Navenda Nûçeyan – Ji ber zêdebûna şerê leşkerî li Yemenê, gef li ewlehiya xwarinê tê xwarin; ev yek bi têkçûna bender û xetên dabînkirinê re dibe sedema hişyariya birçîbûneke berfireh di mehên pêş de.

Raporên navneteweyî asta birçîbûn nîşan didin

Rapora navneteweyî ya herî dawî ya Tora Sîstemên Hişyariya Zû ya Birçîbûnê (FEWS NET) ku îro hat weşandin, encamên karesatbar ên êrîşên Hûsiyan li ser Bendera Moxa û Tengava Bab El-Mandeb eşkere dike. Rapor piştrast dike ku van êrîşan bi giranî zirar dane binesaziya welat, zincîrên dabîn û bazirganiyê têk dane û krîzeke nû ya bêewlehiya xwarinê nîşan didin ku dikare heta Çileya 2027’an bidome.

FEWS NET’ê di pêşbîniya xwe ya nûvekirî ya ewlehiya xwarinê de ji bo serdema Tebax-Çileya 2027’an de diyar kir ku êrîşên li ser benderan û têkdanên riyên bazirganiyê, ligel zêdebûna tevgerên leşkerî dê zextê li ser hebûn û bihayên kelûpelan bikin.

Bandora êrîşan a li ser aborî û jiyana karkeran

Rapor her wiha destnîşan dike ku qadên aborî û mirovî ji van êrîşan herî zêde bi bandor dibin. Zirara rasterast a li ser Bendera Moxa bi qasî 79 milyon dolarî tê texmînkirin; operasyon hatine rawestandin û debara bi hezaran karker û kesên ku di xizmetên têkildar de dixebitin têk çûye. Her wiha di encama êrîşan de 16 kes mirine û 22 kes jî birîndar bûne.

Nêrîna ewlehiya xwarinê ya nûvekirî piştrast kir ku astengiyên li ser riyên bazirganiyê û zêdebûna lêçûnên barkirin û sîgorteyê, zextek giran li ser bihayên kelûpelên bingehîn û yên hawirdekirî dikin. Ev rewş li welatekî ku ji bo dabînkirina pêdiviyên xwarinê bi hema hema bi tevahî xwe dispêre hawirdekirinê, metirsiyeke mezin e.

Kêmnebûna bazirganiya deryayî û zêdebûna zextê

Di daxuyaniyê de hat destnîşankirin ku trafîka di Tengava Bab El-Mandeb re li gorî astên berî tevger ji sedî 24 kêm bûye û tevgera tankerên mezin ên petrolê jî ji sedî 42 kêm bûye; vê yekê lêçûnên veguhastinê zêde kiriye û metirsiya qutbûna dabînkirinê mezin bûye.

Tora navneteweyî diyar kir ku rageşiya leşkerî li Yemenê di Hezîran û Tîrmehê de gihîştiye lûtkeya xwe, bi zêdebûna êrîşên mûşekî û dronan, pevçûn û topbaranê.

Bajarên ku di bin gefa birçîbûn û krîza awarte de ne

Tora navneteweyî pêşbînî kir ku bajarên Hudeyde, Hece û Taiz dê di "qonaxa awarte" (Qonaxa 4) a Dabeşkirina Qonaxa Ewlekariya Xwarinê ya Yekgirtî (IPC) de bimînin lê bajarên din dê di "qonaxa krîzê" de bimînin.

Raporê da xuyakirin ku pêdiviyên xwarinê di dema ziwabûna heyî de ku heta Îlonê domiyaye, gihîştine lûtkeyê. Her çendî bi destpêkirina çinîna genim a di Cotmehê de başbûnek demsalî ya sînorkirî tê hêvîkirin jî valahiyên xerckirinê dê ji ber hilberîna çandiniyê ya qels û kêmbûna hêza kirînê fireh bimînin. Malbatên herî xizan û kesên koçber ên navxweyî li Hudeyde, Hece, Taîz û Umranê dê herî zêde di bin xetera birçîbûn û krîzên mirovî de bimînin.