بهاران لهیب

افغانستان- پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، سخنان عبدالله سرحدی، والی پیشین این گروه در بامیان، بار دیگر بخشی از گذشته طالبان و نگاه آنان به تاریخ و فرهنگ افغانستان را به بحث عمومی کشانده است. سرحدی در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی از نقش خود در تخریب مجسمه‌های تاریخی بودا در بامیان سخن گفته و تاکید کرده است که از این اقدام پشیمان نیست.

مجسمه‌های بودای بامیان تنها دو تندیس بزرگ سنگی نبودند؛ این آثار بخشی از میراث تاریخی و فرهنگی افغانستان و یادگاری از تمدن‌های گذشته این سرزمین به شمار می‌رفتند. تخریب آن‌ها در سال ۲۰۰۱ واکنش گسترده جهانی را به دنبال داشت و به یکی از نمادهای برخورد طالبان با میراث فرهنگی افغانستان تبدیل شد.

اعتراف سرحدی درباره نقش شخصی‌اش در تخریب این آثار، در حالی مطرح می‌شود که او پس از بازگشت طالبان به قدرت، بار دیگر به مقام‌های حکومتی این گروه رسید؛ ابتدا به عنوان والی بامیان و سپس والی جوزجان. همین موضوع پرسش‌هایی را درباره میزان تغییر در دیدگاه و سیاست طالبان نسبت به گذشته و همچنین جایگاه میراث فرهنگی در افغانستان امروز مطرح می‌کند.

سخنان او فراتر از یک روایت شخصی از یک رویداد تاریخی است؛ این اظهارات تصویری از نگاه بخشی از مقام‌های طالبان به گذشته، فرهنگ و ارزش‌های تاریخی افغانستان ارائه می‌کند. از همین رو، صحبت‌های والی پیشین بامیان را می‌توان فرصتی برای بازخوانی سرنوشت بوداهای بامیان و بررسی پیامدهای نابودی میراث فرهنگی در افغانستان دانست.

در عین حال، زنان را «ناقص‌العقل» خوانده و رفتن زنان به مکتب و کشاندن آنان به مدارس دینی را عامل کشیده‌شدن آنان به فحشا دانسته است. حرف‌های سرحدی، به‌خصوص در مورد توهین به زنان، با واکنش گسترده‌ای روبه‌رو شده است. به‌ویژه زنان صدای اعتراض خود را بلند کردند.

   

یلدا احمد، روان‌شناس و فعال حقوق زنان، در گفت‌وگو با ما، حرف‌های سرحدی را قاطعانه رد نموده است. نامبرده سخنان خود را چنین آغاز می‌نماید: «در روزهای اخیر، شبکه بی‌بی‌سی مستندی را از امارت طالبان به نشر سپرده است. در این مستند چهره‌های مختلف طالبان افکار قرون وسطایی‌شان را به نمایش گذاشته‌اند. اما صحبت‌های مولوی عبدالله سرحدی، والی ولایت جوزجان، عمق زن‌ستیزی و جهالت این گروه را به نمایش می‌گذارد. او در صحبت‌های خود با بی‌شرمی و وقاحت می‌گوید: (زنان ناقض‌العقل هستند. به اینان اجازه داده نشود که به مکتب بروند و وقتی به مدرسه می‌روند، چشمان‌شان پاره می‌شود و حرف‌هایی می‌زنند که آدم برای‌شان حیران می‌ماند.)»
یلدا احمد در قسمتی از سخنانش، اصطلاح «چشم‌پارگی» را در بین عوام مردم معنا می‌کند و می‌افزاید: «اصطلاح چشم‌پارگی در افغانستان، بی‌حیایی، بداخلاقی و بداخلاقی جنسی بیشتر معنا می‌دهد.»

