Navenda Nûçeyan – Zextên rejîma Îranê li ser xwendekar û çalakvanan didomin. Rejîma Îranê hewl dide bi girtin, darvekirinên çalakvanên beşdarî xwepêşandênên meha Çileyê bûne dengê gel bibire. Xwendekara perwerdeya bedenê ya 21 salî ya ji bajarê Qurveh ê Rojhilatê Kurdistanê, Tara Farhangian ji aliyê Şaxa 102’emîn a Dadgeha Ceza ya bajêr ve ji ber sûcê ‘têkdana aramiya giştî û pergala giştî’ mehkûmî salek cezayê girtîgeh, 31 qamçî û du sal sirgûnkirinê hat kirin. Her wiha li lîstikvana şanoyê û çalakvana sivîl Forûzan Ensarî ku li Bender Abbasê dijî, ji ber sûcê ‘propagandaya li dijî rejîmê’ salek cezayê girtîgehê lê hate birîn. Ev ceza carek din fikarên li ser sepandina berdewam a cezayên giran û cezayên bedenî li dijî welatiyan, bi taybetî xwendekar, çalakvan, jin û ciwanan, zêde kir.

Li gorî nûçeyên hatine weşandin, Daîreya 102’emîn a Dadgeha Cezayê Qurvehê Tara Farhangian bi sûcê ‘têkdana aramiya giştî û pergala giştî’ sûcdar dît û mehkûmî salek cezayê girtîgehê, 31 qamçî û du sal sirgûnê kir.

Tara Ferhangian, xwendekara perwerdeya bedenê ya 21 salî ji Qurvehê, di nava welatiyên ku piştî dozek li wê hat vekirin de, cezayên hemwext, di nav de girtin, qamçî û sirgûn, lê hatine birîn de cih digre. Ev ceza di salên dawî de li Îranê li dijî xwepêşander, çalakvanên sivîl, xwendekar û welatiyên rexnegir gelek caran hatine sepandin.

Domandina pêkanîna cezayên giran li dijî welatiyan

Sepandina cezayên tazîr ku qamçîkirin û sirgûnkirinê dike yek, hê jî pêkanînek ku ji hêla rêxistinên mafên mirovan ve tê rexnekirin e. Van rêxistinan bi berdewamî diyar kirine ku bikaranîna cezayê bedenî, di nav de qamçîkirin, erkên navneteweyî yên mafên mirovan ên Îranê binpê dike û muameleyek hovane, nemirovane û biçûkxistinê pêk ye.

Ji bilî bêparkirina kesan ji cihên rûniştinê û veqetandina wan ji malbat û torên piştgiriyê, bikaranîna sirgûnê encamên civakî, aborî û psîkolojîk ên berfireh ji bo girtiyan bi xwe re tîne.

Fikarên der barê zêdebûna zextên li ser xwendekaran

Mehkûmkirina Tara Farhangian di demek ku di mehên dawî de gelek xwendekar, jin û ciwan li deverên cuda yên Îranê rastî dozên qanûnî, cezayên girtîgehê û cezayên din hatine hat. Çalakvanên mafên mirovan vê meylê weke beşek ji siyaseta ji bo zêdekirina zextê li ser civaka akademîk û sînordarkirina çalakiyên sivîl û civakî dibînin.

Di dema amadekirina vê raporê de, tu agahî der barê biryara dawî ye yan na, yan jî dikare were îtîrazkirin an na de tunebû; her wiha tu daxuyanî ji aliyê Tara Farhangian an parêzerên wê ve nehate dayîn.

Salek cezayê girtîgehê li Farûzan Ensarî hat birîn

Lîstikvana şanoyê û çalakvana sivîl Forûzan Ensarî ku li bajarê Bender Ebasê dijî, bi tohmeta ‘propagandeya li dijî rejîmê’ ji aliyê şaxa sêyem a dadgeha şoreşa Îslamê ya wî bajarî ve mehkûmî salek cezayê girtîgehê hat kirin. Ev biryar berdewama lêpirsîna ku di dema pevçûnên bi hêzên ewlehiyê re piştî xwepêşandanên Çileya 2026’an hat girtin dest pê kir û careke din fikarên li ser zêdebûna zextên dadwerî yên li ser hunermend û çalakvanên sivîl kir rojev.

Li gorî nûçeyên hatine weşandin, biryara dadgehê roja Sêşemê 20’ê Tîrmeha 2026’an ji hunermend re hatiye şandin û li gorî qanûnên heyî, ew dikare di çarçoveya qanûnî de îtirazê biryarê bike.

Doza Forûzan Ensarî bi girtina wê di nava rewşa ewlehiyê ya piştî xwepêşandanên Çileya 2026’an de dest pê kir. Ew di 12’ê Çileyê de ji aliyê Daîreya Îstîxbaratê ve hat girtin û wê birin navenda binçavkirinê ya Wezareta Îstîxbaratê li Bender Abbasê.

Ceza bi fermî hat ragihandin

Lîstikvana şanoyê piştî ku nêzî 10 rojan di bin çavan de ma, bi şertê kontrola edlî hat berdan. Girtina wê tenê yek ji gelek dozên muameleya bi hemwelatî, çalakvanên medenî û kesayetiyên çandî yên piştî xwepêşandanên li seranserê welat ên wê demê ne.

Doza der barê tohmetên li dijî Forûzan Ensarî de di 16’ê Hezîrana 2026’an de li Şaxa Sêyemîn a Dadgeha Şoreşê ya Bandar Abbas hat dîtin. Piştî doza ku zêdetirî mehek domiya, dadgehê salek cezayê girtîgehê da hunermend û bi fermî ragihand.

Di daxuyanyê de hat diyarkirin ku hunermend bi ‘propagandaya li dijî rejîmê’ tê tawanbarkirin. Lê belê hûrgiliyên sûcdariyan an belgeyên dadgehê hê bi fermî nehatine weşandin.