Navenda Nûçeyan – Rêxistina Efûya Navneteweyî, di raporek de diyar kiriye ku zêdebûna darvekirinên xwepêşanderan û cezayên darvekirinê yên di xwepêşandanên Çileya 2026’an de hatine girtin, nîşan dide ku rayedarên Komara Îslamî ji bo tepeserkirina nerazîbûnan cezayê darvekirinê bi kar tînin.

60 kes bi xetera darvekirinê re rûbirû ne

Rêxistina Efuyê hişyarî da ku herî kêm 60 kes bi xetera darvekirinê re rûbirû ne, di nav wan de sê bersûc hene ku di dema girtina wan de temenê wan di bin 18 saliyê de bû.

Sûcên nediyar û darizandinên neheq

Li gorî raporê, di nîvê yekem a sala 2026’an de, rayedarên Komara Îslamî bi karanîna tohmetên berfireh û nezelal ên wekî “şerê li ser erdê”, “gendelî”, “sîxurî” û “hevkariya bi dewletên dijmin re” gelek cezayên darvekirinê li dijî xwepêşanderên girtî birîne. Rêxistina Efûya Navneteweyî dibêje ku ji destpêka vê salê ve herî kêm 26 kes der barê xwepêşandanan de piştî darizandinên pir neheq hatine darvekirin.

Banga Rêxistina Efûya Navneteweyî ji bo civaka navneteweyî

Rêvebera Herêmî ya Rêxistina Efûya Navneteweyî ya ji bo Rojhilata Navîn û Bakurê Efrîkayê, Hîbe Morayêf, got ku rayedarên Îranê dixwazin muxalifan ceza bikin û bi “pêleke tirsnak a darvekirin û cezayên darvekirinê” hêza xwe nîşan bidin. Her wiha rexne li berteka lawaz a civaka navneteweyî kir û bang li welatên endam ên Neteweyên Yekbûyî kir ku hewldaneke dîplomatîk a hevrêz bidin destpêkirin da ku zextê li Komara Îslamî bikin, darvekirinan bisekinîne.

Rapor li ser çavkaniyên pêbawer hatiye avakirin

Rêxistinê diyar kir ku rapora wê li ser hevpeyvînên bi deh çavkaniyên agahdar re, di nav de malbat û parêzerên kuştiyan her wiha li ser belgeyên fermî, raporên medyaya dewletê û çavkaniyên mafên mirovan hatiye amadekirin. Rêxistinê destnîşan kir ku piraniya kesên hatine mehkûmkirin, ji ber sûcên wekî şewitandin, zirarêdayîna milkê giştî, girtina riyan û têkbirina aramiya giştî cezayê darvekirinê li wan hatiye birîn; sûcên ku li gorî pîvanên navneteweyî ne di kategoriya “sûcên herî giran” de ne û divê bi mirinê neyên cezakirin.

Darvekirinên li qada Elî Xanî

Di beşeke din a raporê de, bal hat kişandin ser darvekirinên giştî yên Emîr Huseyîn Sefarî û Abolfazl Sîpahî di 28’ê Tîrmeha 2026’an de li qada Elî Xanî û hat diyarkirin ku ev kes di encama darizandinê de û li ser bingeha îtirafên ku di bin zextê de hatine girtin hatine darvekirin. Rêxistinê her wiha hişyarî da ku heşt bersûcên din ên di heman dozê de dê di demek nêzik de werin darvekirin.

Navên xwepêşanderên ku hatine mehkûmkirin

Di raporê de her wiha behsa darvekirina xwepêşanderên din jî hat kirin, di nav de Mehdî Xankî, Mihemed Emînî Dehqanî, Cewad Zamanî, Abolfazil Seîdî, Aşkan Malekî û Mehrdad Mihemedîniya û hat tekezkirin ku ev kes jî bêyî pabendbûna bi pîvanên darizandina dadperwer û li ser bingeha îtirafên di bin zextê de hatine mehkûmkirin.

Zêdebûna cezayan piştî vekirina înternetê

Li gorî Rêxistina Efûya Navneteweyî, rêjeya cezayên darvekirinê li Îranê yên bi xwepêşandanan ve girêdayî, ji dema vekirina înternetê ve di dawiya Gulana 2026’an de zûtir bûye; herî kêm 15 cezayên darvekirinê yên nû hatine dayîn û Dadgeha Bilind 13 cezayên din jî piştrast kiriye. Li gorî raporên mafên mirovan, rêxistin dibêje ku hejmara rastîn a cezayên darvekirinê dibe ku pir zêdetir be.

Qanûna nû ya sîxuriyê û armancên wê

Rapor her wiha fikarên xwe li ser sepandina qanûna ku cezayên sîxurî û hevkariya bi Îsraîl û dewletên dijmin re dijwartir dike, tîne ziman. Rêxistina Efûya Navneteweyî bawer dike ku ev qanûn çalakiyên aştiyane, di nav de ragihandina bi medyayê yan rêxistinên mafên mirovan re, sûcdar dike û çarçoveya cezayê darvekirinê berfireh dike.

Daxwaza rawestandina yekser a darvekirinan

Rêxistinê di dawiyê de fikarên xwe li ser rewşa girtiyên din jî anî ziman û daxwaza rawestandina yekser a hemû darvekirinan û rawestandina fermî ya cezayê darvekirinê kir.