زنان روزنامهنگار؛ حضوری پررنگ اما نقشی حاشیهای
سوما خالید، با اشاره به موانع اجتماعی و سیاسی پیشروی زنان در رسانهها و عرصه سیاست، میگوید زنان هنوز فرصت برابر برای رسیدن به موقعیتهای تصمیمگیری و مسئولیتهای سیاسی ندارند و نگاه مردسالارانه همچنان تواناییهای آنان را نادیده میگیرد.
دیرین رحیم
سلیمانی– در حالی که زنان در بسیاری از عرصههای زندگی با موانع و محدودیتهای گوناگون روبهرو هستند، زنان روزنامهنگار نیز با وجود پیشرفتهای قابلتوجه و افزایش شمارشان در نهادهای رسانهای، همچنان با تبعیض و نابرابری مواجهاند.
بنا بر گفته فعالان رسانهای، زنان در بسیاری از رسانهها هنوز بیشتر در جایگاه «ویترین» دیده میشوند و کمتر اجازه مییابند در موضوعات مهم و تصمیمگیریهای کلان نقش ایفا کنند. برای نمونه، اغلب برنامههای سیاسی توسط مردان اداره میشود و زنان عمدتاً در نقش مجری یا ارائهدهنده ظاهر میشوند، در حالی که مدیریت و طراحی برنامهها در اختیار مردان قرار دارد.
با این حال، گروهی از زنان روزنامهنگار برای شکستن این موانع و تثبیت جایگاه خود در عرصه رسانه و سیاست تلاش میکنند.
«جامعه کوردی همچنان مردسالار است»
سوما خالید، روزنامهنگار، در گفتوگو با خبرگزاری ما درباره نقش و مسئولیت زنان روزنامهنگار، فعالیت آنان در حوزه سیاست و اهمیت پرداختن به مسائل زنان سخن گفت.
او در ابتدای صحبتهایش با اشاره به چالشهای اجتماعی و سیاسی پیشروی زنان اظهار کرد: «جامعه کوردی همچنان جامعهای مردسالار و سرمایهمحور است. حتی اگر مسئولیتی هم به یک زن واگذار شود، در نهایت باید مردی آن را تأیید یا امضا کند. مردان بیشتر از همجنسهای خود حمایت میکنند و از نظر اجتماعی نیز انتخاب حرفه روزنامهنگاری برای زنان کاری دشوار به شمار میرود.»
او افزود: «با وجود همه این فشارها، زنان آمادهاند سختیها را تحمل کنند و با چالشهای درون نهادهای رسانهای و همچنین فشارهای اجتماعی مقابله کنند.»
«سیاست رسانهها به زنان اجازه حضور جدی در مسائل سیاسی نمیدهد»
سوما خالید درباره صدای واقعی زنان در رسانهها گفت بیشتر نهادهای رسانهای هنوز به توانایی و ظرفیت زنان اعتماد ندارند و باور ندارند که زنان بتوانند در حوزههای سیاسی یا در مراکز تصمیمگیری نقش مؤثری ایفا کنند.
به گفته او، بسیاری از زنان در بخشهای مختلف رسانهها نقش مهمی در پیشبرد فعالیتها داشتهاند، اما همچنان نگاه تحقیرآمیز نسبت به توانایی زنان وجود دارد.
او توضیح داد: «در بسیاری از رسانهها به زنان روزنامهنگار کمتر توجه میشود و گاهی حضور آنان صرفاً جنبه نمایشی دارد. ظاهراً به آنها فرصت حضور در برنامههای سیاسی داده میشود، اما در پشت این نمایش، سیاست خودِ رسانه قرار دارد.»
سوما خالید تأکید کرد که باید شرایطی فراهم شود تا زنان نیز همانند مردان از فرصتهای برابر در نهادهای رسانهای برخوردار شوند. او همچنین گفت نظارت و نگاه سیاسی در رسانهها ضعیف است و زنان باید موانع اجتماعی و فرهنگیای را که مانع ورودشان به عرصه سیاست میشود، در هم بشکنند و نقش واقعی خود را نشان دهند.
«باید فرصت برابر فراهم شود»
این روزنامهنگار با تأکید بر تأثیر سیاست بر تمام بخشهای زندگی اجتماعی گفت: «تمام مشکلات جامعه به یکدیگر پیوند خوردهاند و به همین دلیل باید فرصت برابر جنسیتی در جامعه ایجاد شود تا زن و مرد به یک اندازه دیده شوند.»
او افزود که حضور زنان در سیاست و مراکز تصمیمگیری همچنان اندک است، در حالی که زنان میتوانند تأثیرات جدی بر جامعه بگذارند.
به گفته سوما خالید، بسیاری از زنانی که با نگاه و ذهنیت زنانه به مسائل مینگرند، کمتر فرصت حضور پیدا میکنند، زیرا بخشی از ساختار اجتماعی همچنان تحت تأثیر فرهنگ مردسالارانه عمل میکند و حتی برخی تصمیمگیریها نیز در همان چارچوب انجام میشود.
او ادامه داد: «لازم است نوعی مقاومت و ایستادگی شکل بگیرد تا زنان بتوانند توانایی، قدرت و اراده خود را نشان دهند. هرچند شمار کمی از زنان توانستهاند به سطح مدیریت نهادهای رسانهای برسند و رسانههایی را اداره کنند، اما همین نمونهها نشان میدهد زنان میتوانند در مسائل سیاسی و اجتماعی جایگاه خود را تثبیت کنند و بر جامعه اثر بگذارند.»
«زنان میتوانند جامعه را هدایت کنند»
سوما خالید همچنین گفت حضور زنان در مراکز تصمیمگیری میتواند مسیر جامعه را تغییر دهد و حتی بر شیوه مدیریت رسانهها نیز اثر بگذارد.
او افزود: «در آن صورت رسانهها بیشتر به صدای گروههای بهحاشیهراندهشده تبدیل میشوند و میتوانند نقش مهمی در آگاهیبخشی جامعه و کاهش خشونتها ایفا کنند. فراهم شدن چنین فضایی برای زنان در رسانهها، نیازمند تلاش، مبارزه و پیگیری مداوم است.»
تغییر از آموزش آغاز میشود
این روزنامهنگار در پایان سخنانش تأکید کرد که تغییرات اساسی باید از نظام آموزشی و شیوه تربیت آغاز شود.
او گفت: «در جوامع خاورمیانه، کودکان از همان ابتدا به شکلی تربیت میشوند که وقتی به سن جوانی میرسند، به دختران گفته میشود برخی حوزهها برای آنان نیست و مخصوص مردان است. این مقایسهها باعث میشود زنان در حوزههای حساس با احتیاط و ترس بیشتری قدم بردارند.»
سوما خالید افزود که به دلیل گستردگی مشکلات اجتماعی زنان، بسیاری از آنان با احساس مسئولیت بیشتری به مدافعان جدی حقوق زنان تبدیل میشوند.
او در پایان ابراز امیدواری کرد که در آینده زنان بیشتری وارد عرصه روزنامهنگاری سیاسی شوند و بتوانند تحلیلهای سیاسی قوی ارائه دهند و به اهداف حرفهای خود دست پیدا کنند.