ZÎLAN ATMANÎ

Urmiye – Li Îranê sala xwendinê ya 2025- 2026’an ji bo xwendekaran saleke dijwar bû. Xwendekaran ragihand ku xwepêşandan, şer û qutbûna înternetê bandor li ser hawîrdora zanîngehê, her wiha gelek saziyên din ên perwerdê kiriye. Daketina kalîteya perwerdê, nebûna yekîneyên pratîkî, pêkanîna dersên vîrtual li ser bingeha bernameyên perwerdehiyê yên herêmî, nekarîna gihîştina malperên lêkolînê yên biyanî, pirsgirêkên girêdana înternetê û hewcedariya dayîna ezmûnên master û doktorayê yên bi awayekî fizîkî, bi tevahî bûn sedem ku îsal bibe salek ji salên akademîk ên herî dijwar ên ji bo perwerdê.

Ji kêmbûna kalîteya perwerdê heta rawestandina lêkolînê

Qutbûna înternetê piştî xwepêşandanên Çile û şerê 40 rojî yê piştî wê, bandorek kûr li ser pêvajoya perwerdê û kalîteya wê kir. Xwendekara hiqûqê Medya K. li ser qutbûnên înternetê û zehmetiyên beşdarbûna dersan wiha got: “Xwepêşandan û şerê dawî, hewceyî dayîna azmûn û dersan a bi awayekî vîrtual kir. Piştî ku şer dest pê kir, kalîteya înternetê ya nebaş, qutbûnên nermalavê û xirabûna pergala navxweyî, bû sedema betalkirina tevahî ya hin dersan. Gelek xwendekar pirî caran di girêdana serlêdana zanîngehê de zehmetî dikşandin û hin xwendekar û profesor jî bi berdewamî ji dersên vîrtual hatin qutkirin. Wekî din, leza înternetê ya hêdî û qutbûnên deng, rê li ber xwendekaran girt ku bala xwe bidin ser wêneyan û materyalê dersê fam bikin.”

Tanya M. ku xwendekareke lîsansê ye, diyar dike ku qutbûna înternetê wekî astengiya herî mezin a li pêşiya lêkolîna xwe û temamkirina teza xwe dibîne. Taniya ev astengî wiha bilêv kir: “Xebata lêkolînê ya di asta master û doktorayê de çavkanî û malperên derveyî hewce dike, lê bi qutbûna înternetê û dû re jî kêmkirina çavkaniyên navxweyî, ne mimkun bû ku di lêkolînê de pêşketin çêbibe. Kalîteya înternetê û qutbûnên wê hîn jî rê li ber gihîştina me ya hin malperên derveyî digirin.”

‘Ji tu kesî hesab nehat pirsîn’

Rewşa kaosê ya ku di dema şer û xwepêşandanan de li zanîngehan rû da, bû sedem ku hindek xwendekar zehmetiyan di warê hilbijartina beşê de bikşînin. Jîno Ş. ku xwendekarek lîsansa bilind e, destnîşan kir ku pêvajoya hilbijartina beşa sereke li zanîngehê mîna her sal bûye û wiha domand: “Di dema şer de, dema ku rêwîtiya ber bi bajarên din dijwartir dibû, min nedikarî biçim zanîngehê û bi pêvajoya hilbijartina beşê re rastî pirsgirêkan dihatim. Tevî têkiliyên min ên dubare bi rayedarên têkildar re, ji tu kesî hesab nehat pirsîn. Piştî ku pirsgirêk çareser bû jî, profesorê navborî nebûna min ji dersa vîrtual, mîna niheqî dît.”

Jîno, derbarê xercên xwendinê û yekîneyên pratîkî de gilî û gazinên xwe wiha vegot: “Zêdekirina hejmara bajaran bûye pratîkek berdewam. Lê belê, ji bo yekîneyên pratîkî yên ku di dema şer de nehatine lidarxistin, wan xercên xwendinê ferz kirine, bi awayekî kêfî not dane û tiştek nehatiye diyarkirin.”

Di şert û mercên şer de lidarxistina ezmûnên rûbirû

Pirsgirêkên perwerdehiyê ne tenê bi wane û hilbijartina waneyan ve sînordar bûn; rêbaza dayîna ezmûnan bû yek ji fikarên herî girîng ên xwendekaran. Her çend dayîna ezmûnên rûbirû li zanîngehan rasterast bandor nebû jî, di şert û mercên şer de wekî xetereyek cidî tê hesibandin.

Dane nîşan didin ku li Îranê 3.4 milyon xwendekar dixwînin, ku ji wan zêdetirî milyonek di bernameyên master û doktorayê de ne û neçar in ku vê semesterê Bekloeyosê beşdarî ezmûnan bibin. Her çend xwendekarên lîsansê li hin bajaran li gorî biryara profesor û beşa akademîk ji bo hin waneyan li kampusê ezmûnan didan jî, dema van ezmûnan ku bi êrîşên nû yên Dewletên Yekbûyî û hebûna xwendekaran di wargeh û tesîsên din ên perwerdehiyê de hevdem bû, nerazîbûnên xwendekaran derxist holê. Lê belê, bersiva rayedaran ji bo daxwazên xwendekaran bêdengî bû.

Wargeha xwendekaran a Jundîşapur li Ahvazê mînakek ji cihên ku di rojên dawî de li nêzîkî cihekî leşkerî rastî êrîşê hatine ye. Rayedaran piştî êrîşê, wargeh vala kirin û azmûn betal kirin.

Li gorî xwendekaran, guhertinên wekî veguhestina cihê azmûnê ji bajarekî bo bajarekî din bandor li ewlehî an bikaranîna hişê çêkirî û hesabkeran di dema azmûnê de nekir.

Hêjayî gotinê ye ku azmûna têketina masterê ku zêdetirî 600 hezar namzed beşdar bûn, di 15 û 16’ê Tîrmehê de, di nav êrîşên berdewam ên Dewletên Yekbûyî de, hate lidarxistin.