IMAN SAMİR ALİ

Mısır- Mısır'da kadınların miras hakkı yasalarla güvence altına alınmış olsa da erkek egemenlikçi yaklaşım birçok kadının bu hakkını kullanmasını engelliyor. Aile baskısı, dışlanma korkusu ve tarım sektöründeki ayrımcı uygulamalar nedeniyle çok sayıda kadın hem mirasından hem de üretim süreçlerindeki haklarından mahrum kalıyor. Babasının ölümünün ardından aynı sorunlarla karşılaşan Esma Mihran ise yaşadığı deneyimi kadın çiftçilerin hak mücadelesine dönüştürerek kurduğu “Set Eman” girişimiyle kadınlara hukuki ve sosyal destek sunuyor.

Esma Mihran, annesinin kendisine en büyük desteği veren kişi olduğunu, annesinin de geçmişte benzer miras sorunları yaşadığı için bu süreci iyi anladığını anlatıyor. Ancak çevresindeki toplum aynı desteği göstermedi. Kadınları ailelerine karşı çıkmaya teşvik etmekle suçlandığını belirten Esma Mihran, bazı yaşlı kadınların ise kadın haklarından söz etmesinin ailelerin dağılmasına ve kardeşler arasında anlaşmazlıklara yol açacağını savunduğunu ifade ediyor.

Kadın çiftçilere destek girişimi

Tüm bu baskılara rağmen geri adım atmayan Esma Mihran, Ocak 2025'te bir grup genç kadın ve erkekle birlikte “Set Eman” adlı girişimi kurdu. Girişimin amacı, tarım arazilerindeki mülkiyet haklarından mahrum bırakılan ya da tarım sektöründe çalışırken şiddet ve ayrımcılığa maruz kalan kadın çiftçilere destek olmak.

Beş kişilik küçük bir ekiple çalışmalarına başlayan girişim, ilk olarak Asyut iline bağlı el-Belayize köyünde dinleme toplantıları düzenledi. Burada, ailelerini kaybetme ya da toplum tarafından dışlanma korkusuyla haklarını talep edemeyen çok sayıda kadının hikâyesini dinledi.

Bu görüşmeler sırasında sorunun yalnızca kadınların mirastan mahrum bırakılmasıyla sınırlı olmadığını fark etti. Kadın çiftçilerin çoğu tarlada çalışırken taciz ve ayrımcılığa maruz kalıyor, tarımsal hizmetlere erişimde güçlük yaşıyor ve üretim için gerekli destekler dağıtılırken öncelik erkeklere veriliyor. Oysa kadınlar da tarımda aktif olarak çalışıyor ve geçimlerini büyük ölçüde bu alandan sağlıyor.

Bu sorunlarla mücadele etmek amacıyla girişim faaliyet alanını genişletti. Kadınların hakları konusunda bilinçlenmesini sağlamak için hukuki bilgilendirme toplantıları, saha kampanyaları ve tarımsal hizmet sağlayıcılarıyla görüşmeler düzenlendi. Bu çalışmalarla kadınların hiçbir ayrımcılığa uğramadan tarımsal hizmetlerden yararlanma hakkına sahip olduğu vurgulandı.

İklim değişikliğinin tarım üzerindeki etkilerinin giderek artmasıyla birlikte Esma Mihran, iklim değişikliğine uyum eğitimlerinin çoğunlukla erkeklere yönelik olduğunu, kadınların ise bu programların dışında bırakıldığını gözlemledi. Bunun üzerine girişime yeni bir çalışma alanı eklenerek kadın çiftçilere modern tarım teknikleri konusunda eğitimler verilmeye başlandı. Bu eğitimlerde yükseltilmiş tarım yatakları yöntemi, tarımsal ve hayvansal atıkların geri dönüştürülmesi gibi uygulamalar öğretilerek ürün verimliliğinin artırılması ve mahsullerin korunması hedeflendi.

Esma Mihran'ı en çok etkileyen deneyimlerden biri ise girişimin destek verdiği bir kadının tarım arazisi üzerindeki yasal hakkını geri kazanması oldu. Önce uzlaşma girişimlerinde bulunuldu, ardından kadın hukuki destek aldı ve açtığı davayı kazanarak arazisini geri aldı. Haklarını talep ettiği için daha sonra tehdit edilmesine rağmen mücadelesini sürdürdü. Esma Mihran, bu davanın hukuki bilgi ve toplumsal dayanışmanın kadınların yaşamında gerçek bir değişim yaratabileceğinin önemli bir örneği olduğunu söylüyor.

Farkındalık ve kararlılık ilk adım

Esma Mihran, kişisel yaşamında da kendi tarım arazisinin tapu işlemlerini tamamlamayı başardı. Resmi tapu belgesini ve tarımsal üretici kartını alan Esma Mihran, bunun hayatında bir dönüm noktası olduğunu belirterek, hakların bilinç ve kararlılıkla geri kazanılabileceğine olan inancını güçlendirdiğini ifade ediyor.

Bugün “Set Eman” girişimini, Yukarı Mısır'ın farklı kentlerindeki kadın çiftçilere hukuki, sosyal ve kalkınma alanlarında destek sunan uzmanlaşmış bir kuruma dönüştürmeyi hedefliyor.

Esma Mihran, amaçlarının hiçbir zaman aile içinde çatışma çıkarmak olmadığını, kadınların yasal haklarını elde etmelerini ve kendi topraklarında güven ve onur içinde çalışabilmelerini sağlamak olduğunu vurguluyor.

Esma Mihran Sözlerini ise şu ifadelerle tamamlıyor:

“Biz sorun aramıyoruz; haklarımızı istiyoruz. Toprağımıza sahip olmak, onu ekip biçmek ve güven içinde çalışmak istiyoruz. Çünkü kadın çiftçiler tarımsal kalkınmanın temel ortaklarından biridir ve fırsat, tanınma ve adalet onların da hakkıdır.”