Navenda Nûçeyan- Nameya vekirî ya bi îmzeya jinên navdar ên cîhanê yên weke Sîlvîa Federîcî, Nansî Fraser û Sîlvîa Marcos hat weşandin û bang li Serokê OPCW hat kirin ku li dijî êrîşên çekên kîmyewî yên Tirkiyeyê bikevin nava tevgerê.

Di encama însiyatîfa REPAK’ê de 65 kesayet û rêxistinên jin ên ji çar aliyê cîhanê di nameya ku cara yekem îmzekirin de, ji Rêxistina Qedexekirina Çekên Kîmyewî hat xwestin ku berpirsyariya xwe bi cih bîne û li ser îdiayên derbarê bikaranîna artêşa Tirk a çekên kîmyewî de lêkolînan bike.

“Sucê şer tê kirin”

Di nameya jinan de ev tişt hatin gotin:

“Birêz Rêvebirê Giştî Fernando Arias,

Îro, wekî jinên ji welatên cûda, em li ser mijarek pir bi fikar serlêdana we dikin. Îdîa hene ku artêşa Tirk li qada navneteweyî careke din çekên qedexe bi kar aniye.

Dewleta Tirk ji 23’ê Nîsana 2021’an û vir ve li Bakurê Iraqê li dijî hêzên gerîlayên Kurd û gelê sivîl operasyonek leşkerî dimeşîne. Ev operasyona leşkerî ya li ser xaka dewleta cîran ne tenê binpêkirina hiqûqa navneteweyî ye, di heman demê de ji ber ku di navneteweyî de çekên qedexekirî têne bikar anîn, eşkere ye ku sûcê şer e.

Li gorî agahiyên ku çapemenî û navenda ragihandina Hêzên Parastina Gel HPG’ê dan, artêşa Tirk di nava 5 mehên dawî de bi giştî 138 êrîşên bi çekên kîmyewî kir û di encamê de, gelek şervanên HPG'ê jiyana xwe ji dest dan. Mînak, di 3’ê Îlonê de, sê şervan li Girê Sor ê li devera Avaşînê ye bi çekên kîmyayî hatin qetilkirin. Artêşa Tirk bi van êrîşên hovane ne tenê gerîlayan dike hedef. Di 4’ê Îlonê de jî malbatek di êrîşa kîmyayî ya li ser gundê Hirorê de bi giranî birîndar bû. Şaxa Îraqî ya Tîmên Parêzvanên Aştiyê yên Xiristiyanan jî diyar kir ku pirsgirêkên tenduristiyê yên malbatê ji encama êrîşa çekên kîmyewî bûne.

"Ev sûc ne nû ne"

Îdiaya ku dewleta Tirk çekên kîmyewî bikar tîne ne nû ye. Di salên 2010, 2013 û 2019’an de bi belgeyên dîtbarî û raporên pisporan ev îdîa di çapemeniya navneteweyî de cih girt. Tirkiyê di 17’ê Cotmeha 2019’an de li bajarê Serêkaniyê yê Bakurê Sûriyê di êrîşeke asmanî de fosfora spî bikar anî. Di encamê de jin û zarok jî di nav de bi dehan kes bi giranî birîndar bûn. Mixabin, wê demê rêxistinên navneteweyî û civata dewletan li pêşberî sûcên Tirkiyeyê bêdeng man. 

Dîrok, ji hêla sepanên hovîtî ku dewlet li dijî kes yan jî gelên mexdûran pêktine re tijî ye. Ji bo pêşîlêgirtina vê yekê, qanûn, mekanîzma û rêxistinên navneteweyî hatine afirandin. Ev destkeftiyên hemû mirovahiyê pêk tînin. Lê mixabin ji ber ku ev mekanîzma û rêxistin bi berdewamî erkên xwe pêk naynin, hê jî em dibînin ku êrîşên hovane tên kirin.

“Em naxazin bibin hevparê vî sûcî”

Mixabin dema mijar dibe kurd ne hiqûqa neteweyî û ne jî ya navneteweyî kar nake. Tirkiye her çiqas Peymana Çekên Kîmyewî îmze kiribe jî, bi salan e li ber çavên raya giştî ya cîhanê û rêxistinên navneteweyî bêyî ku hesab jê were pirsîn, hovîtiyên xwe pêktine.

Êrîşa bi gaza jehrî ya ku rejîma Seddam Huseyîn di sala 1988’an de li dijî gelê Kurd li Bakurê Iraqê pêk anîbû, eger di sepanên rejîma Iraqê ya demî de, ger hatiba gotin rawestin hatiba astengkirin. Di komkujiya Helebçeyê ku zêdetirî 5 hezar qurbanî û xizmên wan ên jiyana xwe ji dest dabûn, nêzîkatiyeke cinsiyetparêz bû ku 15 sal piştî bûyera rewa kirin ku destwerdana Iraqê bikin.

Em naxwazin bi xemsariyê bibin hevparê vî sûcî. Wek serokê Rêxistina Qedexekirina Çekên Kîmyewî em ji we hêvî dikin ku berpirsiyariya xwe bi cih bînin. Ji bo vê jî divê hûn îdiayên giran ên heyî lêkolîn û ronî bikin, ji ber sûcên ku Tirkiyê kirine hesab ji wan bipirsin.

