تونس

 

لە پشت دەروازە شکۆمەندەکانی مۆزەخانەی ”باردو” لە تونس، سەردانکەران تەنها ڕووبەڕووی شوێنەوارە بێدەنگەکان نین، بەڵکو ڕووبەڕووی تابلۆیەکی زیندوو لە مێژوو دەبنەوە، لەم کۆشکەی سەدەی نۆزدەهەمدا، ”قصر البايات” تەلارسازی ڕەسەنی تونس لەگەڵ کاریگەرییەکانی ئەندەلوسی و تورکیادا تێکەڵ دەبێت و لە دیمەنێکی سەرنجڕاکێشدا، ئەمڕۆ مۆزەخانەکە زیاترە لە تەنها کۆگایەکی کۆنە، ماڵێکە چیرۆکی مرۆڤایەتی و خاک دەگێڕێتەوە، ئاوێنەیەک ڕەنگدانەوەی ئەو شارستانیەتانە دەبێت کە بەدرێژایی سەدەکان تونسیان لە قاڵب داوە.

مۆزەخانەکە لە ساڵی ١٨٨٨ بە فەرمی بە ناوی "مۆزەخانەی ئالاوی" دامەزراوە، دڵی ”قصر البايات” داگیرکردووە، کە پێشتر شوێنی نیشتەجێبوونی شانشینی حوسێنییەکان بووە، شوێنەکەی بەڕێکەوت نەبووە، گرنگییەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی هەبوو، ئەو "سەردەمی"یەی کە دەوڵەتی تونس لە سەدەی نۆزدەهەمدا لە باوەشی گرتبوو، بەستەوە بە میراسی دەوڵەمەندی وڵاتەکەوە، ئەم دامەزراوەیە لەناو دیوارەکانی کۆشکی شاهانەدا شوێنەکەی لە کەشێکی تایبەتەوە بۆ فەرمانڕەواکان گۆڕی بۆ کەشی گشتی بۆ خەڵک، کە دیکۆراتی ئەندەلوسی و تورکی بە درێژایی کۆریدۆرەکانیدا بڵاوبووەوە بۆ گێڕانەوەی چیرۆکی کولتووری یەکتر، تێکەڵ بە مەڕمەڕ و دەرگای دارێکی تۆکمە کە هێشتا لەگەڵ چیرۆکەکانی سەردەمی زێڕینی کۆشکەکەدا دەپچڕێتەوە، بەتایبەتی ئەو کەسانەی کە تایبەت بوون بۆ شازادە و کەنیسەکەکان، کە جێپەنجەی نەبینراوی خۆیان لەسەر وردەکارییەکانی ڕازاندنەوە و ئەو خواستە گشتییەی کە تایبەتمەندی ژیانی کۆشک بوو بەجێهێشت.

لە هۆڵە مۆزایکییەکان کە گەورەترینیان لە جۆری خۆیان  لە جیهاندا، ساتەکان لەسەر پارچە بچووکەکان بەستوون کە بە وردی ڕێکخراون، بەردی بێدەنگ دەگۆڕن بۆ تابلۆیەک کە "مێژووی ژنان" بە واتا مرۆییە گشتگیرەکەی بەڵگە دەکات، لێرەدا ژنان وەک بوونەوەرێکی لاوەکی دەرناکەون، بەڵکو وەک یاریزانی بناغەی لە دڵی ژیانی ڕۆمانی و کارتاجیدا دەردەکەون؛ ئەوان دایک و شاژن و مۆسیقاژەن و سەماکار و خاتوونن کە کاروباری ماڵەکە بەڕێوەدەبەن، وردبینی ئەم تابلۆیانە وردەکارییە وردەکانی جلوبەرگ و شێوازی قژ و ڕێوڕەسمەکانی ڕۆژانەیان ئاشکرا دەکات، ڕوانگەیەکی جیاوازمان پێدەبەخشێت بۆ مێژوو، کە دوورە لە جەنجاڵی شەڕەکانی پیاوان،  ئەم مۆزایکانە ژنانیان لە "ئاسەوار"ەوە بۆ "پاڵەوان"ی چیرۆکەکە گۆڕیوە، بە ڕاستگۆیییەکی بێ کاتەوە سیماکانیان بەڵگە کردووە، بەجۆرێک کە هەر تابلۆیەک دەبێتە "پۆرترێت"ێکی ڕۆژانە کە چیرۆکی ڕۆڵی ژن لە بەڕێوەبردنی ژیان و پاراستنی نەریتەکان و داڕشتنی ناسنامەی کۆمەڵایەتیدا دەگێڕێتەوە.

ڕێگای مۆزەخانەی ”باردو” بەگوڵ دانەپۆشراوە، ئەم مۆزەخانەیە لە مانگی ئاداری ساڵی ٢٠١٥ تووشی هێرشێکی تیرۆریستی وێرانکەر بوو، بەڵام بەهۆی خۆڕاگری میراسەکەی و بەرجۆدانی کارمەندەکانیەوە، ڕێگای چاکبوونەوەی هەڵبژارد، ئەم خۆڕاگرییە تەنها ڕووداوێکی تێپەڕ نییە، بەڵکو بەڵگەیەکی یەکلاکەرەوەیە کە جوانی و کولتوور بەهێزترین چەکن لە دژی تاریکی، مۆزەخانەکە نەک هەر لە برینە قووڵەکە چاکبووەوە، بەڵکو بەردەوامە لە وەستانەوە وەک بەڵگەیەکی زیندوو لەسەر ناسنامەیەکی تونسی کە ڕەگداکوتاوی قووڵە و ڕەتیدەکاتەوە بسڕدرێتەوە، دووپاتیدەکاتەوە کە میراسی مرۆڤایەتی بە ئەزموونەکانی ژنانەوە کە لەناو دیوارەکانیدا پارێزراون، بەهێزترە لە گوللـەی تۆقاندن.

 

سەردانێک بۆ ”باردو” ئەمڕۆ وەک ئەوە وایە لە ڕوانگەی شوێنێکەوە مێژوو بخوێنینەوە کە بە درێژایی سەدەکان چیرۆکی ژنانی لە باوەش گرتووە، لە پشت نووسراو و مەڕمەڕەکەیەوە لە لەبیرچوونیان پاراستووە، ئەم توخمانە بەیەکەوە کۆدەبنەوە، ”باردو” زیاتر لە تەنها مۆزەخانە دەکات؛ فەزای یادەوەری نەتەوەییە کە ڕابردووی کۆشکە شاهانەییەکان بە ئێستامانەوە دەبەستێتەوە، کە ڕەتیدەکاتەوە بشکێت.

 

”باردو” وەک بەڵگەنامەیەکی بینراو و وانەیەکی زیندوو لە بەرخۆداندا دەمێنێتەوە، بانگهێشتی خوێنەری ئەمڕۆ دەکەین کە لە گۆشەیەکی جیاوازەوە بیر لەم مێژووە بکاتەوە، کراوە بێت بۆ هەموو ئەوانەی بەدوای چیرۆکی ژناندا دەگەڕێن کە لە پەرتوکی مێژووی نەریتی تۆمار نەکراون،  بۆنی ڕابردوو و جوانی خۆڕاگری.