ناوەندی هەواڵ

 

فیلمی "شاهید" ئەزموونی ژنانە کە لە چوارچێوەی میکانیزمەکانی دەسەڵات و سنووردارکردنی کۆمەڵایەتیدا، سیستەمی پیاوسالاری لە ڕوانگەیەکی ژن-سەنتەرییەوە لێکدەدەنەوە. ئەم ژنانە ناچارن لە نێوان ژیان و بێدەنگی و بەرخۆداندا یەکێکیان هەڵبژێرن. چیرۆکەکە بە ژنێکی بەساڵاچوو مامۆستای سەما دەست پێدەکات کە شایەتحاڵی لێدان و کوشتنی توندوتیژی خوێندکارێکە لەلایەن هاوسەرەکەیەوە. ئەم ڕووداوە سەرەتای قەیرانێکی ئەخلاقی و سیاسییە. کارەکتەری سەرەکی ئیتر تەنها بینەر نییە. قسەکردنی ڕاستی بڕیارێکی ئاسان نییە، کارێکی مەترسیدارە و لێکەوتەی قورسە.

 

فیلمەکە لە بێدەنگکردنی کۆمەڵگە دەکۆڵێتەوە

فیلمەکە پرسیارێکی بنەڕەتی لەسەر بنەمای ئەم گێڕانەوەیە دەوروژێنێت. لە کۆمەڵگایەکدا کە زۆربەی حەقیقەتەکان سەرکوت دەکرێن، باجی شایەتحاڵی چییە؟ ئەگەرچی وەک چیرۆکێکی بەدواداچوون بۆ کوشتن و حەقیقەت سەیر دەکرێت، بەڵام شاهید لە چینە قووڵەکانی پەیوەندییەکانی دەسەڵات و دوورخستنەوەی ژنان لە کایە کۆمەڵایەتییەکان و میکانیزمەکانی بێدەنگکردنی کۆمەڵگا دەکۆڵێتەوە.

 

لە فیلمەکەدا توندوتیژی دژی ژنان تەنیا ڕێبازێکی کەسی و بنەماڵەیی نییە، بەڵکو دیاردەیەکی سیستماتیکە کە زەمینە بۆ بەردەوامیی توندوتیژی و بێدەنگی و ئینکاری و ترس ئامادە دەکات. لەم دونیایەدا دادپەروەری حەقیقەتێکی خۆ بوونی نییە، چەمکێکە کە لە نێو فشارە کۆمەڵایەتی و ئەمنییەکاندا لاوازە و بەدیهێنانی قورسە.

 

کارەکتەری سەرەکی فیلمەکە نوێنەرایەتی نەوەیەک دەکات کە لە نێوان یادەوەری و لەبیرچوونەوە و بەرپرسیارێتی ئەخلاقی و دەرئەنجامەکانیدا گیری خواردووە لە ترسدا. ئەو تەنیا شایەتحاڵی کوشتنەکە نییە، بەڵکو شایەتحاڵی وردە وردە ئیمان و بێدەنگکردنی دەنگی ئەو کەسانەیە کە دەیانتوانی ناڕەزایەتی دەرببڕن. بوونی گێڕانەوەکان، بەرخۆدانی بێدەنگ، نەک لە قارەمانێتی کلاسیکدا، نوێنەرایەتی دوودڵی، دڵەڕاوکێ، هەستکردن بە بەرپرسیارێتی دەکات.

 

سەما مەتافۆرێکە بۆ مافی بوونیان لە کایەی کۆمەڵایەتی و دەربڕینی تاک و ئازادی

لە فیلمەکەدا سەما تەنیا ئاراستەیەکی جوانیناسی نییە، بووەتە هێمایەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی. لە فیلمی شاهید، جەستەی مێینە، کۆنتڕۆڵ و ستەم، وەک مەیدانێک دەخرێتەڕوو کە دەبێت بسڕدرێتەوە. بەم مانایە سەما مێتافۆرێکە بۆ مافی بوونیان لە کایەی کۆمەڵایەتی و دەربڕینی تاک و ئازادی.

 

کوشتنی ژنی سەماکار تەنها لەناوبردنی مرۆڤ نییە، هێمای بێدەنگکردنی دەنگی ژن و سنووردارکردنی دەرفەتەکانی بوونی ژنە لە کۆمەڵگادا. هەوڵی کارەکتەری سەرەکی بۆ ئاشکراکردنی ڕاستییەکان دەبێتە ململانێیەک دژی ئینکاری کۆمەڵایەتی و لەبیرکردنی مێژوو، هەوڵێکە بۆ ئەوەی توندوتیژی لە بێدەنگیدا بشارێتەوە.

 

شایەتحاڵ فیلمێکە دەربارەی پەیوەندی ژن و دەسەڵات، کۆمەڵگەیەک کە حەقیقەت لە پشت دیواری ترسەوە شاردراوەتەوە و دادپەروەری لە ڕێگەی ئازایەتی تاکەکانەوە دەگەڕێتەوە نەک دامەزراوەکان. فیلمەکە بە کەشێکی سارد و ڕاستگۆیانە نەک هەر کرداری ڕاستەوخۆی کاتێک ژنان ڕووبەڕووی توندوتیژی دەبنەوە، بەڵکو پێکەوەژیان لەگەڵ سیستەمێکی بێدەنگی و بێ وەڵامدانەوەی بەرفراوان نیشان دەدات.