سارا پورخەزری

 

کرماشان-کراس و پانتۆڵ و تەنوورە کۆن و پۆشراوەکان بەرز کۆدەکرێنەوە و چەند ژنێک بە دەوریدا دەسوڕێنەوە و دەستی منداڵەکانیان دەگرن و لە ناو جلە تۆزاوییەکاندا دەگەڕێن وەک ئەوەی ڕێوڕەسمێکی بێدەنگ ئەنجام بدەن.

 

ژنێک لە کۆمەڵە جل و بەرگەکانەوە جلێکی سوور ڕاکێشێت، ڕەنگە تۆزاوییەکەی پریشکی خۆشی دەهێنێتە چاوەکانی. کاتێک دەبیستێت تەنها ٣٠ هەزار تمەنە، زەردەخەنەیەکی کورت بەڵام قووڵ بەسەر لێوەکانیدا بڵاودەبێتەوە و یەکسەر منداڵە کچەکەی لەبەری دەکات.

 

ئەم وێنە بچووکە لە ژن و منداڵە کچەکانیان  بە قژێکی بڵاو و پێڵاوی دڕاوەوە، وردەکارییەکە لەو شتەی کە پێی دەڵێن هەژاری، لەم ساڵانەی دواییدا، لەگەڵ هەڵاوسانی بەربڵاو و بەرزبوونەوەی نرخەکان، یەکێک لە سەرەتاییترین پێداویستییەکانی توێژێکی گەورەی کۆمەڵگە کە جل و بەرگە دابەزیوە بۆ پەراوێز.

 

زۆرێک لە خێزانەکان لە مێژە کڕینی جل و بەرگیان لە لیستی یەکەمایەتیەکانیان لابردووە، پێویستییەک کە یان سەرکوت دەکرێت یان دەدرێتە بازاڕی دەستی دوو، چونکە دەزانن توانای کڕینیان لە بازاڕی فەرمیدا نییە.

لەم بازاڕەدا یەکەم شت کە سەرنجی دەدەیت، دۆخی جلوبەرگەکانە، ئەو جلانەی کە بە ڕوونی چەندین جار لەلایەن کەسانی دیکەوە لەبەرکراون، جارێکی دیکە دەگەنە دەستی بەکارهێنەری نوێ بەبێ هیچ تەعقیمکردنێک یان پابەندبوون بە ستانداردەکانی پاکوخاوێنی، بەکارهێنەران کە زۆرینەیان ژنن، ناچارن پەنا بۆ ئەم بازاڕە ببەن بۆ کڕینی جلوبەرگ بۆ خۆیان و منداڵەکانیان، هەر ئەم بازاڕە دەتوانێت ببێتە زەمینەی زیادبوونی نەخۆشییە جیاوازیەکانی پێست و هەوکردن و حەساسیەت، ئەمەش سووڕی هەژاری زیاتر خراپتر دەکات.

 

سەمیرە. م، بژێوی خێزانێکە و داهاتی مانگانەی کەمترە لە چوار ملیۆن تمەنە، ڕوونیکردەوە، کە بەهۆی گرانی نرخی جلوبەرگی نوێ لە بازاڕدا ناچارە جلوبەرگی دەستی دووی هەرزان بۆ خۆی و کچەکەی بکڕێت. سەرەڕای ئەوەی مانگی ڕابردوو تووشی هەوکردنێکی سەخت بووە بەهۆی پۆشینی پانتۆڵێکەوە کە لەم بازاڕە کڕدراوە، بەڵام بەهۆی پێویستی بەپەلەی بە جلوبەرگەوە، جارێکی دیکە دەگەڕێتەوە بۆ بازاڕکردن لەوێ.

 

لە زۆرێک لە وڵاتانی جیهان، خەڵک بۆ پاشەکەوتی ئابووری و ڕەچاوکردنی ژینگەیی ڕوو لە بازاڕی جلوبەرگی بەکارهێنراو دەکەن و کەوتۆتە ژێر کۆنتڕۆڵ و ستانداردی تایبەتەوە، بەڵام لە ئێراندا خواست لەسەر ئەم بازاڕە بە شێوەیەکی سەرەکی دەگەڕێتەوە بۆ هەژاری و کەمی توانای کڕین.