Bi rêzdaarîya me,

"Silvia Federici, nivîskar-teorîsyen û profesora zanistên civakî- DYE

Nancy Fraser, teorîsyen, feslefevan û profesyona siyasetê -DYE

Gloria Steinem, niviskar, Damezirandêra Ms. Magazine û Navenda Medyaya Jinê - DYE

Debra Winger, lîstikvan - USA

Charlotte Bunch, profesyona ordinaryûs, dîrektora Navenda Lîdertiya Global a Jinê - DYE

Marina Sitrin, doçent doktor civaknas - ABD

Joy James, profesora zanistên civakî - DYE

Joya Misra, Profesora Sosyolojiyê ya Zanîngeha Massachusetts Seroka Beşa Zayendiya Civakî ya Civaka Sosyolojîk a Emerîkayê - DYE

Debbie Bookchin, Rojnamevan û Nivîskar - DYE

Meredith Tax, Nivîskar- DYE

Miriam Miranda, Koordînatora OFRANEHê - Honduras

Claudia Korol, Femînîstên ABYA YALA - Arjantîn

Margara Millan, akademisyen - Meksîka

Sylvia Marcos, niviskar- Meksîka

Cheryl Hayles, Seroka Tifaqa Navnetewî ya Jinan (IAW) Başkanı - Kanada

Navenda Karên Derve ya Jinên Kurd (REPAK) – Başûrê Kurdistanê

Platforma Demokratîk a Jinan a Pirnetewî - Îran

Bese Şamari, Endama Rêveberiya Platforma Demokratîk a Îranê Demokratik -Îran

Eniya Demokratîk a Jinan - Pakistan

Rêxistina Şoreşger a Jinan a Efganîstanê (RAWA) – Efganistan

Selay Ghaffar,  Berdevka Partiya Piştevaniyê ya Efganistanê(Hambastagi) -Efganistan

Belqis Roshen, Wekîl - Efganistan

Gita Sahgal, nivîskar û derhêner, damezirandêra Southall Black Sisters û Women Against Fundamentalism - Hindistan

Helda Khasmy, Seroka Rêxistina Jinan SERUNI - Endonezya

Maat Barış, Rêxistina Rabûnê û Mafê Mirovan - Mısır

Dr. Angela Al-Maamari, Seroka Navenda Lêkolînên Stratejîk a Parastina Zarokan û Jinan

Fathia Hezem, Komeleya Jinên Demokratîk a Tûnisê - Tûnis

Bushra Al-Tai, Navenda Lêkolînê û Pêşkeftina mirovî ya Sebayê - Iraq

Şirin Kerim Murad, Seroka Komîteya Jinan a Eniya Demokratîk a Gel Demokratik - Iraq

Dr. Maha Al-Sakban, akademisyen - Iraq

Insaf Abdullah, aktivîst- Sûdan

Dr. Heba Haddadini, feminist aktivist - Ordin

Kanir Abdullah Hama Aziz, nivîskar, Walitiya Silêmanî- Başûrê Kurdistanê

Remziye Muhammed, Berdevka Kongra Star -Rojava

Rima Barakat, Hevseroka Konseya Edaletê - Bakurê Sûriyê

Eman Fetaih, Seroka Forûma Aştiyê ya Jinên Sûriyê - Libnan

Dr. Sophia Zaza,Seroka Komeleya Tendiristiyê- Libnan

Mona Yaya, SahrawÎ Civaka Parastvanên Mafê Mirovan - Sahraya Rojava

Rahila Gupta, Southall Black Sisters, rojnamevan- Ingilistan

Koordînasyona Meşa Jinên Cîhanê ya Welatê Baskê - Welatê Baskê

Jule Goikoetxea Mentxaka, Hîndekara Zanîngeha Bilbao Üniversitesi - Welatê Baskê

Oihana Etxebarrieta, Wekîl Sekretera EH Bildu Partisi Feminism - Welatê Baskê

Eider Azkunaga Hernández, sendîkaya Euskal Sindikatua - Welatê Baskê

Women Defend Rojava Madrid - Spanya

Rojava Azadî Madrid - Spanya

Weqfa Komunan (Fundación de los Comunes) – Spanya

Ann-Margarethe Liv, Damezirandêra Solidaritet med Kurdistan - Swêd

Lorena Delgado Waras, Wekîl - Swêd

Amineh Kakabaveh, Wekîl – Swêd

Parvin Ardalan, nivîskar, rojnamevan- Swêd

Seher Aydar, Wekîl - Norwêç

Sofie Marhaug, Wekîl - Norwêç

Hege Bae Nyholt, Wekîl - Norwêç

Anina Jendreyko, hunermend - Swîsre

Maja Hess, doktor – Swîsre

Mitra Darvishian, nivîskar- Elmanya

Women Defend Rojava - Elmanya

Cansu Özdemir, Wekîl - Elmanya

Şeyda Kurt, rojnamevan û nivîskar - Elmanya

Elif Küçük, hunermend - Elmanya

Antonella Valenti, Profesora Zanîngeha Calabria - Îtalya

Îtalya Koordînasyoan Desteka Jinên Efgan Afgan (CISDA) - Îtalya

Dr. Palmira Tavolaro, akademisyen - Îtalya

Donata Chirico, Hîndekara Zanîngeha Calabria- Îtalya

Maria Laura Corradi, Lêkol - Îtalya."