روزنامهنگاران زن عراق؛ میان فشارهای حرفهای و خلأهای حمایت قانونی
تجربه روزنامهنگاران زن عراقی نشان میدهد که آزادی مطبوعات تنها به قوانین و مقررات محدود نمیشود، بلکه به توانایی نهادها برای فراهم کردن حمایت واقعی و برخورد با کسانی که عامل تهدید و نقض حقوق هستند نیز بستگی دارد.
تمنی السروی
بغداد - روزنامهنگاران زن عراقی با چالشهای متعددی روبهرو هستند که آزادی و امنیت آنان در انجام فعالیتهای حرفهای را محدود میکند؛ از فشارهای اجتماعی و خانوادگی گرفته تا محدودیتهای قانونی و سیاسی و در نهایت تهدید، آزار و هتک حیثیت در شبکههای اجتماعی.
با وجود قوانین و سازوکارهایی که قرار است از روزنامهنگاران زن حمایت کنند، ادامه یافتن برخی پروندهها بدون رسیدگی نهایی و همچنین پایین بودن اعتماد به نهادهای مجری قانون، این پرسش را مطرح میکند که روزنامهنگار زن عراقی تا چه اندازه میتواند بدون ترس و فشار به فعالیت حرفهای خود ادامه دهد.
مسئولیت حرفهای و فشارهای اجتماعی
روزنامهنگار رنا خالد میگوید زنان روزنامهنگار در عراق با فشارها و مسئولیتهای مختلفی روبهرو هستند؛ از مسائل اجتماعی، قانونی و سیاسی گرفته تا مسئولیتهای خانوادگی. به گفته او، مجموع این عوامل باعث میشود کار روزنامهنگاری برای زنان به باری مضاعف تبدیل شود.
او میگوید بسیاری از روزنامهنگاران زن از حوزههای سیاسی و حقوقی فاصله گرفته و بیشتر به روزنامهنگاری اجتماعی، فرهنگی و ادبی روی آوردهاند؛ زیرا فعالیت در حوزه سیاسی به زمان و تلاش بیشتری نیاز دارد و روزنامهنگار باید توان بیشتری برای مقابله با فشارها داشته باشد، بهویژه در شرایطی که اوضاع سیاسی و اجتماعی دائماً در حال تغییر است.
رنا خالد تأکید میکند که آزادی بیان برای زنان روزنامهنگار در عراق هنوز کامل و بدون محدودیت نیست. به گفته او، هتک حیثیت، آزار و اذیت و خدشهدار کردن اعتبار روزنامهنگار میتواند باعث ترس او شود و در نهایت او را به کنارهگیری از فعالیت رسانهای یا حتی ترک این حرفه وادار کند.
او همچنین میگوید حمایت قانونی از روزنامهنگاران زن وجود دارد، اما کافی نیست. هنوز پروندههایی وجود دارند که به نتیجه نرسیدهاند و از سوی دیگر، انتشار شایعات در شبکههای اجتماعی باعث شده است تشخیص حقیقت درباره آنچه بر روزنامهنگاران زن میگذرد، دشوارتر شود.
«شکستن سد سکوت»
در مورد حمایت از روزنامهنگاران زن، وداد ابراهیم، روزنامهنگار عراقی، از تجربه خود در پروژه «شکستن سد سکوت» سخن میگوید؛ پروژهای که از سال ۲۰۲۰ از سوی یونسکو و با همکاری وزارتخانههای دادگستری و کشور عراق راهاندازی شد.
او توضیح میدهد که این پروژه فرصتی برای شرکت در نشستها و دورههایی با حضور کارشناسان حقوقی فراهم کرد تا روزنامهنگاران با قوانین و مقررات مربوط به فعالیت حرفهای خود بیشتر آشنا شوند.
وداد ابراهیم تأکید میکند که فعالیت آزادانه روزنامهنگار در فضای عمومی باید در چارچوب قانون انجام شود؛ چارچوبی که هم از حقوق او حمایت کند و هم قوانین و عرفهای اجتماعی را در نظر بگیرد.
به گفته او، این پروژه موضوع فرار از مجازات و نبودِ پاسخگویی را نیز، بهویژه در موارد تهدید علیه روزنامهنگاران زن، مورد توجه قرار داده است. در همین راستا، سامانهای ویژه برای ثبت و پیگیری تهدیدها ایجاد شد تا روزنامهنگار مجبور نباشد برای ثبت شکایت مستقیماً به مراکز پلیس مراجعه کند.
او میگوید یک نظرسنجی در میان روزنامهنگاران زن نشان داد که اعتماد آنان به مراکز پلیس در هنگام مواجهه با تهدید پایین است. به همین دلیل، سازوکاری امنتر برای ثبت موارد تهدید و پیگیری آنها در نظر گرفته شد.
وداد ابراهیم تأکید میکند که حمایت از روزنامهنگاران زن و پیگیری عاملان تهدید علیه آنان، بخش مهمی از تضمین آزادی مطبوعات است. به گفته او، این سامانه بیش از ۱۸۰ روزنامهنگار زن را تحت پوشش دارد و در صورت تهدید هر یک از آنان، امکان ارتباط، ثبت و پیگیری موضوع را فراهم میکند.
وضعیت روزنامهنگاران زن در عراق همچنان پرسشهای تازهای را درباره حدود آزادی بیان، میزان اثربخشی حمایتهای قانونی و توانایی نهادهای مسئول در رسیدگی به تهدیدها و موارد نقض حقوق آنان مطرح میکند.
در شرایطی که روزنامهنگاران زن همزمان با فشارهای اجتماعی و حرفهای و همچنین خطر تهدیدهای اینترنتی و میدانی روبهرو هستند، حمایت از آنان و برخورد با عاملان تهدید و تعرض، همچنان یکی از مهمترین شروط برای داشتن رسانهای آزادتر و امنتر است.