 

زۆرێک لەو جلوبەرگانە بەرهەمی ناوخۆیین و پاش کڕین و فرۆشتنی چەندین جار دەگەنە بازاڕە هەرزانەکانی کرماشان، لە نێوان دوو هەزار بۆ ١٠٠ هەزار تمەن دەفرۆشرێن، ئەمەش ڕەنگدانەوەی کوالیتییەکەیە، بەڵام ئەم نرخە نزمانە بۆ زۆرێک لە خێزانەکان قەدەغەیە و هەندێک لە کڕیاران تەنانەت توانای کڕینی ٣٠ هەزار تمەن یان کەمتریان نییە، لە ئەنجامدا دەستەبەرکردنی یەکێک لە سەرەتاییترین پێداویستییەکانی مرۆڤ کە جلوبەرگە بۆ توێژێکی گەورەی کۆمەڵگە بۆتە شتێکی قورس و هەندێکجاریش ئەستەمە.

 

ژنێک کە لە بازاڕی هەینی شاری کرماشان جلوبەرگی دەستی دوو دەفرۆشێت، وتی: جل و بەرگی بەکارهێنراوی ژنان و منداڵان دەفرۆشم، تێکڕای نرخی هەر بابەتێک لە نێوان ٢٠ بۆ ٤٠ هەزار تمەندایە، بەهۆی گرانیی کاڵاکان و نەبوونی توانای دارایی ژنان پەنایان بردۆتە بەر کڕینی ئەو کەلوپەلانە لە بازاڕی هەینی.

 

ڕوونیکردەوە، کە ئەو کەلوپەلانە لە کەسانی دیکە دەکڕێت و دواتر دەیفرۆشێتەوە، بەڵام سەرەڕای کەمی نرخەکان، زۆرێک لەو ژنانەی کە دێن بۆ کڕینی تەنانەت توانای کڕینی ٢٠ هەزار تمەنیشیان نییە.

کاتێک هەژاری تەنانەت کڕینی جل و بەرگی هەرزان قورس دەکات

قسەکانی ئەم فرۆشیارە ئەوەمان بۆ دەردەخات کە هەژاری لە نێو گروپە کەمداهاتەکانی کرماشان چەندە قووڵە, تا ئەو ڕادەیەی کە زۆربەیان تەنانەت توانای کڕینی جل و بەرگی بەکارهێنراویشیان نییە، بۆ هەندێک لە ژنان پێدانی ٢٠ هەزار تمەن کارێکی قورسە و هەندێک جار توانای کڕینیان لە نێوان پێنج بۆ ١٠ هەزار تمەن بۆ هەر پارچەیەک جلوبەرگێک سنووردار دەبێت.

 

 

شکوفە. س، ڕۆژنامەنووس لە کرماشان وتی: بینینی ئەو جۆرە دەرکەوتانەی هەژاری لە کرماشان، ئەو پارێزگایەی کە لە پێشەنگی پێوەرەکانی نەهامەتییەکانی ئێراندایە، شتێکی سەرسوڕهێنەر نییە، بیهێنە بەرچاوت ژنێک لەناو کۆمەڵێک جل و بەرگی پیسدا دەگەڕێت کە ١٠ هەزار تمەنی تێدایە بۆ ئەوەی خۆی داپۆشێت، ئەوە ڕوونە کە کەسێکی لەو جۆرە ماوەیەکی زۆرە خواردنی گونجاوی نەبینیوە و بەدەست برسێتی درێژخایەنەوە دەناڵێنێت.

وتیشی: کاتێک خەڵکێکی زۆر، لەناو هەڵاوسانی بەربڵاو و داڕمانی دراوی نیشتمانیدا، ناتوانن تەنانەت ١٠ بۆ ١٠٠ هەزار تمەنیش دەستەبەر بکەن بۆ کڕینی جلوبەرگ بۆ منداڵەکانیان، ئەم دۆخە وێناکردنی ترسناکیی خەیاڵنەکراوی هەژارییە، بەڵام ئەم هەژارییە تەنها لە دەیان یان سەدان کەسدا سنووردار نییە، بەڵکو هەزاران لە دانیشتووانی کرماشان لەگەڵ ئەم جۆرە بارودۆخانەدا دەجەنگن و ئەم دۆخە بەربڵاوە بە ڕوونی قووڵایی قەیرانی تێچووی ژیان ئاشکرا دەکات.

 

هەروەها چەند کاتژمێرێک لەناو ئەم کەسانەدا کە ژیانیان کاریگەری هەژاریی لەسەر بووە، وێنەیەکی تاڵ لەو بێبەشییە دەکێشێت کە ژنان و منداڵان تووشی دەبن، لە نێوان کۆمەڵێک جل و بەرگی کۆندا، منداڵانی کچ بە چاوی هیوادارەوە بەدوای جلێکی جواندا دەگەڕێن؛ ئەو منداڵانەی کە خەونە سادەکانیان بەهۆی هەژاری و نرخە لەڕادەبەدەرەکانەوە خنکێنراوە.