JIWAN ŞERÎFZADA

Bokan – “Ji kesên ku baş dibin jê re dibêjin 'lep zêrîn'. Lê belê berî emeliyatê, ew bi nirxê ji du zêrên tam kêmtir, razî nedibû. Xizmekî min difikirî ku gurçika xwe bifroşe da ku emeliyata dilê diya xwe bide kirin. Di dawiyê de, wan karîbûn bijîşkê nexweşxaneya dewletê di berdêla pereyek zêr de razî bikin. Lê doktor ji bo emeliyata dilê min, bi tiştekî kêmtir razî nebû.”

Ev, gotinên Fatma Y. ya 70 salî ne. Nêzîkî mehekê ye ku ew bi awayekî lezgîn pêdivî bi emeliyata dil heye. Lê belê, dîtina bijîşkekî ku hem pisporê vî warî be û hem jî amade be ku mûçeyek maqûl bide ne hêsan e. Li Îranê, tevî tarîfeyên sabît ên ku li seranserê welêt derbas dibin, prosedurên emeliyatê lêçûnek duyemîn jî distînin.

Li gorî serokê şaxê Tehranê yê Daîreya Têkoşîna li dijî Sûcên Pizîşkî ya Rêxistina Tehranê ya Dewleta Îranê Mahvaş Îzedî, par di sê şaxên rêxistinê yên li Tehranê de zêdetirî 2 hezar dosya hatine vekirin. Di van dosyayan de binpêkirinên bijîşkî yên têkildarî stendina xercan ji rêjeyên diyarkirî zêdetir, ango daxwaza dravdanên neqeydkirî hene û tên lêkolînkirin.

Ev îstatîstîk tenê beşek biçûk ji tiştên ku rojane di sîstema tenduristiyê ya Îranê de diqewimin eşkere dikin. Rewşa aborî û enflasyona ku zêde dibe, daxwazên wiha ji bo bijîşkan dike tiştekî asayî, di heman demê de nexweş êdî nikarin xercên bilind ên berê bidin.

Zextên li ser nexweşan û emeliyatên tevlîhev

Pirsgirêka dravdana zêde ya nefermî ewqas belav e ku hin jinên ku em bi wan re axivîn, ragihandin ku ji bo wergirtina randevûyên zûtir ji bo muayeneyên bijîşk, emeliyat û tewar ultrasonê, neçar mane ku pere bidin an diyariyan bidin. Lê belê, dravdanên wiha bi taybetî di emeliyatên tevlihev de wekî ortopedî, jinekolojî, Kardiyovaskûler û Norolojîk de gelemperî ne. Carna rewşên awarte jî ji bo cerrahan bêwate ne.

Li gorî Sîma M. ya ji bajarê Urmiyeyê, bijîşk gotiye heya ku ew dravê ne fermî ya ku bijîşk xwestibû nede wê, destê wê yê şikestî emeliyet neke.

‘Min ji bo emeliyata xwe 25 milyon tûmen ji hesabê xwe da’

Ev rewş bi taybetî di tenduristiya jinan de zêdetir xwe dide der. Nexşeyên sezeryan ku yek ji prosedurên sereke yên cerrahî ji bo jinan e jî, pir caran bi van xercên zêde ve girêdayî ne.

Nesar K. ku vê dawiyê zarok anî dinyayê, serpêhatiya xwe wiha vedibêje: "Berhemên sezeryan êdî prosedurên bijartî nînin û ji hêla sîgorteyê ve nayên pêşwazîkirin. Di rewşên hesas de, ji bo emeliyatê em hewceyê razîbûna nivîskî ya bijîşk in. Berî ku ev belge bê dayîn, bijîşk 15 milyon tûmen an jî zêdetir distîne, li gorî şiyana dayîna malbata nexweş û navûdengê bijîşk. Her çend jinek hewceyê emeliyata lezgîn be jî, xercek sabît tê destnîşankirin, jimareya karta bankê tê dayîn û 'bahşiş'a bijîşk berî destpêkirina emeliyatê tê xwestin. Min ji bo emeliyata xwe 25 milyon tûmen ji hesabê xwe da.”

Nesar û malbata wê, ji bo dabînkirina lêçûna zêde ya zarokanînê pere deyn kirin.

Elnaz Y. ya 25 salî ku çend sal in bi nexweşiya endometriozis re şer dike, li nexweşxaneyek li Tehranê emeliyat bû. Elnaz serpêhatiya xwe wiha vedibêje: "Heta îro, lêçûnên dermankirina min gihîştine 500 milyon tûmenan. Bijîşk ji bilî lêçûnên sereke yên nexweşxaneyê, beşek ji vê mîqdarê bi pereyê naqît, 800 dolar, girt."

Elnaz neçar ma ku deyn bike û zêrê xwe yê ku bi salan berhev kiribû bifroşe da ku lêçûnên dermankirina xwe bide.

Eyşê A. ku ji bo herniyûma dîskê emeliyat bû, ne tenê neçar ma ku diravên ne fermî bide, di heman demê de nekaribû ji sîgortaya xwe jî sûd werbigre. Eyşe di derheqê vê mijarê de wiha reva dike: “Bijîşk hejmara karta bankê da min û got, 'Bi qasî ku hûn dikarin bidin, ji 5 milyon tûmenî dest pê bikin.' Wî her wiha got ku emeliyata wî ne di bin sîgortaya tenduristiyê ya zêde de ye. Wî got ku ew ê nameyekê ji me re binvîse ku em pêşkêşî şîrketa sîgorteyê bikin da ku em paşê mesrefan ji wan bixwazin.”

Eyşê 1 milyon tûmen da sekreter da ku zûtir ji heman doktorî randevûyek bistîne.

Sedemên kûr ên di avahiya sîstema tenduristiyê de

Destpêkê, dibe ku bijîşk wekî sûcdarên sereke xuya bikin. Lê belê, beşek girîng a pirsgirêkê ji avahiya pergala sîgorteyê û polîtîkayên tenduristiyê derdikeve.

Hin bijîşkên ku me bi wan re hevdîtin pêk anîn, ragihandin ku ew tenê ji bo xizmetên ku salek an jî zêdetir piştî nexweşên sîgortekirî têne dayîn, pere distînin. Enflasyon û kêmbûna nirxa diravî jî dahata rastîn a bijîşkan kêm dike. Wekî din, li gorî gelek cerrahan, xerca ku ji bo xizmetên bijîşkî li Îranê tê stendin, ji lêçûna rastîn a van xizmetan dûr e. Krîza aborî ya heyî û enflasyon jî gelek bijîşkan ber bi koçberiya derveyî welêt ve dibe.

Encam û bandora li ser civakê

Lê belê, rayedarên peywendîdar hewlên xwe bi dîtina çareseriyekê ve sînordar dikin û tenê bi raporkirina bijîşkên ku rêzikan binpê dikin ve sînordar dikin. Lê belê, hîn ne diyar e ka bijîşk an nexweş çawa dikarin mafên xwe biparêzin û tenduristî û jiyana mirovan dikarin di nav vê pergalê de çawa bên parastin.

Jinên mîna Elnaz, Nesar, Fateme û Ayşe, ligel cerrahan, di heman sîstema ku li ser zilm û niheqiyê hatiye avakirin de rû bi rû dimînin. Sîstema tenduristiyê ya Îranê, mîna keştiyek ku ber bi refek mezin ve diçe, qurbaniyan digre. Jin di nav qurbaniyên pêşîn ên vê sîstemê de ne, ji ber newekheviyên zayendî û çînî.