرێ بە مانیفێستێکی سینەمایی داکۆکی لە مافی خوێندن و مافی خەون بینین و مافی بەشداری سیاسی ژنان هەژمار بکرێت، دووپاتی دەکاتەوە، کە تامەزرۆیی ئازادی و یەکسانی تەنانەت لە نێو ماڵوێرانی و بێ هیوایشدا بە زیندووی دەمێنێتەوە، ئەم فیلمە خەڵاتی لیژنەی دادوەری لە فێستیڤاڵی فیلمی کان لە ساڵی ٢٠٠٣ بەدەستهێنا و یارمەتیدەر بوو بۆ ڕاکێشانی سەرنجی جیهانی بۆ دۆخی نالەباری ژنان لە ئەفغانستان.

 

سەردانیکردنەوەی "پێنج لە پاشنیوەڕۆ" لە ژێر ڕۆشنایی دۆخی ئێستای ئەفغانستان گرنگییەکی زیاتری هەیە، زیاتر لە دوو دەیە دوای بەرهەمهێنانی، دوابەدوای گەڕانەوەی تاڵیبان بۆ دەسەڵات، زۆرێک لە خواست و داواکارییەکانی ئەو ژنانەی کە سەمیرە مەخمەلباف لە ڕێگەی کارەکتەری نەقرە بەرجەستەی کردوون، بەردەوامن لە ڕووبەڕووبوونەوەی سنووردارکردن و ئاڵەنگاری بەرچاو.

 

ڕەتکردنەوەی بەربڵاوی خوێندنی ناوەندی و زانکۆیی بۆ منداڵانی کچ، سنووردارکردنی بەشداریکردنی ژنان لە ژیانی گشتی و سیاسیدا، بەردەوامبوونی هەڵاواردنی پێکهاتەیی، خەونی نەقرەیان گۆڕیوە کە یارمەتی بدات لە داڕشتنی داهاتووی وڵاتەکەی لە خواستێکی کەسییەوە بۆ ئامڕازێکی خەباتی بەردەوامی ژنانی ئەفغانستان بۆ مافە بنەڕەتییەکانیان.

 

بەم واتایە فیلمەکە ئەمڕۆ وەک زیاتر لە گێڕانەوەی ڕابردوو دەردەکەوێت، چیرۆکێکی وریایی زیندوو سەبارەت بە ئەفغانستانی هاوچەرخ پێشکەش دەکات و ڕەنگدانەوەی ئەو ئاڵەنگاریانەیە بەردەوامانەیە کە ژنان ڕووبەڕووی دەبنەوە لە بەدواداچوونیان بۆ ئازادی و یەکسانی.