Navenda Nûçeyan – Yek ji hunermendên pêşeng ên mûzîka Îranî û yek ji stranbêjên jin ên pêşîn ku dengê wê gihîşt Radyoya Îranî û bernameyên muzîkê yên jibîrnekirî yên Esfahanê, Azer Ezîma, di 99 saliya xwe de koça dawî kir. Nav û dengê wê rolek girîng di şekildana cihê jinan di dîroka mûzîka Îranî de lîstiyedi wan salan de asta heq dikir de eleqe ne negirtiye.

Azermidokht Azima Seracpur ku di cîhana hunerê de wek Azer Ezîma tê nasîn, di 23’ê Hezîrana 2026’an de koça dawî kir. Di sala 1927’an de li Esfehanê ji dayîk bû û wek yekem dengbêja jin a bajêr tê bîranîn.

Ji Esfehanê ber bi Radyoya Îranê ve

Azer Ezîma di sala 1954’an de di Radyoya Îranê de dest bi jiyana xwe ya hunerî kir. Di wê demê de, radyoyê roleke diyarker di nasandina muzîkjen, stranbêj û berhemên nû de ji bo guhdarên li seranserê welêt lîst. Ketina wê ya nav vê qadê wek hunermendek jin ji Esfehanê ne tenê destpêka rêwîtiyek hunerî ya şexsî bû, di heman demê de sembolek bû ji bo ku jin di cîhana mûzîka profesyonel a Îranê de bêtir bê xuyakirin.

Berhema wê ya yekem mûzîka ji aliyê yek ji awaz saz û muzîkjenên pêşeng ên Îranê ve hatibû nivîsandin, bi gotinên Ebulhasan Verzî gotibû. Hevkariyên wê bi muzîkjenên navdar ên wê demê re, bi taybet bi Ebulhasan Saba re, hişt ku Azer Ezîma di destpêka pîşeya xwe de di navendên muzîka radyoyê de hebûnek xurt ava dike.

Dengek di bernameya ‘Golha’ de deng vedide

Azer Ezîma di nav hunermendên yekem ku di rêze bernameyên ‘Golha’ de cih girtî û di dîroka muzîka radyoya Îranê de xwedî cihek taybet bû. Di van bernameyan de berhemên bêhempa yên gelek stranbêj, awaz saz û enstrumanîstên navdar ên wê demê hatin pêşkêş kirin û di dîroka muzîka Îranê de şopek mayînde hiştin.

Azer Ezîma di beşa yekem a bernameya ‘Yek Şakheh Gol’ (Şaxek ê gulê) de bi keman û santûrê li ser dikê performans pêşkêş kir. Hebûna wê di van bernameyan de beşek girîng ji pîşeya wê pêk anî û nîşan da ku hunermendên jin, tevî astengiyên civakî û çandî yên ku di nîvê sedsala 20’an rastî hatine, di hilberandin û tomarkirina mûzîka Îranî de roleke girîng lîstine.

Azer Ezîma di salên dawî yên jiyana xwe ya hunerî de gelek berhem di ‘Golha-ye Sahraei’ (Kulîkên çolê) û bernameyên din ên radyoyê de pêşkêş kirin. Van performansan dengê wê sînorên Esfehanê derbas kir û navê wî xist nav hunermendên ku di wê demê de di avakirina mûzîka klasîk û radyoya Îranê de bi bandor bûn.

‘Rah-e Şîraz’; Mîrasa hevkariyek a hunerî

‘Rah-e Şîraz’ (Riya Şîrazê) yek ji berhemên herî navdar ên Azer Ezîma tê hesibandin. Ev berhem bi Orkestraya Farabî re di rêveberiya awaz saz û şefê orkestra Morteza Hannaneh de, hate pêşkêş kirin.

Hevkariya hunerî ya di navbera Azer Ezîma û Morteza Hennaneh de şîrovekirina wê ya vokal bi nêrîna mûzîka orkestrayî ya Îranê re bû yek. Di wê demê de, armanca vê tevgera mûzîkê ew bû ku mûzîka Îranî bi awayên berfirehtir û nûjentir bi karanîna teknîkên nû yên aranjekirinê û nêzîkatiyên orkestrasyonê pêşkêş bikin.

Wefata Azer Ezîma ne tenê windakirina hunermendekê ye; di heman demê de bûyerek e ku beşek girîng ji dîroka mûzîka jinan li Îranê bi bîr tîne. Gelek kesayetiyên girîng di wê dîrokê de, tevî beşdariyên wan ên biryardar di pêşketina çand û hunerî de, di vegotinên fermî û giştî de bi têra xwe nehatine dîtin. Lê belê, dengê Azer Ezîma dê di tomarên radyoyê û berhemên mayî yên ji bernameyên mûzîkê yên wê serdemê de bijî; ew dê wek beşek mayînde ya bîra çandî ya Îranê bimîne.