افزایش فشار طالبان بر رسانهها؛ حذف تدریجی خبرنگاران زن از صحنه اطلاعرسانی
همزمان با فرارسیدن روز جهانی آزادی مطبوعات، گزارشها از افغانستان نشان میدهد محدودیتهای فزاینده طالبان، بازداشت خبرنگاران، سانسور و فشارهای سیستماتیک، فضای رسانهای این کشور را به مرحلهای بحرانی رسانده و حضور زنان در رسانهها را بهشدت کاهش داده است.
مرکز خبر- در آستانه سوم می، روز جهانی آزادی مطبوعات، نگرانیها درباره وضعیت آزادی رسانهها و امنیت خبرنگاران در افغانستان بار دیگر تشدید شده است؛ نگرانیهایی که اینبار بیش از همه بر سرنوشت خبرنگاران زن متمرکز است؛ زنانی که در نزدیک به سه سال گذشته، از محدودیت تا حذف، زیر فشار فزاینده حکومت طالبان قرار گرفتهاند.
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه شورای حقوق بشر سازمان ملل در امور افغانستان، در بیانیهای تازه اعلام کرده است که فضای کاری برای خبرنگاران در افغانستان بهطور قابل توجهی محدودتر، ناامنتر و پرهزینهتر شده و ادامه فعالیت حرفهای برای بسیاری از کارکنان رسانهای با تهدیدهای جدی همراه است.
به گفته او، خبرنگاران در افغانستان با مجموعهای از فشارها شامل تهدید، بازداشت، سانسور، نظارت و مقررات سختگیرانه مواجهاند؛ شرایطی که نهتنها جریان آزاد اطلاعات را مختل کرده، بلکه رسانهها را به سمت خودسانسوری و سکوت اجباری سوق داده است.
در این میان، خبرنگاران زن بیش از دیگران هدف این سیاستهای محدودکننده قرار گرفتهاند. محدودیت در رفتوآمد بدون محرم، الزامهای سختگیرانه در زمینه پوشش، محرومیت از حضور در بسیاری از برنامههای رسمی، ممنوعیت فعالیت در برخی رسانهها و تبعیضهای شغلی گسترده، عملاً امکان فعالیت حرفهای را برای شمار زیادی از زنان خبرنگار از بین برده است.
بر اساس این بیانیه، دهها خبرنگار در یک سال گذشته توسط طالبان بازداشت شدهاند و بسیاری از فعالان رسانهای در فضای ترس و ناامنی به کار ادامه میدهند. همزمان منابع خبری نیز به دلیل بیم از تهدید و پیگرد، کمتر حاضر به گفتوگو با رسانهها هستند؛ موضوعی که دسترسی خبرنگاران به اطلاعات و انتشار گزارشهای مستقل را بهشدت محدود کرده است.
ریچارد بنت همچنین تأکید کرده که محدودیتهای طالبان بهویژه در موضوعهای حساس از جمله حقوق زنان، آموزش دختران، اعتراضات مدنی و مسائل اجتماعی شدیدتر است و خبرنگارانی که در این حوزهها گزارش تهیه میکنند با خطر بیشتری روبهرو هستند؛ بهگونهای که حتی انتشار گزارشهای روزمره نیز میتواند پیامدهای امنیتی و قضایی برای آنان در پی داشته باشد.
در کنار فشارهای سیاسی و امنیتی، کاهش حمایتهای مالی و فنی جامعه جهانی از رسانههای مستقل افغانستان نیز بحران را عمیقتر کرده است. بسیاری از رسانهها به دلیل کمبود بودجه، مهاجرت نیروهای متخصص و نبود تضمین امنیت شغلی، یا تعطیل شدهاند یا با ظرفیت بسیار محدود به فعالیت ادامه میدهند.
پس از بازگشت طالبان به قدرت، آزادی بیان و فعالیت رسانهای در افغانستان بهطور چشمگیری سرکوب شده است. دستورالعملها و قوانین تازه این گروه، بهویژه در حوزههای اجتماعی و فرهنگی، دامنه فعالیت رسانهها را کوچکتر کرده و فضای مدنی را به شدت تحت فشار قرار داده است.
در همین حال، گزارشهای منتشرشده از سوی نهادهایی چون مرکز خبرنگاران افغانستان نشان میدهد که زنان بیشترین سهم را از این حذف سیستماتیک داشتهاند؛ بهطوریکه حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد خبرنگاران زن پس از تحولات اخیر ناچار به ترک کار شدهاند. این آمار، از خاموش شدن تدریجی صدای زنان در رسانههای افغانستان و حذف آنان از عرصه روایتگری عمومی حکایت دارد.
نهادهای بینالمللی حقوق بشری هشدار دادهاند که ادامه این روند، نهتنها آینده رسانههای مستقل در افغانستان را با خطر نابودی روبهرو میکند، بلکه حق دسترسی شهروندان به اطلاعات آزاد و بیطرفانه را نیز بیش از پیش از میان خواهد برد.