یلدا احمد ادامه می‌دهد: «البته گفته‌های این مولوی طالب، چیز جدیدی نیست. طالبان از بدو به قدرت رسیدن‌شان تا امروز، عملاً با صدور قوانین و فرمان‌های جاهلانه، مستبدانه و زن‌ستیزانه‌شان به نمایش گذاشتند. اینان دروازه‌های مکاتب و دانشگاه‌ها را از زمان به قدرت رسیدن‌شان بسته کردند، زنان را اجازه نمی‌دهند که به دفاتر بروند و شاغل باشند و یا این‌که پارک‌ها و جاهای تفریحی را به روی‌شان بستند و از رفتن به آرایشگاه و هر چیزی که زنان احساس کمی آرامش کنند، اینان را منع کردند و فقط می‌گویند که زنان کسانی هستند که باید در چهار دیواری خانه‌ها محصور و زندان باشند و بدون محرم شرعی اجازه بیرون برآمدن ندارند.»
یلدا احمد در مورد مبارزات زنان اشاره می‌کند که چگونه در مقابل بنیادگرایان از نوع جهادی، طالب و داعش ایستادگی نمودند: «اگر به تاریخ بیندازیم، در همین دهه اخیر که ما کشور خود ما نه، که کشورهای مختلف را متوجه می‌شویم. یا زنان کشورهای مختلف را متوجه می‌شویم که اینان همیشه از طرف نیروها و یا گروه‌های مستبد و زن‌ستیز مورد خشونت قرار گرفته‌اند. اما برعکس، اگر ما زنان کوردستان را به یاد بیاوریم، نیروی داعش همیشه زنان کوردستان را مورد خشونت قرار دادند. اینان آزار و اذیت بی‌شمار علیه‌شان انجام دادند. اما اولین کسانی که در مقابل اینان مبارزه کردند، با شهامت و دلیری زنان کوردستان بودند. ما خاطرات، داستان‌ها، شهامت و قهرمانی‌های زنان کوبانی را به خاطر داریم.»

یلدا اضافه می‌کند: «گروه داعش به افراد خود گفته بود: (کسانی که توسط زنان به قتل می‌رسند، جنازه‌شان روا نیست) یعنی جنازه‌شان خوانده نمی‌شود. ولی همین زنان قهرمان کوبانی و بخش های مختلف کوردستان بودند که قتل‌گاه را برای گروه داعش ساختند.»
یلدا بازهم در مورد مبارزات زنان در جهان افزوده است: «اگر ما به تاریخ کشورهای امریکای لاتین برویم، فلسطین برویم و یا به کشورهای مختلف برویم، می‌بینیم که زنان قهرمان این کشورها با بسیار شجاعت و با بسیار ایستادگی تمام در مقابل نیروهای جاهل و زن‌ستیز مذهبی و غیرمذهبی ایستاده شدند و مبارزه کردند.»

یلدا در بخشی از حرف‌هایش از مبارزه زنان ایران یاد می‌کند و می‌گوید: «ما فراموش نمی‌کنیم ایستادگی و مبارزه‌ای زنان آگاه و مبارز ایران را که اینان دهه‌هاست که در مقابل جاهل‌ترین، درنده‌ترین و خون‌آشام‌ترین رژیم اسلامی جهان، اینان ایستادگی می‌کنند، مقاومت می‌کنند و مبارزه می‌کنند و زندان‌ها و چوبه‌دار را با خون‌شان رنگین می‌کنند.»

یلدا در این میان از مبارزه زنان افغانستان نیز سخن می‌گوید: «همین قسم ما می‌بینیم. زنان کشور خود ما هیچ‌کدام‌شان از این قوانین، فرمان‌ها و این گفته‌های طالبان، آنان را از ایستادگی و مقاومت بازنداشته، برعکس آنان این را دریافتند که درمان تمام دردها مبارزه است و به همین خاطر به هر شکلی که ممکن بوده، به هر گونه‌ای که توانستند، اینان با قهرمانی و شجاعت در مقابل طالبان ایستاد شدند، مبارزه کردند، اعتراض کردند، صدا بلند کردند، به جاده‌ها رفتند و حتی شکنجه‌های غیرانسانی و وحشی طالبان را اینان متحمل شدند.»
 یلدا در ادامه اضافه می‌کند: «این مولوی طالب می‌گوید: (که من کسی بودم مجسمه‌های بودا را ویران کردیم.) با بسیار بی‌شرمی، همان وقاحتی از نوعی جاهلان طالب، همان زن‌ستیزی و فرهنگ‌ستیزی خود را به نمایش می‌گذار.»

در آخر، یلدا سخنان خود را چنین جمع‌بندی می‌کند: «ولی ما به این باورمند هستیم روزی می‌رسد که زنان تمام دنیا متحد می‌شوند، هم‌بسته می‌شوند و در مقابل تمامی افراد، گروه‌ها و اشخاصی که زن‌ستیز هستند، مستبد هستند و برعلیه زنان هستند، ایستاده می‌شوند. آن زمان است که نیروی لایزال مردم، به‌خصوص زنان، اینان را از پا در می‌آورند و اینان را نابود می‌کنند. به امید چنین روزی!»