"Pandemî dê modayê biguherîne"
Bi pandemiyê re, pîşesaziya tekstîlê, berê xwe da hilberîna tayên xwezayî. Hilberandina pembûyê organîk di rojeva gelek pargîdaniyan de ye. Cil bi tayên gezgez û soyê ye tên sêwirandin. Dara behîvê, qamîşa bamboyê, hevrîşmê safî û qumaşên keten ên ku di tevahiya dîrokê de di jiyana me de hene, di nav pêşengên bazara modayê de dê cihê xwe bigirin. Sêwirînera modayê Neslihan Kaplan Tunç diyar kir ku eleqeya ji bo sêwiranên organîk bi pandemiyê re zêde bûye û got; "Li gorî pêşbîniyan tê dîtin ku pêvajoya pandemiyê di hilberîna moda û tekstîlê de dê pir guherînan çêbike. Di vê pêvajoyê de, ew ê neçar bimîne ku ta û benên ji bo tendirustiyê baş û hawirdorparêz, bêtir bikevin cîhana modayê."
ZEYNEP AKGUL
Enqere- Li ser çîroka wê ya bi derziyê, ta û qumaşê, pîşesaziya sêwirîna şêwekariyê, li Tirkiyeyê belavbûn û gihîştina hilberînên organîk, bi kurtasî, li ser modayê me bi dîzaynkara modayê Neslihan Kaplan Tunç re sohbetek xweş kir.
• Neslihan Kaplan Tunç kî ye? Hûn dikarin hinekî qala xwe bikin?
Ez ji zanîngehê ji beşa dîzayna modayê mezûn bûm û niha li yek ji çend pargîdaniyên tekstîlê ku herî zêde li Tirkiyeyê hinardeyê dikin wekî sêwirîner dixebitim. Ez dayikek xebatkar im. Kurêk min ê 2 salî heye û şewlikek me ya piçûk û xweş ku li ser navê wî saz kiriye heye. Ez moda û jiyana gund bi hev re dijîm. Dema ku ji aliyekê ve xizmeta pîşesaziya modayê dikim, ji hêla din ve jiyana min a aram bi xwezayî bêdeng heye.
• We çawa biryar da ku hûn bibin sêwirîner? Çîroka rêwîtiya we ya bi derzî, ta û qumaşê çawa dest pê kir?
Xeyala min a sêwirîneriyê bi tevahî di salên dibistana navîn de dest pê kir. Wê demê, min berê gelek cilan sêwiran dikir û li bernameyên modayê temaşe dikir. Ez dikarim bêjim ku ez ji zarokatiyê ve bi sêwiranê re eleqedar bûm. Di heman demê de min lîse jî li ser cilên tekstîlê xwend. Xwendina tekstîlê li lîseyê ji bo min hilbijartinek bû. Ji ber ku biryara min zelal bû û min li zanîngehê beşa pîşeyî û akademîk qedand, ez dikarim bêjim ku ew pîşeyê min e. Rastiya ku malbata min ji biryarên min re der barê vê mijarê de rêzdar bû hişt ku ez di karê ku niha jê hez dikim de bixebitim.
"Çavkaniya min a îlhamê şêwazên kolanê ne"
• Model û cureyên berhemên we çawa derdikevin holê? Hûn ji çi îlham digrin?
Curbecurbûna modelan li gorî marqeyên ku em çedikin diguhere. Kapasîteya hilberînê, hêza kirînê û nexşeya firotanê ya marqeya ku hûn dîzayn dikin dikare bandorê li ser modelên cur be cur bike. Ji ber ku dema ez sêwiran çedikim, girîngî didim marqeyan, ji ber ve jî çavkaniya min a sereke ya îlhamê marqe bi xwe ye. Ji ber ku ez dizanim kapasîteya firotanê ya şêwazê dê di hilberîna ku min sêwirandiye de xuya bibe. Ez ji pêşandanên modayê û şêwazên kolanan ên ku li çar aliyên cîhanê hatine weşandin îlham digrim.
"Pandemiyê eleqeya li ser hilberîna ji benên organîk zêde kir"
• Bi pandemiyê re, eleqeya li ser sêwiranên organîk zêde bûye. Hilberên tekstîlê yên organîk yek ji mijara herî girîng a van salên dawî ye. Li Tirkiyeyê belavbûn û hebûna hilberînên organîk çi ye?
