Navenda Nûçeyan – Hunermend û stranbêja Kurd Merziye Feriqî di 22'ê Gulana 1958'an de li Merîwanê ji dayîk bû. Marziye ji zaroktiya xwe ve xwedî jêhatîbûna hunerî bû. Herçend sînorên civakî yên wê demê rê li ber geşbûna wê ya tam girtibe jî, kariyera wê ya hunerî di warê şanoyê de dest pê kir û di 9 saliya xwe de yekem strana xwe li ser dikê pêşkêş kir.

Evîna wê ya mezin a ji bo hunerê û hestên wê yên welatparêziyê, ew gihand wê astê ku bibe hunermendek wisa ku bawer dikir divê xizmeta gelê xwe bike. Wê di temenek ciwan de dest bi şanoyê kir; bi rêya hunerê re rûbirûyê zext û tabûyên civakî yên wê demê bû û hewl da wan rake. Paşê, bi vegotina êş û ezmûnên gelê xwe bi dengê xwe yê resen, bi ser ket û bû hunermendeke gel. Ev pêvajo wê ber bi zimanê xwe yê taybet ve bir û wê teşwîq kir ku bi zimanê Kurdî bistirê. Bi vî awayî, Merziyeyê bi girêdana dengê xwe bi zimanê dayîkê, gavê yekem di jiyana xwe ya hunerî ya şoreşgerî de avêt. Li Rojhilat ew êdî ne tenê stranbêjek bû, her wiha hunermendek ciwan bû ku bi rêya hunerê hewl dida ziman û çanda gelê xwe zindî bihêle. Merziye Feriqî ji temenê xwe yê pir biçûk ve dest bi têkoşîna xwe ya di warê hunerê de kir. Piştî ku di salên 1970’an de li Sine perwerdehiya mamostetiyê dît, li gundekî girêdayî Sine wek mamoste xebitî. Her çend demekê wek mamoste xebitî jî, evîna wê ya ji bo hunerê qet kêm nebû. Wê qet dev ji muzîkê berneda, hetta di salên mamostetiyê de jî.

Di xwepêşandanên sala 1979’an de, Merziye Feriqî hat girtin

Ji bo wê, stranbêjî jî cureyek têkoşînê bû. Ji bo wê, bikaranîna huner û dengê xwe li dijî qedexe û zordariya li ser zimanê Kurdî kiryarek girîng a serhildanê bû. Dilsoziya wê ya ji bo huner û gelê wê ew dîsa anî ser dikê. Di sala 1977’an de, wê cara yekem bi komeke muzîkê re li Sineyê performans pêşkêş kir. Di sala 1978’an de, bi hevalê xwe yê hunermend Nasir Rezazî re zewicî. Ew ji ber beşdarbûna xwe ya li serhildanên gel ên li Îranê, rastî zordariyê hatin. Di xwepêşandanên sala 1979’an de, Merziye Ferîqî hate girtin û ji perwerdehiyê hate dûrxistin. Ev serdem di jiyana wê de xalek girîng nîşan da, ku tê de huner û têkoşîna civakî û siyasî hîn bêtir bi hev ve girêdayî bûn.

Ji mamostetiyê ber bi çiyayên azadiyê ve

Her ku rejîma Îranê di salên 1980’an de kontrola xwe li ser bajarên Kurdan zêde kir, Merziye û Nasir Rezazî, ji ber ku êdî nekarîn li bajaran bijîn, neçar man ku berê xwe bidin çiyayan. Ew tevlî hêzên Pêşmerge bûn û beşdarî têkoşîna Komela (Komeleya Şoreşgerî Zehmetkêşên Kurdistana Îranê) bûn. Merziye, ku di van salan de qet dev ji hunera xwe berneda, bi stranên ku li çiyayan tomar kir, bi rêya radyoyê dengê xwe gihand hemû Kurdan. Yek ji berhemên wê yên sereke yên pêşîn, "Pêşmerge", di demek kurt de bû melodiyek nayê jibîrkirin û hema bêje di nav gel de bû efsaneyek.

Pêşengiya azadiya jinan û dengê serhildanê

Merziye ne tenê hunermendek bû, di heman demê de dayîka sê zarokan bû. Dema ku zarokên xwe mezin dikir jî, wê bi stranên xwe ji gelê xwe re jî digot, êş û hêviyên herêma ku lê dijî bi hunera xwe vediguhest. Beşek girîng ji berhemên wê li ser evîna ji bo welat û gelê xwe bûn, di heman demê de li ser evînê, êşa jinan û zextên civakî jî axivî. Bi nîşandana zilm û newekheviya ku jin di stranên xwe de pê re rûbirû dimînin, wê helwesteke rexnegir li dijî pergala baviksalarî bipêş xist. Di vî warî de, Merziye ne tenê wekî hunermendek, di heman demê de mîna hunermendek ku ji bo rizgariya jinan pêşengî dikir jî derket pêş.

Koçberiya Swêdê û mayînek di nava dilê gel de

Di sala 1985’an de, Merziye neçar ma ku bi malbata xwe re koçî Swêdê bike. Heta di salên sirgûniyê de jî, wê qet dev ji hunera xwe berneda. Wê bi deng û estetîka xwe ya li ser dikê çand, ziman û nasnameya Kurdî zindî hişt. Şîrovekirina wê ya bihêz, hestên kûr û nêzîkatiya wê ya hunerî ya bêhempa perspektîfek nû anî muzîka Kurdî.

Heta di dema sirgûniya xwe ya li Ewropayê de jî, bi girtina hestên xwe yên welatparêzî û pirsgirêkên ku gelê Kurd pê re rûbirû ma, beşdarî têkoşîna hevpar a gelê xwe bû. Merziye her wiha bi Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan re rû bi rû hevdîtin kir û bi vê hevdîtinê li kêleka têkoşîna azadiyê sekinî.

Merziye Feriqî di 18’ê Îlona 2005’an de di 47 saliya xwe de, li Swêdê ji ber nexweşiya dil koça dawî kir. Li ser daxwaza wê, cenazeyê wê anîn başûrê Kurdistanê û li Goristana Girê Şehîdan a li Silêmaniyê û li vir hate veşartin.

Tevî derbasbûna 21 salan jî, dengê Merziyeyê li çiya, bajar û malan berdewam dike. Berhemên wê wekî beşek girîng a muzîk û bîra çandî ya Kurdî dijîn. Di bîranînên kesên ku jê hez dikirin û wê nas dikirin de, Merziye ne tenê mîna hunermendek, di heman demê de mîna hunermendeke jin a bihêz ku berxwedan, dilsoziya ji bo gelê xwe û lêgerîna jinan a ji bo azadiyê anî hunera xwe, dijî.