Stenbol – Konferans li Navenda Çanda Cem Karaca dest pê kir. Şîara konferansê li ser ekranên LED bi zimanên Kurdî, Tirkî, Erebî û Ermenî hate nîşandan û ji bilî organîzatoran, gelek siyasetmedar, akademîsyen û hunermend beşdarî konferansê bûn.

Axaftinên vekirinê ji hêla parêzer Rıza Turmen û siyasetmedar Gultan Kişanak ve hatin kirin.

‘Divê Kurd bibin motora demokrasiyê’

Rıza Turmen, diyar kir ku çareseriya pirsgirêka Kurd tenê bi demokrasiyê mimkun e û got, "Em bê demokrasiyê nikarin pirsgirêka Kurd çareser bikin. Em nikarin îdîa bikin ku em pirsgirêka Kurd çareser dikin dema ku ji demokrasiyê dûr dikevin. Li vir pirsgirêkek heye. Divê Kurd bibin motora demokrasiyê. Ew yek ji wan gelên ku herî baş dikarin vê bikin in. Em dikarin çareseriya pirsgirêka Kurd di civakekê de ku demokrasî heye bi dest bixin. Kurd her gav 'yên din' bûne. Niha divê ew bibin beşek ji îradeya damezrîner a komara nû. Tevgera siyasî ya Kurd di tevgerên demokrasiyê de cihê herî girîng digire. Divê ev konferans ji yekkirina pirsgirêka Kurd bi demokrasiyê re encam derxîne. Ez hêvî dikim ku ev konferans ne dawî be, lê destpêkek nû be, tevgerek nû ya gel be, û deriyek hêviyê di têkoşîna demokrasiyê de be."

'Em ê li ser derbas kirina pirsgirêkan nîqaş bikin’

Siyasetmedar Gultan Kişanak, ku paşê axivî li ser girîngiya salona ku lê konferans tê darxistin got: "Em vê konferansa dîrokî, bi tesadufîyek balkêş, li yek ji cihên girîng ên bîranîna siyasî li dar dixin. Em li Navenda Çandê ya Cem Karaca ne. Bila em bînin bîra xwe, Cem Karaca hunermendek bû ku piştî 12’ê Îlonê li vî welatî hemwelatîbûna wî ji destê wî hat girtin, ev tê vê wateyê ku bi gotinên herî tund jê re hat gotin, 'Tu êdî ne yek ji me yî, tu xerîb î.' Ew ne tenê ji welatê ku lê ji dayik bûye û mezin bûye, lê di heman demê de ji mafên hemwelatîbûna xwe jî, ku îradeya wî temsîl dikir, bêpar ma. Îro, li vê cihê ku navê Cem Karaca li xwe dike, hunermendek ku bêdewlet ma û îradeya wî nehat paşguhkirin, em ê li ser 'sedsalek tenêtî, dûrketin, dûrxistin, polarîzasyon, xerîbbûn, pevçûn,' û ya herî girîng jî, ka meriv çawa van pirsgirêkan derbas bike nîqaş bikin."

‘ Ji bo maf û azadiyên bingehîn’

Gultan Kişanak tekez kir ku pirsgirêkên ku di sedsala yekem a Komarê de hatine jiyîn dikarin bi "veguherîna demokratîk" werin derbaskirin û wiha domand: “Di sedsala duyem de, em bi şopandina vê rêyê bi hev re dixwazin bigihîjin komareke demokratîk. Em vê yekê xeyal dikin. Em nikarin rê bidin ku tiştên ku me jiyan kirine asoyên me teng bikin an jî me ber bi bêhêvîtiyê ve bibin. Çavkaniya me ya herî girîng a motîvasyonê vîzyona pêşerojeke demokratîk a hevpar e ku tê de pratîkên dûrxistinê yên ku ji hêla nêzîkatiyên otorîter, yekparêz û serdest ve hatine afirandin bi dawî bibin; ku pirsgirêka Kurd bi awayekî aştiyane li ser bingeha prensîbên azadî û wekheviyê were çareser kirin; û maf û azadiyên bingehîn werin garantî kirin."

‘Em dikarin biserkevin, em dikarin şekil bidin pêşeroja xwe’

Gultan Kişanak di nava gotinên xwe de got ku em dikarin biserkevin, em dikarin pêşeroja xwe şekil bidin. Û bi vê awayî gotinên xwe domand: “Ger em bikaribin li ser rêya veguherîna demokratîk bicivin, em dikarin bibînin ku pêşerojek hevpar a li ser bingeha aştî û demokrasiyê ne ewqas dûr e.

Îro, em li vir ne tenê ji bo ku li ser rabirdûyê biaxivin, lê hîn bêtir li ser pêşerojê û tiştên ku gengaz in hatine cem hev. Di Tirkî de, peyvên 'axaftin' û 'cîran' ji lêkera 'bicîh bibin', ango li cîhekî kok bigirin, li ser şaxekê bicîh bibin, hatine wergirtin. Li yek cihî, bi hev re, bi hev re rawestin.”

Parvekirin, cîrantî û axaftin, avakirina çembera hevalan... Îro, em ê ne tenê beşdarî nîqaşên teorîk bibin; em ê careke din ji bîr nekin ku em cîran in, ku em li vê axa kevnar bi hev re dijîn. Em ê rastiyên hevdu dest bidin hev.

Ev konferans tam ji ber vê sedemê pêwîst e. Di nav du rojan de, em ê li ser xwestekên xwe yên ji bo demokratîkbûnê, ku sed sal in ji ber darbeyan hatine paşxistin, taloqkirin û carinan jî hatine sekinandin, nîqaş bikin.”

‘Veguherîna demokratîk neçar e lê dijwar e’

Gultan Kişanek di derheqê ernameya konferansê de jî dibêje ku bernameya konferansê pir berfirehe û wisa rêz da gotinên xwe:  “Pêşkêşkirinên girîng dê li ser hesab û bilançoya sedsala borî; analîza siyasî û civakî ya pêvajoya ku em tê re derbas dibin; û her weha îmkanên çareseriyan hebin.

Ez dixwazim tekez bikim ku veguherîna demokratîk neçar e lê dijwar e û dest datînim ser çar taybetmendiyên bingehîn ên serdema ku em tê re derbas dibin. Taybetmendiya yekem a pêvajoyê ev e ku em di serdemek gelek krîzên cûda re derbas dibin. Krîzek desthilatdariya otorîter, krîzek aborî, krîzek siyasî, krîzek ekolojîk, krîzek mêraniyê, krîzek nasnameyan, û hwd... Û ev krîzên ku ji pêşketinên cîhanî û herêmî derdikevin nagire nav xwe.”

‘Veguherîna demokratîk êdî bûye pêdiviyek jiyanî’

Gulten Kişanak di nava gotinên xwe de balê dikşîne li ser ev rewşa heyî û krîzên ku ava dike. Gulten bi vê awayî dawî li gotinên xwe anî: “Ev rewşa krîzên piralî rewşek kaos, tevlihevî û nezelaliyê afirandiye. Ji ber vê yekê, rewşek bêhêvîtî, bêbextî, bêçaretî û bendewariyê di civakê de serdest e. Ev rewşek e ku civak û gel ji pozîsyona subjektîvîteyê derdixe. Lê dîsa jî, bingeh û mijara veguherîna demokratîk gel e. Ger hêza dînamîk û veguherîner a civakê bêdengiyek avahîsaziyê biceribîne, demokrasî dimire. Ji ber vê yekê, veguherîna demokratîk êdî bûye pêdiviyek jiyanî, bi qasî nan û avê girîng e.”