JIWAN ŞERÎFZADE

Bokan – Salên berê ji bakûrê Kurdistanê xelk diçû Rojhilat û diranên xwe li wir derman dikirin. Lê niha zehmetiyên aborî li Rojhilat û li deverên din ên Îranê, bûye sedema kêmbûna dermankirinan. Qeyrana li welêt tenê zirar nedaye bedewiya kenê mirovan, her wiha ji bo hin kesan xwarineke rihet jî dijwar kiriye. Pirsgirêkên tenduristiya dev û diranan li Îranê bi zêdebûna enflasyonê gihîştine xaleke krîtîk. Niha, heta êşeke diranan a sade jî dikare bibe krîzeke mezin a darayî.

‘Wiha bidome em ê xwarina ku diran hewce dike jî nebînin’

“Par min ji bo çêkirina diranên xwe serlêdana krediya 100 milyon Tûmen kir. Heta ku min kredî stend, biha çend qat zêde bûn. Niha 100 milyon Tûmen bi zorê lêçûna du împlantên diranan dide. Ger ev berdewam bike, em ê xwarina ku diranan hewce dike jî nebînin.” Ev gotinên Zeynep a 50 salî ne. Ji ber nexweşiyekê, Zeynep neçar ma ku hemû diranên xwe yên jorîn bikşîne. Lê belê, bilindbûna rêjeya dolar û enflasyonê û dû re jî bihayên bilind, heta bişirînê jî ji bo wê şerm kiriye.

Sîgorteyên ku bêdeng in û daneyên xemgîn

Bedêla Xizmetên diranan ên ku li klînîkan têne pêşkêşkirin, ji hêla sîgorteyê ve nayên dayîn. Tenê hejmareke biçûk ji şirketên sîgorteyê beşek sînorkirî ji van xizmetan vedihewînin. Bi gelemperî, bernameyek û budçeyek berfireh ji bo vê qadê qet nehatiye damezrandin. Li gorî daneyan, ji sedî 55 zêdetir Îraniyên ku temenê wan ji 65 salî mezintir e, qet diranên wan tune ne. Wekî din, tê gotin ku kesên di navbera 30 û 40 salî de, herî kêm 12 diranên wan winda bûne.

Bihayên dermankirina diranan ewqas zêde bûne ku beşên civakî yên bi dahata navîn û kêm êdî nikarin bighîjin wê. Kontroleke hêsan a diranan ku salek an du sal berê bi tevahî belaş bû, niha li klînîkên diranan di navbera 300 hezar û 600 hezar Tûmen de ye. Berê, gelek klînîkan tabelayên ku digotin "Dermankirina diranan bi perçeyan peyda dibe" daldiqandin. Lê belê, tewar ji bo gelek diranan jî êdî nikarin vebijarkên perçeyan pêşkêş bikin.

Rêbazên xeternak

Mirov di şûna ku lêçûnên bilind bidin de, bi êşa diran qayîl dibin. Ronak H. ya 35 salî, mîna gelekên din, ji bo sivikkirina êşa xwe dilopên çavan ên anestezîk bikar tîne û dibêje: “Doktor got ku diranê min hewceyî dermankirina kanala kokê ye. Çend meh berê, heta di klînîkên diranan ên herî bingehîn de jî, lêçûna dermankirina kanala kokê 8 milyon Tûmen bû. Lê min got, 'Ne girîng e, ez ê tenê hewl bidim ku bi êşê re bijîm û bi wî aliyê diranê xwe nexwim, ew çêtir e.”

Niha, di klînîkên herî bingehîn de bihayên prosedurên diranan ên herî bingehîn - tijîkirin/çêkirin, kanalên kokê, emeliyata diranên aqilmendî û derxistina diranan - bi rêzê ve bi qasî 4 milyon, 12 milyon, 8 milyon û 2 milyon Tûmen in. Çend sal berê, împlantên diranan erzantir bûn, lê niha li gorî marqe û welatê jêderkê, ji 20 milyon Tûmen dest pê dikin. Lê belê, lêçûna kolandina hestî û prosedurên din ên cerrahî dikare ji 15 milyon Tûmen zêdetir li vê mîqdarê zêde bike. Buhaya tacên diranan jî di navbera 5 û 15 milyon Tûmen de ji bo her nexweşek diguhere.

‘Hejmara nexweşên ku li dermankirinê digerin, kêm bûye’

S.A., pisporek diranan a giştî ya li Bukanê dixebite, di hevpeyvînek de ji me re got ku mirov her ku diçe ji lêgerîna dermankirina diranan a taybetî dûr dikevin. S.A., da zanîn ku ev dikare di pêşerojê de bibe krîzek tenduristiya giştî û wiha domand: “Hejmara nexweşên ku li dermankirinê digerin, kêm bûye. Mirov dermankirinên diranan paşve dixin û ji diranan dûr dikevin heya ku bi tevahî ne hewce be. Mesrefên bilind pirî caran dibin sedem ku nexweş derxistina diranan ku vebijarkek erzantir e, li şûna dermankirinê hilbijêrin, her çend diran bikaribe were xilaskirin jî. Carna, ewqas dereng dibe ku êdî rêyek tune ku diran bê xilaskirin. Di dema muayeneyan de, ji ber sedemên aborî, em pir caran tenê ji bo diranên ku dibe ku di pêşerojê de lezgîn bibin de mudaxeleyê pêşniyar dikin.”

Materyalên sexte û xetereya kalîteyê

Zêdebûna bihayên zêde di vî warî de ne tenê gihîştina mirovan a ji bo dermankirina diranan sînordar kiriye. Di heman demê de bandor li kalîteya dermankirinan jî kiriye. Gelek pratîk, ji ber lêçûna bilind a materyal û alavan neçar mane ku berê xwe bidin alternatîfên erzantir lê bi kalîteya kêmtir.

Lê belê, dema ku materyalên diranan ên ku têne bikaranîn sexte an jî bi kalîteya nizm in, materyal dikare bi hêsanî ji diran derkeve. Nexweş neçar e ku ji bo ji nû ve girêdanê pereyek zêde bide. Ger materyalê ku di dema dagirtinê de tê bikaranîn sexte be, piştî nêzîkî mehekê rehê diran dikare zirarê bibîne û nexweş neçar e ku dîsa dermankirina kanala kokê û dagirtinê bike.

Krîzek civakî û zayendî

Newekheviyên çînî û zayendî di tenduristiya dev û diranan de hîn jî berdewam dikin. Lê belê, krîza aborî ya heyî niha veguheriye krîzek ku bandorê li beşên berfireh ên civakê dike.

Ger ev meyla heyî berdewam bike, tê payîn ku bihayên xizmetên diranan dê di salên pêş de bêtir zêde bibin. Di vê rewşê de, êşa diranan dikare ji êşek fîzîkî derkeve û ji pirsgirêkek aborî wêdetir veguhere krîzek tenduristî û civakî. Heta ku guhertinên avahîsaziyê di mekanîzmayên piştgiriya aborî û civakî de neyên kirin, gihîştina wekhev û dadperwer a xizmetên diranan dê ji bo gelek beşên civakê, nemaze jinan, wek pirsgirêkek cidî bimîne.