Erê, bi pandemiyê re, daxwaza hilberînên organîk pir zêde bûye. Ji ber ku çavkanî xilas dibin û cîhan di nav panîkek pir de ye. Êdî pargîdanî neçar in ku di warê hilberînê de tedbîrên cidî bigirin. Bi hişyariya mezêxkaran, pargîdaniyên ku niha hilberandin bala xwe didin kêmtir bikaranîna enerjiyê û kêmtir bikaranîna avê di warê madeyên xav de. Ji bo ku ez ji qada xwe mînakek bidim, madeya xav a qumaşê ji nû ve hatiye vezîvirandin, bikaranîna avê kêmtir an bikaranîna materyalên xav ên cuda cuda di nav pêşaniyên me de ye. Ji ber ku ez sêwirînerek im, hilberîinên tên şûştîn çedikim. Ez dikarim bibêjim ku di nav pêşengiyên me de ew heye ku di pêvajoyên di şûştinê de kêm enerjî û av dikare were bikaranin.
Hilberên organîk, ango domdar di van salên dawî de bûye pirsgirêka herî girîng. Germbûna gerdûnî û qirêjiya hawirdorê, pirsgirêkek gerdûnî ya ku li ser tevnê hûr dibe ye, bandorek wan a girîng hebû. Piraniya hilberên domdar bûne bala marqeyên cîhanê. Ez difikirim ku gihîştina wê li gorî vê li Tirkiyeyê zêde bûye. Pêvajoya pandemîk tê pêşbînîkirin ku di moda û hilberîna tekstîlê de pir biguhere, yek ji wan zêdebûna portfoliyoya hilberên ji tevn û pêvajoyên bêtir organîk e. Di vê pêvajoyê de, ew ê neçar be ku tevnên hawirdorparêz û materyalên ku ji nû ve hatine vezîvirandîn bêtir bikevin modayê.
"Pandemiyê di hemî warên jiyana me de guhertin çêkir"
Tê pêşbînîkirin ku pêvajoya pandemiyê dê di moda û hilberîna tekstîlê de pir biguhere. Hûn di der barê wê de çi difikirin?
Pandemî di her aliyê jiyana me de guhertin çêkiriye. Em dikarin vê pêvajoyê wekî hişmendiyek mezin destnîşan bikin. Pêvajoya pandemiyê dibe ku me li ser têgihîştina modayê zû di warê tekstîlê de bifikire. Dibe ku me rewşa stoka xwe venêran kir. Awayê me yê danûstendîna gelek kincan ji ber sînorkirina livîna me sekinî û dû re mirov qala bêmaneya kirîna rastî pir zêde kir. Ez difikirim ku rastiya gelek cilên me yên tên kirîn û nayên lixwekirin di vê pêvajoyê de hinekî kêm bûye. Piştî pandemiyê, ez nizanim gelo dê danûstendina zêde berdewam bike yan na lê niha guherîn bi zelalî xuya dike.
Hûn li cîhanê eleqeya bi kincên jîngehparêzî çawa dinirxînin? Ma hûn difikirin ku ew tenê meylek e (trend mi) gelo ew ê di pêşerojê de bibe şêwazek jiyanê?
Em dikarin di rojên paşîn de vê rewşê bişopînin lê ji ber ku pêvajo hinekî dirêj dibe, ev hişmendî dikare bi mirovan re rûnê. Ez difikirim ku ferbûna heyî dê bidome. Ji ber ku marqe êdî hay ji vê yekê hene, ew ê hilberên jîngehparêz pêşkêşî mezaxdaran bikin.
"Çêkirina hilberên organîk ên domdar ji bo tenduristiya gel pir girîng e"
Ne ku tenê em çi dixwin û vedixwin, di heman demê de çi jî em li xwe dikin, di gelek pêvajoyên xebatandina kîmyewî re derbas dibe. Ji ber vê yekê divê em kîjan cure cilan hilbijêrin?
Mixabin, pêvekên kîmyewî di piraniya kincên me de tên dîtin. Hilberînên ku em dikirin, di gelek pêvajoyan de derbas dibin û ew pirsgirêkek e ku divê bal were kişandin ji ber ku hilberînan rasterast temasê laşê mirovan dikin. Di van salên dawî de, hilberîna organîk û domdar ji bo tenduristiya gel pir girîng e.
Ji ber vê yekê gelo pêvajoya hilberîna tekstîlê organîk li gorî alternatîfên din bihatir e?
Em dikarin bêjin ew bihatir e ji ber ku hûn neçar in wê li ber kîmyewiyê kêmtir bikin. Mînak; pembû bi kêm derman tê hilberandin.
Tê diyarkirin ku hilberînên tekstîlê yên ji ta û benên organîk tên hilberandin temenê wan dirêjtir e. Hûn der barê wê de çi difikirin?
Rastiya ku ew organîk e tiştek naguheze, hîn hilberîn hene ku kêmtir kîmyewî di wan de bi kar tînin. Dibe ku di civakê de, di warê domdariyê de ferasetek wisa hebe lê ew ramanek xapînok e. Ji ber ku hilberîna organîk hilberîneke ku ji hêla kîmyewî ve kêmtir materyalên wê yên xav hene, di warê domdariyê de zêde guherîn çênabe.