رجاء حمید رشید

عراق – به مناسبت روز جهانی آزادی مطبوعات، انجمن زنان رسانه‌ای عراق با همکاری هیئت مدیره باشگاه علویه، نشستی با عنوان «آزادی مطبوعات: بررسی چالش‌ها و چشم‌انداز آینده بر اساس گزارش پایش سالانه» برگزار کرد. این نشست روز شنبه ۲ مه در باشگاه علویه بغداد برگزار شد.

این برنامه که اجرای آن را رسل ریاض بر عهده داشت، با سخنرانی دکتر عبیر محمد الجبوری، عضو هیئت مدیره باشگاه علویه، آغاز شد. او تأکید کرد که آزادی مطبوعات یکی از پایه‌های اصلی هر جامعه است و گفت روزنامه‌نگاری فقط یک شغل نیست، بلکه ابزاری برای بیان حقیقت و بازتاب صدای مردم است و نقش مهمی در ارتباط میان شهروندان و تصمیم‌گیران دارد.

او افزود که کار رسانه‌ای با چالش‌های فزاینده‌ای روبه‌روست؛ از فشارهای سیاسی و حرفه‌ای و خطرات میدانی گرفته تا تحولات دیجیتال که فضای رسانه را دگرگون کرده‌اند. به گفته او، لازم است این چالش‌ها به‌دقت بررسی شوند و با تکیه بر داده‌های گزارش سالانه، آینده آزادی مطبوعات ترسیم شود. او همچنین بر ایجاد تعادل میان آزادی بیان و مسئولیت حرفه‌ای و شکل‌گیری فضایی امن‌تر و عادلانه‌تر در رسانه‌ها تأکید کرد.

 

چالش‌های حقوقی محدودکننده آزادی رسانه

در ادامه، نبراس المعموری، رئیس انجمن زنان رسانه‌ای عراق، به بررسی چارچوب قانونی آزادی رسانه پرداخت. او توضیح داد که قانون اساسی عراق، به‌ویژه ماده ۳۸، آزادی بیان و رسانه را تضمین کرده، اما در عمل مشکلات زیادی مانند استفاده از قوانین مربوط به افترا و مجازات، نبود قانون مشخص برای دسترسی به اطلاعات، و عدم قانون جرایم سایبری وجود دارد.

او گفت خبرنگاران زن با انواع تخلفات و فشارها روبه‌رو هستند؛ از جمله تخریب شخصیت، آزار و اخاذی اینترنتی، و همچنین فشارهای اجتماعی و حرفه‌ای که با گسترش رسانه‌های دیجیتال بیشتر هم شده است.

به گفته او، بر اساس آمارهای مستقل، حدود ۱۸۲ مورد شکایت و نقض حقوق ثبت شده که نیمی از آن‌ها در اقلیم باشور کوردستان بوده است. همچنین در این منطقه چالش‌هایی مانند تعقیب و بازداشت خبرنگاران و تأثیر نفوذ احزاب بر رسانه‌ها وجود دارد.

نبراس المعموری همچنین به وضعیت سریال‌ها و تولیدات نمایشی در عراق اشاره کرد و گفت این آثار به دلیل پرداختن به موضوعات حساسی مانند فساد، وضعیت امنیتی و مسائل اجتماعی، با فشار و انتقاد روبه‌رو هستند؛ موضوعی که گاهی به محدودیت یا حتی توقف برخی آثار منجر می‌شود. او افزود که ابهام در معیارهایی مثل «محتوای سطح پایین» این نگرانی را ایجاد کرده که از آن برای محدود کردن آزادی بیان، به‌ویژه در موضوعات انتقادی یا سیاسی، استفاده شود.

او در پایان خواستار اقداماتی از جمله تعیین معیارهای شفاف برای محتوای رسانه‌ای، حمایت از خبرنگاران و برخورد با متخلفان، تصویب قانون دسترسی به اطلاعات، و تقویت آزادی رسانه در سراسر عراق، از جمله اقلیم باشور کوردستان شد.

 

خبرنگاران زن؛ میان فشار و محدودیت

در ادامه، رسل علی، خبرنگار و مترجم، گفت گرامی‌داشت این روز نشان‌دهنده اهمیت آزادی مطبوعات و حق دسترسی به اطلاعات است. او تأکید کرد که زنان خبرنگار در شرایط فعلی، به‌ویژه از نظر امنیتی و سیاسی، با مشکلات بیشتری روبه‌رو هستند و نیاز به قوانین حمایتی دارند.

همچنین ساره مجید، خبرنگار، گفت که آزادی مطبوعات در عراق همچنان با چالش‌های جدی مواجه است و نبود قوانین بازدارنده باعث شده خبرنگاران در معرض انواع تخلفات مانند خشونت فیزیکی و لفظی و حملات تخریبی قرار بگیرند.

او افزود که زنان خبرنگار با محدودیت‌های اجتماعی و عشایری هم روبه‌رو هستند که به‌ویژه در پوشش موضوعات سیاسی، کار آن‌ها را دشوارتر و آن‌ها را در معرض تهدید و پیگرد قرار می‌دهد. به گفته او، همین شرایط باعث شده برخی از زنان خبرنگار برای حفظ امنیت خود، این حرفه را ترک کنند یا فعالیتشان را کاهش دهند.

گزارش ارائه‌شده در این نشست نیز به چند چالش اصلی از جمله مصونیت از مجازات، ضعف حمایت‌های قانونی، دخالت‌های سیاسی، محدودیت‌های دیجیتال و فشار بر محتوای رسانه‌ای و هنری اشاره کرد.

در این نشست همچنین پیشنهادهایی مانند تضمین استقلال نهاد رسانه و ارتباطات، تعیین معیارهای شفاف برای محتوای رسانه‌ای، افزایش حمایت از خبرنگاران و برخورد با متخلفان، حمایت از تولیدات هنری و نمایشی، تصویب قانون دسترسی به اطلاعات، و تقویت آزادی رسانه در سراسر عراق، از جمله اقلیم باشور کوردستان ارائه شد.

در پایان، هم‌زمان با روز جهانی آزادی مطبوعات، بار دیگر بر اهمیت آزادی بیان و حمایت از فعالیت‌های رسانه‌ای به‌عنوان یکی از پایه‌های هر جامعه دموکراتیک تأکید شد. همچنین بر ضرورت ایجاد فضایی امن برای خبرنگاران تأکید شد تا بتوانند بدون فشار و تهدید، وظیفه خود را انجام دهند؛ امری که به انتشار حقیقت، خدمت به منافع عمومی و تقویت شفافیت و پاسخگویی در جامعه کمک می‌کند.