شلير كویی

كويه- با فرا رسیدن فصل پاییز و طلوع سپیده‌دم، زنان منطقه کویه برای تهیه آذوقه زمستانی از جمله بلغور (ساوَر)، گندم‌کوب و سایر غلات به سوی آسیاب روان می‌شوند. هرچند این آسیاب یک قرن قدمت دارد، اما زنان هنوز تنها به همین آسیاب اعتماد دارند و با دستان خود زاد و زاد و توشه زمستان را فراهم می‌کنند؛ وسایلی چون الک، غربیل و ابزار کار در دستشان می‌چرخد تا آذوقه پاک و تمیز را به خانه بازگردانند.

آسیاب مام خدر یکی از مهم‌ترین، کهن‌ترین و زیباترین آثار تاریخی شهر کویه به شمار می‌رود که نزدیک به یک قرن است فعالیت می‌کند. این بنا در مقابل قشله کویه و بر روی مساحت ۸۰۱ متر مربع ساخته شده است. این آسیاب اکنون ۹۹ سال عمر دارد و از زمان تأسیس در کویه تاکنون از کار نایستاده است. صبح‌ها این مکان مملو از جمعیت می‌شود. این آسیاب، نخستین آسیاب موتوری (آگِری) در باشور كورىستان و عراق بوده و تا به امروز نیز از کار نیافتاده و ماشین‌آلات آن روشن مانده‌اند. شهروندان امروزه نیز برای تهیه بلغور، آرد، گندم‌کوب، قره‌خرمن، عدس، آرد نخود، برنج و سایر محصولات به این آسیاب مراجعه می‌کنند.

«زانا خدر»، فرزند مام خدرِ آسیابان، گفت: «اکنون عمر این آسیاب به ۹۹ سال رسیده و تا امروز فعال است. ما روزانه از ساعت ۶ صبح برای آماده‌سازی غلات اینجا هستیم. بقای این آسیاب تا به امروز مدیون توجه و مهارت خودِ مام خدر است که توانسته آن را تا به امروز حفظ کند. هدف ما نیز این است که این آسیاب زنده بماند؛ این تنها اثر تاریخی زنده باقی‌مانده و به نماد و هویت کویه تبدیل شده است.»

 

«حبوبات بازار اصلا طعم و مزه ندارند»

«آواز طاهر»، ۶۵ ساله و از ساکنان شهر کویه که مدت‌هاست در این آسیاب غلات خود را آماده می‌کند، گفت: «از پیش از واقعه انفال در دشت کویه، ما به شهر آمدیم و از حدود ۲۵ سالگی همراه پدرم به آسیاب مام خدر می‌آمدیم و غلات تهیه می‌کردیم و تا به امروز هم ادامه داده‌ام. امسال به دلیل بیماری نتوانستم بلغور بپزم، بنابراین عروسم آن را برایم آماده کرد و من هم همراهشان آمدم تا با هم آن را آماده کنیم. از زمانی که یادم می‌آید، بلغور بازار را نخورده‌ام؛ یک بار بلغور خریدم اما شوهرم آن را نخورد، چون غلات بازاری طعمی ندارند و وقتی آن‌ها را می‌پزی مثل خمیر می‌شوند. علاوه بر این، مانند محصولات خانگی مفید نیستند و گندم‌کوب آن به هر شکلی عالی است.»

آواز تایَر با یادآوری خاطرات زندگی گذشته، معتقد است که زندگی آن دوران به دلیل غذای سالم بسیار بهتر از امروز بود و افزود: «هرچند آن زمان خیلی خسته می‌شدیم، اما مانند امروز کسی بیمار نمی‌شد و همگی شاد زندگی می‌کردیم.»

«قدریه جبار»، اهل روستای حاجی‌قلعه که به همراه خانواده‌‌اش برای تهیه غلات آمده است، درباره اهمیت غذاهای خانگی و دست‌ساز گفت: «این بلغور خودمان است که خودمان آن را می‌پزیم و آماده می‌کنیم، چون دوست داریم کار دست خودمان باشد. البته بلغور بازار هم مشکلی ندارد و مردم از آن استفاده می‌کنند، چرا که همه کس فضا و شرایط پختن بلغور و آوردن آن به آسیاب را ندارند.»

«بیان عمر»، زن جوانی که در آسیاب مام خدر حضور دارد، گفت: «با اینکه خودم کارمند هستم، اما تلاش می‌کنم غذای سالم برای خانه آماده کنم و سالانه گندم‌کوب و بلغور می‌پزم؛ زیرا لازم است به محصولات خانگی تکیه کنیم، به خصوص که اکنون گندم فراوان، سالم و تمیز است و آن را با دستان خود پخته‌ایم.»