Navenda Nûçeyan – Kolanên Heratê bûne cihên ku jin di bin siya dewriyeyên Talîbanê de tên şopandin û girtin. Xwepêşandanên giştî yên li dijî vê yekê bi tundî û destwerdana çekdarî re rû bi rû mane Ev yek, digel belavkirina giran a hêzên Talîbanê ya li seranserê bajêr, di nav welatiyan de bûye sedema nerazîbûn û fikarên berfireh.

Li gorî çavkaniyên herêmî, di rojên dawî de, bi dehan jin li deverên cûda yên Heratê hatine binçavkirin û birine deverên nenas. Ji ber ku maske, çador, an pêç li xwe nekirine, an jî ji ber ku beşek ji porê wan xuya ye. Ev pêkanîn berdewamiya polîtîkayên dijwar ên Talîbanê li dijî jinan in. Ev polîtîkayên ku bi qasî sê salan in di meriyetê de ne, bi awayekî sîstematîk beşdariya jinan di jiyana civakî de li Efganistanê sînordar kirine.

Li deverên cuda girtina jinan

Li gorî çavkaniyên herêmî, hêzên Talîbanê jin li deverên cûda yên Heratê girtine. Di bûyerekê de, du jinên ku berhemên kozmetîk difrotin di dema dewriyeyên kolanan de hatine girtin. Şahidan diyar kirin ku hêzên Talîbanê van jinan bêyî ku belgeyek fermî an ravekirinek bidin, birine. Her wiha du keçên ciwan, ji aliyê hêzên Talîbanê ve li ber klînîka dewletê ya li wargeha Cebrayil hatin girtin. Li gorî çavkaniyên herêmî, hin dikandar û welatiyên li cihê bûyerê hewl dan ku rê li ber birina keçan bigirin; lê belê Talîbanê ne tenê nerazîbûn paşguh kir, di heman demê de hin ji xwepêşanderan jî girtin. Pêr jî herî kêm 12 jin û keçên din li deverên cuda yên Heratê hatin girtin.

Plana nû ya Talîbanê derbarê cilên jinan de

Rêveberiya herêmî ya Talîbanê li Heratê roja Înê ragihand ku ji roja Şemiyê pê ve, tîmên "karmendên bicîhanînê", ku ji 8 polîsên jin û 8 mêr pêk tên, li seranserê bajêr bên belavkirin. Li gorî Talîbanê, armanc ew e ku jinên ku "bi rêkûpêk nehatine nixumandin", bên girtin. Li gorî vê fermanê, jinên ku bê çador an pêçek digerin, makyaj dikin, an jî beşek ji porê wan xuya dibe, dikarin werin girtin û zîndankirin. Çavkaniyên herêmî dibêjin ku ji bo pêkanîna vê planê, Talîbanê ji serokên encumena taxan, nûnerên 25 navçeyên bajêr û melayên mizgeftan re fermanek şandiye ku rêziknameyên nû yên cil û berg bi rêya mizgeft û minberên olî ji raya giştî re ragihînin.

‘Jiholêrakirina gav bi gav a jinan ji qada giştî’

Parêzvanên mafên jinan van kiryaran mîna beşek ji siyaseta "jiholêrakirina gav bi gav a jinan ji qada giştî" dibînin. Ji dema ku Talîbanê dîsa desthilatdarî bi dest xistiye, ev siyaset qedexekirina perwerda keçan, dûrxistina jinan ji saziyên giştî, ferzkirina sînorkirinên rêwîtiyê û astengkirina çalakiyên civakî-çandî vedihewîne. Di heman demê de bi zêdebûna binçavkirinan re, xwepêşandanek ku ji hêla hin welatiyan ve li navçeya Cebrayil a Heratê li dijî binçavkirinên kêfî hatibû organîzekirin, ji hêla hêzên Talîbanê ve bi tundî hat çewsandin.

Atmosfera aloz a li herêmê

Çavkaniyên herêmî diyar dikin ku Talîbanê ji bo belavkirina xwepêşanderan gule reşandiye. Dîmenên ku li ser medyaya civakî belav dibin, atmosfera aloz a li herêmê û hebûna giran a hêzên çekdar ên Talîbanê nîşan didin. Li gorî raporan, di dema vê destwerdana çekdarî de sê kes birîndar bûn; di nav birîndaran de zarokek jî hebû.

Fikarên zêdebûna zextan li ser jinan

Ev pêla nû ya binçavkirinan ku jinan li Heratê hedef digirin, tevî hişyariyên dubare yên rêxistinên navnetewî li ser polîtîkayên cudakar ên Talîbanê li dijî jinan, berdewam dike. Talîban bi rêya binçavkirin, gef û şîdeta kolanan sînorkirinên din li ser jiyana jinan ferz dike. Welatiyên li Heratê dibêjin ku hebûna giran a hêzên "fermankirina baş" li kolanan tirs û fikaran diafirîne û gelek jin ji ber tirsa binçavkirinê ji qadên giştî dûr dikevin. Di mehên dawî de, gelek rapor ji bajarên cûda yên Efganistanê derketine holê ku jin ji ber sedemên wekî şêwaza cil û bergên wan, makyaj, an jî derketina derve bêyî eskortê mêr têne girtin. Ev pêvajo niha li Heratê ketiye qonaxek dijwartir û rêxistinkirîtir.